Genel Bakış

Kulak barotravması, kulak zarının iç ve dış tarafındaki hava basıncı arasında ani fark oluşması sonucu meydana gelen bir yaralanmadır. Bu durum kulak zarında gerilme, şişlik ve bazı vakalarda yırtılmaya neden olabilir. En sık uçak yolculuğu sırasında veya dalış yaparken ortaya çıkar.

Kulak barotravması, basınç değişikliklerine maruz kalan kişilerde sık görülür. Orta kulak boşluğundaki hava basıncı dış ortamdaki basınçla dengelenmek zorundadır. Bu dengeleme östaki borusu adı verilen kanal aracılığıyla gerçekleşir. Östaki borusu kulak ile burun arkası arasında bağlantı kurar ve normal şartlarda basıncı eşitler.

Ancak östaki borusu tıkalıysa veya düzgün çalışmıyorsa basınç eşitlenemez. Dış basınç arttığında veya azaldığında kulak zarı içe doğru çekilir veya dışa doğru şişer. Bu durum rahatsızlık, ağrı ve işitme sorunlarına yol açabilir.

Kulak barotravması genellikle hafif seyreder ve birkaç saat veya gün içinde kendiliğinden düzelir. Ancak bazı vakalarda kulak zarı yırtılabilir, enfeksiyon gelişebilir veya kalıcı işitme kaybı meydana gelebilir. Bu nedenle belirtiler ciddiyse veya uzun süre devam ediyorsa doktora başvurulmalıdır.

Kulak barotravması her yaşta görülebilir ancak çocuklarda daha sık karşılaşılır. Bunun nedeni çocukların östaki borularının daha dar ve yatay olmasıdır. Soğuk algınlığı, grip veya alerji gibi üst solunum yolu enfeksiyonları olan kişilerde risk artar.

Belirtileri

Kulak barotravmasının belirtileri hafif rahatsızlıktan şiddetli ağrıya kadar değişebilir. En sık görülen belirti kulakta dolgunluk veya tıkanıklık hissidir. Bu his kulak zarındaki basınç farkından kaynaklanır ve genellikle geçicidir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

Kulakta dolgunluk veya tıkanıklık hissi. Sanki kulak pamukla tıkalıymış gibi hissedilir. Bu en yaygın belirtidir ve hafif vakalarda tek belirti olabilir.
Kulak ağrısı. Hafif rahatsızlıktan keskin ağrıya kadar değişebilir. Ağrı ani basınç değişiklikleri sırasında artar. Özellikle uçağın iniş ve kalkış aşamalarında belirginleşir.
Hafif işitme kaybı. Sesler boğuk veya uzaktan geliyormuş gibi duyulur. Bu durum kulak zarının hareket etmesinin kısıtlanmasından kaynaklanır.
Kulakta çınlama. Tinnitus olarak da bilinen bu durum kulakta çınlama, uğultu veya vızıltı şeklinde kendini gösterir.
Baş dönmesi. Denge sistemi etkilenirse hafif baş dönmesi veya dengesizlik hissi oluşabilir. Bu belirti genellikle hafiftir.
Kulaktan akıntı. Kulak zarı yırtıldığında kulaktan berrak veya kanlı sıvı gelebilir. Bu durum daha ciddi bir yaralanmayı gösterir ve acil değerlendirme gerektirir.

Belirtiler genellikle basınç değişikliği sırasında veya hemen sonrasında başlar. Hafif vakalarda dakikalar veya saatler içinde düzelir. Ancak kulak zarı hasarı varsa belirtiler günlerce devam edebilir.

Ne Zaman Doktora Görünmeli

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurun:

Şiddetli veya uzun süren kulak ağrısı varsa
Kulaktan akıntı geliyorsa
İşitme kaybı birkaç saatten uzun sürüyorsa
Şiddetli baş dönmesi veya denge kaybı yaşıyorsanız
Belirtiler birkaç gün içinde düzelmiyorsa
Yüksek ateş gelişirse (enfeksiyon işareti olabilir)

Kulaktan akıntı veya ani işitme kaybı acil değerlendirme gerektirir.

Nedenleri

Kulak barotravmasının temel nedeni, orta kulak boşluğundaki hava basıncının dış ortam basıncıyla dengelenememesidir. Normal şartlarda östaki borusu bu dengelemeyi sağlar ancak tıkalı veya şişmişse basınç eşitlenemez.

Basınç değişikliğine neden olan durumlar şunlardır:

Uçak yolculuğu. En sık nedendir. Uçak kalkarken dış basınç düşer ve orta kulaktaki hava genişler. İniş sırasında ise dış basınç artar ve kulak zarı içe doğru çekilir. İniş sırasında sorunlar daha sık görülür.
Dalış. Suya daldıkça su basıncı artar ve kulak zarı içe doğru itilir. Yüzeye çıkarken ise basınç azalır. Dalış sırasında düzenli olarak basınç dengelemesi yapılmazsa barotravma gelişir.
Yüksek irtifaya çıkma. Dağcılık veya teleferikle yükseklere çıkma sırasında hava basıncı azalır. Hızlı irtifa değişiklikleri soruna yol açabilir.
Patlama veya ani basınç değişiklikleri. Nadir görülür ancak şiddetli barotravmaya neden olabilir.

Östaki borusunun tıkanmasına veya şişmesine neden olan durumlar:

Üst solunum yolu enfeksiyonları. Soğuk algınlığı, grip veya sinüzit östaki borusunun şişmesine ve tıkanmasına neden olur. Bu durumdayken uçak yolculuğu yapmak barotravma riskini önemli ölçüde artırır.
Alerjiler. Burun içi şişliği östaki borusunun çalışmasını bozar.
Burun polipleri veya adenoid büyümesi. Özellikle çocuklarda östaki borusunun tıkanmasına neden olabilir.
Sigara dumanına maruz kalma. Sigara östaki borusunun fonksiyonunu bozar.
Uyurken basınç değişikliğine maruz kalma. Uçakta uyumak östaki borusunun pasif kalmasına neden olur ve barotravma riskini artırır.

Tanısı

Kulak barotravması tanısı genellikle öykü ve fizik muayene ile konur. Doktorunuz belirtilerin ne zaman başladığını, son zamanlarda uçak yolculuğu veya dalış yapıp yapmadığınızı sorar.

Tanı süreci genellikle şunları içerir:

Ayrıntılı öykü. Ne zaman basınç değişikliğine maruz kaldığınız, belirtilerin ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü sorulur. Soğuk algınlığı veya alerji gibi risk faktörleri değerlendirilir.
Otoskopi. Doktorunuz otoskop adı verilen ışıklı bir alet kullanarak kulak zarınıza bakar. Kulak zarında kızarıklık, şişlik, içe doğru çekilme veya yırtık olup olmadığını kontrol eder. Bazen kulak zarının arkasında sıvı birikimi görülebilir.
Timpanometri. Kulak zarının hareketini ölçen bir testtir. Kulağa hafif basınç uygulanır ve kulak zarının nasıl tepki verdiği kaydedilir. Bu test orta kulakta sıvı birikimi veya östaki borusu tıkanıklığını gösterebilir.
İşitme testi (odyometri). İşitme kaybı varsa hangi frekanslarda ne kadar kaybın olduğunu belirlemek için yapılır.
Nazal endoskopi. Burun içi ve östaki borusu açıklığı küçük bir kamera ile değerlendirilir. Polip, adenoid veya diğer tıkanıklıklar tespit edilebilir.

Çoğu vakada basit muayene tanı için yeterlidir. İleri testler genellikle komplikasyon şüphesi varsa veya belirtiler uzun sürüyorsa yapılır.

Tedavisi

Kulak barotravmasının tedavisi durumun ciddiyetine göre değişir. Hafif vakalarda genellikle özel bir tedaviye gerek yoktur ve belirtiler kendiliğinden düzelir. Daha ciddi durumlarda ise tıbbi müdahale gerekebilir.

Tedavi seçenekleri şunlardır:

Bekleme ve izleme. Hafif barotravmada en sık yaklaşımdır. Belirtiler genellikle birkaç saat veya gün içinde kendiliğinden geçer. Bu sürede esneme, sakız çiğneme veya yutkunma gibi doğal manevralar yardımcı olabilir.
Valsalva manevrası. Burnunuzu kapatıp ağzınızı kapayarak nazikçe üfleme yaparsınız. Bu manevra östaki borusunu açmaya ve basıncı dengelemeye yardımcı olur. Ancak çok sert yapılmamalıdır çünkü kulak zarına zarar verebilir veya enfeksiyon riskini artırabilir.
Toynbee manevrası. Burnunuzu kapatıp yutkunursunuz. Bu da basınç dengelemesine yardımcı olan bir yöntemdir.
Dekonjestan burun spreyı veya hapı. Burun içi şişliği azaltarak östaki borusunun açılmasına yardımcı olur. Kısa süreli kullanım için uygundur. Uzun süre kullanılırsa rebound etkisi (geri tepme) yapabilir.
Antihistaminikler. Alerji varsa burun içi şişliği azaltmak için kullanılır.
Ağrı kesiciler. İbuprofen veya parasetamol gibi ağrı kesiciler kulak ağrısını hafifletir.
Antibiyotikler. Kulak zarı yırtılmışsa veya enfeksiyon gelişmişse antibiyotik tedavisi gerekebilir. Kulaktan akıntı varsa mutlaka antibiyotik başlanır.
Timpanometri tüpü yerleştirme. Tekrarlayan barotravma veya kronik östaki borusu tıkanıklığında kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilir. Bu tüp sürekli hava akışı sağlayarak basınç dengelemesine yardımcı olur. Özellikle sık uçan veya dalan kişilerde düşünülebilir.
Cerrahi. Çok nadir durumlarda adenoid veya polip gibi tıkanıklığı oluşturan yapıların cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.

Tedavi sırasında su sporlarından, dalıştan ve uçak yolculuğundan kaçınılmalıdır. Kulak tamamen iyileşene kadar bu aktiviteler tehlikeli olabilir.

Komplikasyonları

Kulak barotravması genellikle komplikasyonsuz iyileşir. Ancak bazı vakalarda sorunlar gelişebilir:

Kulak zarı yırtılması. Şiddetli basınç farkı kulak zarının yırtılmasına neden olabilir. Bu durum ani şiddetli ağrı, kulaktan akıntı ve ani işitme kaybı ile kendini gösterir. Küçük yırtıklar genellikle kendiliğinden iyileşir ancak büyük yırtıklar cerrahi onarım gerektirebilir.
Orta kulak enfeksiyonu. Yırtık kulak zarından bakteriler orta kulağa girerek enfeksiyona neden olabilir. Ateş, şiddetli ağrı ve iltihaplı akıntı enfeksiyon belirtileridir.
Kalıcı işitme kaybı. Nadir görülür ancak kulak zarında kalıcı hasar veya orta kulak kemikçiklerinde hasar varsa işitme kaybı kalıcı olabilir.
Tekrarlayan barotravma. İlk barotravma iyileştikten sonra östaki borusu daha hassas kalabilir ve tekrarlayan basınç değişikliklerinde yeniden sorun yaşanabilir.
İç kulak barotravması. Çok nadir ancak ciddi bir komplikasyondur. İç kulak hasarlanırsa şiddetli baş dönmesi, denge kaybı ve ani işitme kaybı meydana gelebilir. Bu durum acil değerlendirme gerektirir.