Pulmoner Kapak Hastalığı

Genel Bakış

Pulmoner kapak hastalığı, kalbin sağ alt odacığı ile akciğerlere giden büyük atardamar olan pulmoner arter arasında yer alan pulmoner kapağın düzgün çalışmamasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Pulmoner kapak normalde üç yaprakçıktan oluşur ve her kalp atımında açılıp kapanarak kanın yalnızca akciğerlere doğru ilerlemesini sağlar. Bu kapak tam açılamadığında ya da tam kapanmadığında sağ kalbin iş yükü artar ve zamanla ciddi sorunlar gelişebilir.

Pulmoner kapak hastalığı diğer kalp kapağı hastalıklarına kıyasla daha az sıklıkla görülür. En yaygın türü pulmoner kapak darlığıdır ve büyük çoğunluğu doğumsal bir sorun olarak karşımıza çıkar. Pulmoner kapak yetmezliği ise çoğunlukla doğumsal kalp hastalıklarının cerrahi tedavisinin bir sonucu olarak ya da başka bir kalp hastalığının komplikasyonu olarak gelişebilir.

Pulmoner kapak hastalığının seyri büyük ölçüde türüne ve ciddiyetine göre değişir. Hafif vakalarda izlem yeterli olabilirken orta ve ağır vakalarda girişim gerekebilir. Erken tanı ve uygun tedaviyle pek çok hasta uzun ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Türleri

• Pulmoner kapak darlığı. En sık görülen türdür. Kapak yaprakçıkları kalınlaşmış, sertleşmiş ya da birbirine yapışmış olduğundan tam açılamaz. Sağ alt odacıktan pulmoner artere geçen kan azalır ve sağ alt odacık bu direnci aşmak için giderek daha fazla güç harcamak zorunda kalır. Zamanla sağ alt odacık duvarları kalınlaşır. Pulmoner kapak darlığı büyük çoğunlukla doğumsal bir anomali olarak ortaya çıkar. İzole pulmoner kapak darlığı, özellikle hafif ve orta derecedeyse, yıllarca hatta on yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir.
• Pulmoner kapak yetmezliği. Kapak tam kapanmaz ve akciğerlerden gelen kan pulmoner arterden sağ alt odacığa geri kaçar. Sağ alt odacık bu geri kaçan kanı da pompalamak zorunda kaldığından zamanla büyür. Pulmoner kapak yetmezliği pek çok vakada Fallot tetralojisi gibi doğumsal kalp hastalıklarının cerrahi onarımından sonra gelişir. Pulmoner hipertansiyon ya da romatizmal ateş de daha nadir görülen nedenler arasındadır.
• Pulmoner kapak atrezisi. Pulmoner kapağın hiç gelişmediği ya da tamamen tıkalı olduğu çok nadir görülen ağır bir doğumsal anomalidir. Bu durum doğumdan hemen sonra tedavi gerektiren ciddi bir kalp hastalığıdır.

Belirtileri

Pulmoner kapak hastalığının belirtileri türüne ve ciddiyetine göre önemli ölçüde farklılık gösterebilir. Hafif darlık ya da yetmezlikte uzun süre hiçbü belirti görülmeyebilir.

• Nefes darlığı. Özellikle efor sırasında ortaya çıkabilir. Sağ alt odacık yeterince kan pompalayamadığında ya da aşırı çalışmak zorunda kaldığında nefes almak güçleşebilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Vücuda yeterli kan ulaşmadığında süregelen bir bitkinlik hissi gelişebilir. Daha önce kolaylıkla yapılan fiziksel aktiviteler giderek daha yorucu hissettirmeye başlayabilir.
• Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı. Sağ alt odacığın büyümesi ve yüklenmesiyle birlikte ritim bozuklukları gelişebilir. Kalbin hızlı, düzensiz ya da güçlü biçimde çarptığı hissedilebilir.
• Bacak ve ayak bileklerinde şişlik. Sağ kalp yetmezliği geliştiğinde vücutta sıvı birikmesi başlayabilir.
• Baş dönmesi ve sersemlik. Ciddi darlıkta sağ alt odacık yeterince kan pompalayamadığında beyne giden kan azalabilir ve baş dönmesi hissedilebilir.
• Bayılma. Ağır pulmoner darlıkta, özellikle efor sırasında, yetersiz kan akımı bayılmaya yol açabilir. Bu belirti mutlaka ciddiye alınmalıdır.
• Morarma. Çok ağır pulmoner darlıkta ya da pulmoner kapak atrezisinde kan yeterince oksijenlenememesi nedeniyle dudaklarda ve tırnak uçlarında morlaşma görülebilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Aşağıdaki belirtiler fark edildiğinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

• Eforla ya da dinlenirken ortaya çıkan nefes darlığı
• Egzersiz kapasitesinde belirgin ve açıklanamayan düşme
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı hissi
• Bacak veya ayak bileklerinde şişlik
• Baş dönmesi ya da sersemlik

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi
• Ani ve şiddetli nefes darlığı
• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı
• Dudaklarda ya da tırnak uçlarında ani morarma

Nedenleri

• Doğumsal kapak anomalileri. Pulmoner kapak hastalığının en sık nedenidir. Kapak yaprakçıklarının normalden az sayıda olması, kalın ya da yapışık gelişmesi gibi doğumsal farklılıklar pulmoner kapak darlığına zemin hazırlar. Fallot tetralojisi, pulmoner kapak atrezisi ve diğer karmaşık doğumsal kalp hastalıkları da pulmoner kapağı etkileyen önemli nedenler arasındadır.
• Doğumsal kalp ameliyatı sonrası yetmezlik. Fallot tetralojisi gibi doğumsal kalp hastalıklarının onarımında pulmoner kapak genişletilmesi ya da çıkarılması gerekebilir. Bu girişimlerin ardından pulmoner kapak yetmezliği gelişmesi oldukça sık görülür. Çocukluk döneminde geçirilen bu ameliyatların uzun vadeli izlemi bu nedenle büyük önem taşır.
• Pulmoner hipertansiyon. Akciğer damarlarındaki basınç artışı pulmoner kapak üzerindeki yükü artırabilir ve zamanla kapak yetmezliğine zemin hazırlayabilir.
• Romatizmal ateş. Çok nadir görülmekle birlikte romatizmal ateş pulmoner kapağı da etkileyebilir. Bu durumda çoğunlukla diğer kapaklar da birlikte etkilenmiştir.
• Enfektif endokardit. Pulmoner kapak enfeksiyonları diğer kapakların endokarditine kıyasla çok daha az sıklıkla görülür. Ancak özellikle damar yolu kullanan kişilerde göz ardı edilmemelidir.
• Karsinoid sendrom. Sindirim sisteminin belirli tümörlerinden salgılanan hormonların kalp kapakları üzerinde biriktirici etkisi pulmoner kapak hasarına yol açabilir.

Risk Faktörleri

• Doğumsal kalp hastalığı öyküsü. Pulmoner kapak hastalığı olan kişilerin büyük bölümünde altta yatan bir doğumsal kalp sorunu mevcuttur.
• Doğumsal kalp ameliyatı geçirmiş olmak. Özellikle çocukluk döneminde Fallot tetralojisi ya da benzeri hastalık için ameliyat geçiren kişiler ilerleyen yıllarda pulmoner kapak yetmezliği açısından yakın izlem altında tutulmalıdır.
• Pulmoner hipertansiyon. Herhangi bir nedene bağlı akciğer damarı basıncı artışı pulmoner kapak üzerindeki yükü artırır.

Tanısı

• Tıbbi öykü ve fizik muayene. Belirtilerin ne zaman başladığı ve nasıl ilerlediği sorgulanır. Doğumsal kalp hastalığı ya da daha önce geçirilmiş kalp ameliyatı öyküsü özellikle önemlidir. Fizik muayenede steteskopla kalp dinlendiğinde pulmoner kapak hastalığına işaret eden bir üfürüm duyulabilir. Pulmoner darlıkta sert ve sistolde duyulan bir ejeksiyon üfürümü karakteristiktir.
• Kalp ultrasonografisi (ekokardiyografi). Tanının ve izlemin temel taşıdır. Pulmoner kapak yaprakçıklarının yapısını ve hareketini görüntüler. Darlık ya da yetmezliğin derecesini ölçer. Sağ alt odacığın boyutunu, duvar kalınlığını ve işlevini değerlendirir. Pulmoner arter basıncını tahmin etmeye de yardımcı olur.
• Kalp MRI. Sağ alt odacığın boyutunu ve işlevini çok hassas biçimde ölçer. Pulmoner kapak yetmezliğinin miktarını sayısal olarak belirlemede ekokardiyografiye ek bilgi sağlar. Özellikle doğumsal kalp hastalığı olan hastalarda ve cerrahi karar aşamasında çok değerlidir.
• EKG. Sağ alt odacık büyümesine ve kalınlaşmasına bağlı elektriksel değişiklikleri saptamada kullanılır.
• Akciğer grafisi. Sağ kalbin büyüklüğünü ve pulmoner arterin genişlediğini gösterebilir.
• Bilgisayarlı tomografi. Pulmoner arterin ve büyük damarların ayrıntılı görüntülenmesinde kullanılabilir. Doğumsal anomalilerin karmaşık anatomisinin değerlendirilmesinde tercih edilebilir.

Tedavisi

Pulmoner kapak hastalığının tedavisi türüne, ciddiyetine ve belirtilerin varlığına göre belirlenir.

• İzlem. Hafif ve orta dereceli pulmoner kapak darlığında uzun yıllar boyunca izlem yeterli olabilir. Düzenli ekokardiyografi ve klinik kontrol ile sağ alt odacığın durumu ve darlığın ilerleyip ilerlemediği takip edilir.
• İlaç tedavisi. İlaçlar pulmoner kapak hastalığını doğrudan tedavi etmez. Ancak sağ kalp yetmezliği belirtileri ortaya çıktığında diüretikler sıvı birikimini azaltmaya yardımcı olabilir. Ritim bozukluklarının yönetimi ve atriyal fibrilasyon varlığında kan sulandırıcı kullanımı gerekebilir.
• Balonlu pulmoner valvüloplasti. Pulmoner kapak darlığında ilk tercih edilen girişimsel tedavidir. Açık kalp ameliyatı gerektirmez. Kasıktan ilerletilen ince bir kateter pulmoner kapağa ulaştırılır ve kapak açıklığında küçük bir balon şişirilerek yaprakçıklar birbirinden ayrılır, kapak genişletilir. Özellikle kapak yaprakçıklarının çok kireçlenmemiş olduğu vakalarda çok başarılı sonuçlar vermektedir.
• Cerrahi kapak onarımı ya da değişimi. Balonlu valvüloplastinin uygun olmadığı ya da başarılı olmadığı durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilir. Karmaşık doğumsal anomalilerde kapak anatomisi cerrahi yaklaşımı belirler.
• Transkatetr pulmoner kapak implantasyonu. Daha önce doğumsal kalp hastalığı nedeniyle ameliyat geçirmiş ve pulmoner yetmezlik gelişmiş olan uygun hastalarda kateter aracılığıyla yeni bir pulmoner kapak yerleştirilebilir. Bu yöntem açık kalp ameliyatını gerektirmez ve özellikle tekrar ameliyat riskini azaltmak açısından değerlidir.

Yaşam Tarzı ve Takip

Pulmoner kapak hastalığı yaşam boyu izlem gerektiren bir durumdur. Özellikle doğumsal kalp hastalığı nedeniyle ameliyat geçiren kişilerin erişkinlik döneminde de düzenli kardiyoloji kontrollerine devam etmesi büyük önem taşır. Bu hasta grubunda izlem, doğumsal kalp hastalıkları konusunda uzmanlaşmış merkezlerde yürütülmesi önerilen bir süreçtir.

Ekokardiyografi ve gerektiğinde kalp MRI ile sağ alt odacığın durumu ve kapak işlevi periyodik olarak değerlendirilir. Takip sıklığı hastalığın türüne ve ciddiyetine göre belirlenir.

Ritim bozuklukları pulmoner kapak hastalığında sık görülen bir komplikasyondur ve düzenli EKG takibini gerektirir. Egzersiz kapasitesindeki değişiklikler de dikkatle izlenmesi gereken önemli bir göstergedir.

Diş hekiminizi ve tedavi yapacak her doktoru pulmoner kapak hastalığınız ya da geçirilmiş kalp ameliyatınız hakkında bilgilendirin. Bazı hastalarda diş tedavileri ve belirli cerrahi girişimler öncesinde enfeksiyonu önlemek amacıyla antibiyotik kullanımı önerilebilir.

Yeni bir belirti başladığında randevuyu beklemeyin ve doktorunuzu arayın.