Genel Bakış

Alkol intoleransı, vücudun alkolü tam olarak parçalayamaması sonucu ortaya çıkan ve alkol tüketiminin hemen ardından rahatsız edici belirtilere yol açan bir durumdur. Alerjiye benzer görünse de alkol intoleransı farklı bir mekanizmayla gelişir. Bağışıklık sistemi değil, sindirim sistemi ve metabolizma devreye girer.

Normalde alınan alkol karaciğerde iki aşamada parçalanır. Önce asetaldehit adı verilen toksik bir maddeye dönüşür, ardından bu madde asetata parçalanarak vücuttan atılır. Alkol intoleransında bu ikinci adım yeterince gerçekleşmez. Asetaldehit kanda birikir ve yüz kızarması, bulantı, hızlı kalp atışı gibi belirtilere neden olur.

Alkol intoleransı en sık kalıtsal bir enzim eksikliğinden kaynaklanır. Özellikle Doğu Asya kökenli kişilerde yaygın olan bu durum, aldehit dehidrojenaz 2 (ALDH2) enziminin yetersiz çalışması sonucu gelişir. Ancak alkol intoleransı yalnızca genetik bir durum değildir. Bazı ilaçlar, hastalıklar ve alkoldeki katkı maddeleri de benzer belirtilere yol açabilir.

Alkol intoleransı tehlikeli değildir; ancak belirtiler oldukça rahatsız edici olabilir. Üstelik araştırmalar, ALDH2 enzim eksikliği olan kişilerin alkol tüketmeye devam etmesi durumunda belirli kanser türleri için daha yüksek risk taşıdığını göstermektedir. Bu nedenle alkol intoleransı olan kişilerin alkolden uzak durması önerilir.

Belirtiler

Alkol intoleransının belirtileri genellikle alkol tüketiminin hemen ardından ya da çok kısa süre içinde ortaya çıkar. Az miktarda alkol bile belirtileri tetikleyebilir.

Yüz ve boyun kızarması. En belirgin ve sık görülen belirtidir. Cilt aniden kızarır ve sıcaklık hissi gelişir. Bazen boyun ve göğse kadar yayılabilir.
Bulantı ve kusma. Mide rahatsızlığı, bulantı ve zaman zaman kusma görülebilir.
Hızlı veya düzensiz kalp atışı. Kalp çarpıntısı veya hızlı nabız hissedilebilir.
Baş ağrısı. Alkol tüketiminin hemen ardından baş ağrısı gelişebilir.
Burun tıkanıklığı veya akıntısı. Burun mukozasının şişmesiyle birlikte burun tıkanıklığı veya akıntı görülebilir.
Mide şişkinliği ve karın rahatsızlığı. Sindirim sistemi belirtileri de tabloya eşlik edebilir.
Tansiyon düşmesi ve baş dönmesi. Bazı kişilerde hafif tansiyon düşmesi ve buna bağlı baş dönmesi gelişebilir.
Ciltte kaşıntı veya kızarıklık. Derinin çeşitli bölgelerinde kaşıntı ve kızarıklık görülebilir.

Belirtiler genellikle geçicidir ve alkol metabolize edildikçe azalır. Ancak şiddeti kişiden kişiye ve tüketilen alkol miktarına göre değişir.

Alkol intoleransı ile alkol alerjisini birbirinden ayırt etmek önemlidir. Gerçek alkol alerjisi çok nadir görülür ve bağışıklık sistemi devreye girer. Anafilaksi gibi ciddi reaksiyonlara yol açabilir. Alkol intoleransında ise bağışıklık sistemi rol oynamaz ve belirtiler genellikle daha hafif seyreder.

Ne Zaman Doktora Görünmeli

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurun:

Az miktarda alkol tüketiminin ardından her seferinde rahatsız edici belirtiler yaşıyorsanız bir değerlendirme yapılmasını isteyin.
Belirtiler zamanla daha sık veya daha şiddetli hale geliyorsa doktora görünün.
Alkol tüketiminin ardından nefes darlığı, boğazda şişme veya tansiyon düşmesi gibi ciddi belirtiler gelişirse derhal tıbbi yardım alın. Bu bulgular alerjik reaksiyona işaret edebilir.
Kullandığınız bir ilacın alkol intoleransına yol açıp açmadığını merak ediyorsanız doktorunuza danışın.

Nedenleri

Alkol intoleransının birden fazla nedeni olabilir. En sık görülen nedenler şunlardır.

Genetik enzim eksikliği. En yaygın nedendir. Alkolün parçalanmasında görev yapan ALDH2 enziminin yetersiz çalışması asetaldehidin kanda birikmesine yol açar. Bu durum özellikle Doğu Asya kökenli kişilerde (Çin, Japon, Koreli) çok yaygındır ve "Asya kızarması" olarak da bilinir. Kalıtsal bir durumdur ve değiştirilemez.
Alkoldeki katkı maddelerine duyarlılık. Alkollü içeceklerin üretiminde kullanılan çeşitli maddeler belirtilere yol açabilir. Şarapta bulunan histamin ve sülfitler, biradaki maya ve tahıl proteinleri bu maddeler arasında sayılabilir. Bu durumda kişi alkolün kendisine değil, içecekteki bir bileşene duyarlıdır.
İlaçlar. Bazı ilaçlar alkolle birleştiğinde intolerans benzeri belirtilere yol açabilir. Metronidazol, kloramfenikol ve bazı mantar ilaçları bu etkileşimi gösterebilir. Alkol bağımlılığı tedavisinde kullanılan disülfiram ise bu etkiyi kasıtlı olarak oluşturmak için kullanılır.
Hastalıklar. Hodgkin lenfoma gibi bazı hastalıklar alkol tüketiminin ardından ağrı veya rahatsızlık hissine yol açabilir. Karaciğer hastalığı da alkolün metabolizmasını bozarak intolerans belirtilerine neden olabilir.
Buğday veya tahıl duyarlılığı. Çölyak hastalığı veya gluten duyarlılığı olan kişilerde bira gibi tahıldan üretilen alkollü içecekler belirtileri tetikleyebilir.

Tanısı

Alkol intoleransının tanısı genellikle öykü ve belirtilerin değerlendirilmesiyle konur. Spesifik bir tanı testi yoktur.

Ayrıntılı öykü. Hangi alkollü içeceklerin belirtilere yol açtığı, belirtilerin ne zaman ve nasıl ortaya çıktığı ve aile öyküsü değerlendirilir.
Eliminasyon yaklaşımı. Farklı alkollü içeceklerin belirtileri tetikleyip tetiklemediğinin karşılaştırılması, alkolün kendisinin mi yoksa bir katkı maddesinin mi sorumlu olduğunu anlamaya yardımcı olabilir. Örneğin yalnızca şarap belirtiye yol açıyorsa sülfitler veya histamin sorumlu olabilir.
Alerji testi. Gerçek alkol alerjisini dışlamak amacıyla alerji değerlendirmesi yapılabilir. Deri prick testi ve kan testi bu amaçla kullanılabilir.
Altta yatan hastalıkların araştırılması. Karaciğer hastalığı veya diğer olası nedenler araştırılır. Karaciğer enzimleri ve genel kan testleri bu süreçte yardımcı olur.
İlaç değerlendirmesi. Kullanılan ilaçların alkol intoleransına yol açıp açmadığı gözden geçirilir.

Tedavisi

Alkol intoleransının kesin bir tedavisi yoktur. Genetik enzim eksikliği değiştirilemez. Tedavinin temel amacı belirtileri önlemek ve altta yatan nedeni gidermektir.

Alkolden kaçınmak. En etkili ve önerilen yaklaşımdır. Özellikle genetik ALDH2 eksikliği olan kişiler için alkol tüketiminden uzak durmak hem belirtileri önler hem de kanser riskini azaltır.
Tetikleyici içeceği belirlemek ve kaçınmak. Yalnızca belirli içecekler belirtiye yol açıyorsa o içeceği bırakmak yeterli olabilir. Örneğin şaraba özgü belirtiler varsa şaraptan kaçınmak ama diğer içecekleri denemiş olmak bir seçenek olabilir. Ancak bu yaklaşım her zaman işe yaramaz.
İlaç kaynaklı intoleransta ilacı değiştirmek. Kullandığınız bir ilaç belirtilere yol açıyorsa doktorunuz alternatif bir ilaç önerebilir. Bu karar doktor gözetiminde alınmalıdır, ilaç kendi başınıza bırakılmamalıdır.
Antihistaminikler. Katkı maddelerine bağlı belirtilerde antihistaminikler kaşıntı ve kızarıklık gibi belirtileri hafifletebilir. Ancak bu ilaçlar alkolün metabolizmasını değiştirmez ve intoleransın kendisini tedavi etmez.
Altta yatan hastalığın tedavisi. Karaciğer hastalığı veya başka bir durum intoleransın nedeni ise bu durumun tedavi edilmesi belirtileri iyileştirebilir.