Göğüs Ağrısı

Genel Bakış

Göğüs ağrısı, göğsün herhangi bir bölgesinde hissedilen ağrı, baskı, sıkışma, yanma ya da rahatsızlık hissidir. Kalp krizinin en bilinen belirtisi olması nedeniyle pek çok kişide ciddi bir kaygıya yol açar. Ancak göğüs ağrısının nedenleri çok daha geniş bir yelpazede yer alır; kalp, akciğer, sindirim sistemi, kas iskelet sistemi ve hatta psikolojik nedenler göğüs ağrısına yol açabilir.

Göğüs ağrısının her zaman ciddiye alınması gerekir. Nedeni ne olursa olsun, ani başlayan ve şiddetli bir göğüs ağrısı bir tıbbi acil olabilir. Öte yandan her göğüs ağrısı kalp kaynaklı değildir ve pek çok vakada göğüs ağrısının arkasında tehlikeli olmayan bir neden yatmaktadır. Bunu ayırt edebilmek için mutlaka bir doktor değerlendirmesi gerekir.

Göğüs ağrısının ne zaman acil bir durum olduğunu bilmek hem sizi hem de sevdiklerinizi korur. Bu yazıda göğüs ağrısının olası nedenlerini, belirtilerin nasıl değerlendirileceğini ve ne zaman hemen yardım istemek gerektiğini bulacaksınız.

Belirtileri ve Türleri

Göğüs ağrısının karakteri, yeri ve eşlik eden belirtiler çoğu zaman nedenin ne olduğuna dair önemli ipuçları verir. Ağrının nasıl hissettirdiğini doktorunuza doğru biçimde aktarabilmek tanı sürecini önemli ölçüde hızlandırır.

Göğüs ağrısı farklı biçimlerde hissedilebilir:

• Baskı, sıkışma veya ağırlık hissi. Göğsün ortasında ya da sol tarafında sanki bir şey üzerine oturuyormuş ya da göğüs sıkıştırılıyormuş gibi bir his. Bu tarif kalp kaynaklı ağrının en klasik tanımıdır. Ağrı sol kola, çeneye, boyuna, sırta ya da üst karına yayılabilir.
• Keskin, bıçak saplanır tarzda ağrı. Nefes alırken ya da öksürürken artan, belirli bir noktada hissedilen keskin ağrı genellikle akciğer zarının iltihabı ya da kas-iskelet sorunlarıyla ilişkilidir. Kalp krizinde ağrı nadiren bu şekilde tanımlanır.
• Yanma hissi. Göğsün ortasında ya da alt kısmında hissedilen yanma mide asidinin yemek borusuna kaçmasıyla oluşan reflüyü akla getirir. Yemekten sonra ortaya çıkması ya da yatarken artması bu izlenimi güçlendirir. Ancak yanma hissi kalp ağrısında da görülebileceğinden dikkat gerektirir.
• Dokunmakla artan ağrı. Göğüs duvarına bastırıldığında ya da belirli bir pozisyonda artan ağrı genellikle kas, kıkırdak ya da kemik kaynaklıdır. Kalp kaynaklı ağrı dokunmakla artmaz.
• Nefes alırken artan ağrı. Her nefes alışta belirginleşen ağrı akciğer zarı iltihabı, pıhtı ya da pnömotoraks gibi akciğer sorunlarını düşündürür.

Ne Zaman Doktora Görünmeli

Göğüs ağrısının nedenini kendiniz kesin olarak belirleyemezsiniz. Bu nedenle aşağıdaki durumlarda hemen tıbbi yardım alınmalıdır.

Aşağıdaki durumlarda derhal 112'yi arayın:

• Ani başlayan ve şiddetli göğüs ağrısı varsa, özellikle dinlenmekle geçmiyorsa
• Ağrı sol kola, çeneye, boyuna ya da sırta yayılıyorsa
• Soğuk terleme, bulantı ya da kusmayla birlikte göğüs ağrısı varsa
• Ani ve şiddetli nefes darlığı eşlik ediyorsa
• Bayıldıysanız ya da bayılmak üzere olduğunuzu hissediyorsanız
• Dudaklarınız ya da parmak uçlarınız morarıyorsa
• Göğüs ağrısıyla birlikte çok hızlı ya da çok düzensiz kalp atışı hissediyorsanız

Bu belirtilerin hepsinin kalp krizine işaret etmeyebileceğini bilseniz bile, risk almayın. Kalp krizinde her dakika kritiktir ve beklemek kalıcı hasar riskini artırır.

Aşağıdaki durumlarda da vakit kaybetmeden doktora başvurun:

• Göğüs ağrısı yeni başladıysa ve nedenini bilmiyorsanız
• Ağrı birkaç dakikadan fazla sürüyorsa
• Egzersiz ya da stresle tetiklenen ve dinlenmekle geçen tekrarlayan göğüs ağrısı yaşıyorsanız
• Göğüs ağrısıyla birlikte ateş ve öksürük varsa
• Bilinen kalp hastalığınız varsa ve göğüs ağrısı alışılmışın dışında bir özellik taşıyorsa

Göğüs Ağrısının Nedenleri

Göğüs ağrısına yol açan nedenler dört ana başlık altında incelenebilir.

Kalple İlgili Nedenler

• Kalp krizi. Kalp damarlarından birinin tıkanması nedeniyle kalp kasına kan gitmesi durur. Göğsün ortasında ya da solunda baskı, sıkışma veya ağrı şeklinde hissedilen bu ağrı sol kola, çeneye ya da sırta yayılabilir. Soğuk terleme, bulantı, nefes darlığı ve yoğun bir korku hissi eşlik edebilir. Dinlenmekle geçmez. Kalp krizi tıbbi bir acildir; 112 hemen aranmalıdır.
• Anjina (efor göğüs ağrısı). Kalp damarlarının daraldığı ancak henüz tam tıkanmadığı durumlarda egzersiz ya da stres sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısıdır. Dinlenmekle ya da dil altı nitrogliserin alımıyla geçer. Anjina kalp krizinden farklıdır; ancak iyi değerlendirilmesi gereken ciddi bir uyarı işaretidir.
• Perikardit. Kalbi çevreleyen zarın iltihaplanmasıdır. Keskin, bıçak saplanır tarzda bir göğüs ağrısına yol açar; öne eğilmekle azalır, yatmakla ve derin nefes almakla artar.
• Miyokardit. Kalp kasının iltihaplanmasıdır. Göğüs ağrısı, çarpıntı ve nefes darlığıyla kendini gösterebilir; genellikle viral bir enfeksiyonun ardından ortaya çıkar.
• Aort disseksiyonu. Aortun iç tabakasının yırtılmasıdır. Ani başlayan, çok şiddetli ve sırta yayılan yırtılır tarzda bir ağrı oluşturur. Son derece tehlikeli bir durumdur ve acil müdahale gerektirir.

Akciğerle İlgili Nedenler

• Pulmoner emboli (akciğer pıhtısı). Bacakta oluşan bir pıhtının akciğere gitmesidir. Ani başlayan nefes darlığı ve göğüs ağrısıyla kendini gösterir. Hayatı tehdit eden ciddi bir durumdur.
• Pnömotoraks (akciğer çökmesi). Akciğerin çökmesidir. Ani başlayan keskin göğüs ağrısı ve nefes darlığıyla kendini gösterir. Genç ve ince yapılı erkeklerde daha sık görülür.
• Pnömoni ve plörezi. Akciğer iltihabı ve akciğer zarının iltihabı nefes alırken artan göğüs ağrısına yol açabilir. Ateş, öksürük ve balgam eşlik edebilir.
• Astım ve KOAH. Bu hastalıklara bağlı bronkospazm göğüste sıkışma hissi ve nefes darlığına neden olabilir.

Sindirim Sistemiyle İlgili Nedenler

• Mide ekşimesi ve reflü hastalığı. Mide asidinin yemek borusuna kaçması göğüste yanma ve baskı hissine yol açabilir. Bu his bazen kalp ağrısıyla karıştırılabilir. Yemekten sonra artması, yatarken kötüleşmesi ve antasit alımıyla geçmesi reflüyü düşündürür.
• Yemek borusu spazmı. Yemek borusunun kasılması çok şiddetli ve kalp ağrısına benzer bir göğüs ağrısına yol açabilir. Soğuk ya da sıcak içeceklerin tetiklediği ağrı bu tanıyı akla getirir.
• Peptik ülser ve gastrit. Mide ya da onikiparmak bağırsağındaki yaralar epigastrik bölgede yanma ve ağrıya yol açabilir; bu ağrı bazen göğüse yansıyabilir.
• Safra kesesi hastalıkları. Safra taşı krizi sağ üst karın ve sağ omuz bölgesine yayılan şiddetli bir ağrıya neden olur; bu ağrı bazen göğüse de yansıyabilir.

Kas ve İskelet Sistemiyle İlgili Nedenler

• Kostokondrit. Kaburgaların göğüs kemiğine bağlandığı kıkırdak dokusunun iltihaplanmasıdır. Göğüs duvarına bastırıldığında belirginleşen, nefes alırken artan bir ağrıya yol açar. Tedaviye iyi yanıt verir ve tehlikeli değildir.
• Kas zorlanması. Öksürük, spor ya da ağır kaldırma sonrasında göğüs kaslarında gerilme ağrısı oluşabilir. Hareketle ve dokunmakla artar.
• Zona (Herpes Zoster). Vücudun bir tarafında yayılan yakıcı ve keskin ağrı ile birlikte ortaya çıkan döküntü bu hastalığa özgüdür. Döküntü çıkmadan önce sadece ağrı olabilir ve başlangıçta yanıltıcı olabilir.

Psikolojik Nedenler

• Panik atak ve kaygı bozukluğu. Panik atak sırasında göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı ve ölüm korkusu bir arada yaşanabilir. Bu belirtiler kalp krizini çok yakından taklit edebilir. Ancak panik atakta fiziksel bir tehlike olmadığından tanı koyabilmek için önce kalp kaynaklı bir neden dışlanmalıdır.

Risk Faktörleri

Göğüs ağrısının kalp kaynaklı olma ihtimalini artıran bazı faktörler şunlardır:

• İleri yaş. 45 yaşından sonra erkeklerde, 55 yaşından sonra kadınlarda kalp kaynaklı göğüs ağrısı riski belirgin biçimde artar.
• Daha önce kalp krizi ya da koroner arter hastalığı geçirmiş olmak. Bu kişilerde her yeni göğüs ağrısı ciddiye alınmalıdır.
• Yüksek tansiyon, diyabet ve yüksek kolesterol. Bu üç durum kalp damarlarına zarar vererek kalp krizine zemin hazırlar.
• Sigara kullanımı. Sigara kalp damarlarını tahrip eden en önemli etkenlerden biridir.
• Obezite ve hareketsiz yaşam. Her ikisi de kalp hastalığı riskini artıran önemli faktörlerdir.
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü. Anne, baba ya da kardeşinde 55 yaşından önce kalp krizi geçirmiş biri varsa kişisel risk artar.

Tanısı

Göğüs ağrısının nedenini bulmak için doktorunuz çeşitli testler isteyecektir. Tanı süreci ağrının özelliklerine ve eşlik eden belirtilere göre şekillenir.

Göğüs ağrısının değerlendirilmesinde kullanılan yöntemler şunlardır:

• EKG (elektrokardiyografi). Kalbin elektrik aktivitesini kaydeder. Kalp krizi, ritim bozukluğu ya da kalp kası hasarına işaret eden değişiklikler çok kısa sürede saptanabilir. Acil başvurularda ilk yapılan testlerin başında gelir.
• Kan testleri. Troponin adı verilen bir protein kalp kası hasar gördüğünde kana karışır. Bu değerin yüksekliği kalp krizinin önemli bir göstergesidir. Aynı zamanda iltihap belirteçleri, akciğer pıhtısını gösteren D-dimer ve diğer değerler de bakılabilir.
• Akciğer grafisi. Akciğerlerdeki sorunları, kalp büyümesini ve göğüs boşluğundaki sıvıyı gösterir.
• Ekokardiyografi. Kalbin ultrasonla görüntülenmesidir. Kalp kasının hareket bozukluğunu, kapak sorunlarını ve kalp etrafında sıvı birikimini ortaya koyar.
• Bilgisayarlı tomografi (BT). Akciğer pıhtısını, aort yırtılmasını ve koroner arterleri değerlendirmek için kullanılabilir. Özellikle acil durumlarda çok değerli bilgi sağlar.
• Efor testi. Egzersiz sırasında kalbin nasıl tepki verdiğini değerlendirir. Damar darlığına bağlı göğüs ağrısını (anjina) saptamada kullanılır.
• Koroner anjiyografi. Kalp damarlarının doğrudan görüntülenmesidir. Tıkanıklık ya da darlık saptandığında aynı seansta stent yerleştirilebilir.
• Endoskopi. Sindirim sistemi kaynaklı göğüs ağrısından şüphelenildiğinde yemek borusu ve mideyi görüntülemek için yapılır.

Tedavisi

Göğüs ağrısının tedavisi tamamen altta yatan nedene bağlıdır. Bu nedenle önce doğru tanıyı koymak her şeyden önemlidir.

• Kalp krizi tedavisi. Her dakika kritik öneme sahiptir. Tıkalı damarın en kısa sürede açılması kalp kasının kurtarılması anlamına gelir. Anjiyoplasti ve stent ile tıkalı damar açılır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda pıhtı eritici ilaçlar kullanılır. Ardından aspirin, kan sulandırıcılar ve kolesterol düşürücüler dahil olmak üzere uzun süreli ilaç tedavisi başlanır.
• Anjina tedavisi. Nitrogliserin atakları geçirir. Beta blokerler, kalsiyum kanal blokerleri ve uzun etkili nitratlar atakların sıklığını azaltır. Damar darlığı ciddi boyuttaysa stent ya da bypass ameliyatı gerekebilir.
• Perikardit ve miyokardit tedavisi. Ağrı kesiciler, ibuprofen gibi iltihap giderici ilaçlar ve istirahat temel tedaviyi oluşturur. Ağır vakalarda steroid tedavisi gerekebilir.
• Pulmoner emboli tedavisi. Kan sulandırıcı ilaçlar (antikoagülanlar) hemen başlanır. Ağır vakalarda pıhtı eritici ilaçlar ya da girişimsel yöntemler uygulanabilir.
• Reflü ve sindirim sistemi tedavisi. Mide asidini azaltan ilaçlar (proton pompa inhibitörleri), yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde endoskopik girişimler kullanılır.
• Kostokondrit ve kas kaynaklı ağrı tedavisi. Ağrı kesiciler, iltihap giderici ilaçlar, sıcak uygulama ve dinlenme genellikle yeterlidir. Bu tür ağrılar zamanla kendiliğinden geçer.
• Panik atak tedavisi. Nefes egzersizleri, bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi etkilidir. Ancak önce kalp kaynaklı bir neden dışlanmalıdır.

Göğüs Ağrısıyla Yaşam ve Korunma

Kalp kaynaklı göğüs ağrısı riski büyük ölçüde yaşam tarzı değişiklikleriyle azaltılabilir.

• Sigarayı bırakın. Kalp sağlığı için yapabileceğiniz en etkili değişikliktir. Bıraktıktan sonraki ilk yılda kalp krizi riski yarı yarıya düşer.
• Kan basıncınızı kontrol altında tutun. Evde düzenli ölçüm yapın ve hedef değerlerin altında kalmaya çalışın.
• Kolesterol ve kan şekerini yönetin. İlaç tedavisine ek olarak beslenme ve egzersiz bu değerleri iyileştirmede çok etkilidir.
• Düzenli egzersiz yapın. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta yürüyüş kalp sağlığını korumada kanıtlanmış en etkili yöntemlerden biridir.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun. Obezite hem kalp hastalığı riskini hem de reflü ve sindirim sistemi kaynaklı göğüs ağrısı riskini artırır.
• Stresi yönetin. Kronik stres kalp üzerinde doğrudan ve dolaylı olumsuz etkiler bırakır. Meditasyon, egzersiz ve yeterli uyku en etkili stres yönetim araçlarından biridir.

Randevuya Hazırlanma

Göğüs ağrısı şikayetiyle doktora gitmeden önce hazırlıklı olmak tanı sürecini önemli ölçüde hızlandırır.

Yapabilecekleriniz:

• Ağrının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve nasıl hissettirdiğini (baskı, yanma, keskin ağrı gibi) not edin
• Ağrıyı tetikleyen ya da azaltan faktörleri belirtin (egzersiz, yemek, stres, pozisyon)
• Ağrının vücudun başka bir yerine yayılıp yayılmadığını aktarın
• Eşlik eden belirtileri (nefes darlığı, terleme, bulantı, çarpıntı) not edin
• Kalp hastalığı, diyabet, yüksek tansiyon gibi kronik hastalıklarınızı belirtin
• Kullandığınız tüm ilaçları listeleyin
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa aktarın

Doktorunuza sorabileceğiniz sorular şunlardır:

• Göğüs ağrımın nedeni nedir?
• Kalp kaynaklı bir sorun var mı?
• Hangi testlerin yapılması gerekiyor?
• Ağrı tekrarlarsa ne yapmalıyım?
• Hangi belirtiler geliştiğinde 112'yi aramalıyım?
• Egzersiz yapabilir miyim?
• İlaç kullanmam gerekiyor mu?

Doktorunuzun size sorabileceği sorular şunlardır:

• Ağrı ne zaman başladı ve ne kadar sürüyor?
• Ağrıyı nasıl tarif edersiniz; baskı mı, yanma mı, keskin mi?
• Ağrı başka bir yere yayılıyor mu?
• Egzersizle mi yoksa istirahatte mi ortaya çıkıyor?
• Nefes darlığı, terleme ya da bulantı eşlik ediyor mu?
• Daha önce kalp hastalığı ya da kalp krizi geçirdiniz mi?
• Sigara kullanıyor musunuz?
• Yüksek tansiyonunuz, diyabetiniz ya da yüksek kolesterolünüz var mı?