Kalp Üfürümü

Genel Bakış

Kalp üfürümü, kalp dinlenirken steteskopla duyulan anormal bir sestir. Sağlıklı bir kalpte kan odacıklar ve kapaklar arasında sessizce akar. Üfürüm ise bu akımın herhangi bir nedenle türbülanslı hale gelmesiyle oluşan ses olarak tanımlanabilir. Uğultu, hışırtı ya da fısıltı biçiminde duyulabilir.

Kalp üfürümü bir hastalık değildir. Bir bulgudur. Bazı üfürümler tamamen zararsızdır ve herhangi bir kalp sorununa işaret etmez. Bunlara masum ya da fonksiyonel üfürümler denir. Bazıları ise kalp kapağı hastalığı, doğumsal kalp anomalisi ya da başka bir kalp sorununun belirtisi olabilir.

Kalp üfürümü her yaşta görülebilir. Çocuklarda masum üfürümler son derece yaygındır ve büyük çoğunluğu herhangi bir sorun oluşturmaz. Erişkinlerde yeni saptanan bir üfürüm ise dikkatli değerlendirme gerektirebilir. Üfürümün zararsız mı yoksa anlamlı mı olduğunu belirlemek için genellikle ek tetkikler yapılır.

Türleri

• Masum üfürümler. Altta yatan herhangi bir kalp hastalığı olmaksızın duyulan üfürümlerdir. Kalp yapısı ve işlevi tamamen normaldir. Özellikle çocuklarda ve gençlerde çok sık görülür. Ateş, anemi ya da gebelik gibi kalp atımını ve kan akımını hızlandıran durumlar masum bir üfürümü daha belirgin hale getirebilir. Herhangi bir tedavi gerektirmez ve zaman içinde kendiliğinden geçebilir.
• Anormal üfürümler. Kalp kapağı hastalığı, doğumsal kalp anomalisi ya da başka bir kalp sorunundan kaynaklanan üfürümlerdir. Altta yatan nedenin belirlenmesi ve gerektiğinde tedavi edilmesi gerekir.

Doktorlar üfürümleri kalp döngüsünün hangi evresinde duyulduğuna göre de sınıflandırır. Kalp kasılırken yani sistolde duyulan üfürümlere sistolik, gevşerken yani diyastolde duyulanlara ise diyastolik üfürüm denir. Diyastolik üfürümler büyük çoğunlukla anormal bir bulgu olarak değerlendirilir.

Belirtileri

Masum bir kalp üfürümü hiçbir belirti vermez. Üfürüm yalnızca doktor muayenesinde duyulur ve kişi bunu hiç hissetmez.

Anormal bir üfürüme yol açan altta yatan kalp sorunu belirtilere neden olabilir. Bu belirtiler altta yatan hastalığa göre değişir.

• Nefes darlığı. Özellikle eforla ortaya çıkabilir. Altta yatan kapak hastalığı ya da doğumsal kalp sorunu ilerledikçe istirahatte de görülebilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Kalp yeterince verimli çalışamadığında süregelen bir bitkinlik hissi gelişebilir.
• Morarma. Özellikle çocuklarda dudaklarda, tırnak uçlarında ya da deride morlaşma görülmesi altta yatan ciddi bir doğumsal kalp sorununa işaret edebilir.
• Bacak ve ayak bileklerinde şişlik. Kalp yetmezliği geliştiğinde vücutta sıvı birikmesi başlayabilir.
• Çarpıntı. Kalbin hızlı, düzensiz ya da güçlü biçimde çarptığı hissedilebilir.
• Büyüme ve gelişme geriliği. Ciddi doğumsal kalp hastalığı olan bebeklerde yeterli kilo alamama ve büyüme geriliği görülebilir.
• Göğüste ağrı ya da baskı hissi. Bazı kapak hastalıklarında özellikle eforla birlikte göğüste rahatsızlık hissi görülebilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Kalp üfürümü saptandıktan sonra doktorunuz size ek tetkik gerekip gerekmediğini söyleyecektir. Aşağıdaki durumlarda bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

• Kalp üfürümü ilk kez saptandıysa kardiyoloji değerlendirmesi önerilir
• Eforla ya da dinlenirken ortaya çıkan nefes darlığı
• Açıklanamayan yorgunluk ya da egzersiz kapasitesinde düşme
• Çarpıntı ya da düzensiz kalp atışı hissi

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Dudaklarda, tırnak uçlarında ya da deride morlaşma
• Ani ve şiddetli nefes darlığı
• Bayılma ya da bayılmak üzere olma hissi
• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı

Nedenleri

Kalp üfürümünün nedeni masum mu yoksa anormal mü olduğuna göre değişir.

Masum Üfürümlerin Nedenleri

Masum üfürümlerde kalp tamamen sağlıklıdır. Kan akımının geçici olarak hızlanması ya da yoğunlaşması sesi oluşturur.

• Çocukluk ve gençlik dönemi. Bu yaşlarda kalp duvarları ince ve kan akımı hızlıdır. Masum üfürümler bu grupta çok yaygındır ve büyüme sürecinde çoğu zaman kendiliğinden geçer.
• Gebelik. Kan hacminin artması ve kalp atımının hızlanması geçici bir üfürüme neden olabilir. Doğumdan sonra genellikle kaybolur.
• Ateş ve enfeksiyonlar. Yüksek ateş kalp atımını ve kan akımını hızlandırır. Ateş geçince üfürüm de kaybolabilir.
• Anemi. Kanda oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinin azalması kanın daha hızlı akmasına ve türbülansa yol açabilir.
• Hipertiroidizm. Tiroit bezinin aşırı çalışması kalp hızını artırabilir ve üfürüme zemin hazırlayabilir.

Anormal Üfürümlerin Nedenleri

• Kalp kapağı hastalığı. Kapak darlıkları ve yetmezlikleri anormal üfürümlerin en sık nedenlerinden biridir. Her kapak hastalığının kendine özgü bir üfürüm karakteri vardır ve deneyimli bir doktor bu üfürümleri duyarak hangi kapağın etkilendiğini anlayabilir.
• Doğumsal kalp anomalileri. Kalp odacıkları ya da büyük damarlar arasındaki anormal bağlantılar kan akımında türbülansa yol açabilir. Ventriküler septal defekt yani kalbin iki alt odacığı arasındaki delik en sık görülen doğumsal kalp anomalilerinden biridir ve belirgin bir üfürüme neden olur.
• Enfektif endokardit. Kalp kapakları ya da iç yüzeyindeki bakteriyel enfeksiyon kapak yapısını bozarak anormal bir üfürüme yol açabilir.
• Romatizmal kalp hastalığı. Tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonunun ardından gelişen romatizmal ateş kapak hasarına ve karakteristik bir üfürüme neden olabilir.

Tanısı

Kalp üfürümü tanısı fizik muayene sırasında konur. Ancak üfürümün masum mu yoksa anormal mi olduğunu belirlemek için ek değerlendirme gerekebilir.

• Fizik muayene ve steteskop. Doktor kalbi dikkatle dinler. Üfürümün zamanlaması yani sistolde mi diyastolde mi duyulduğu, siddeti, niteliği, nerede en iyi duyulduğu ve başka bölgelere yayılıp yayılmadığı değerlendirilir. Üfürümün özellikleri altta yatan neden hakkında çok değerli ipuçları sağlar. Deneyimli bir doktor muayenede duyduğu üfürüme dayanarak hangi kapağın etkilendiğini ve sorunun ne kadar ciddi olduğunu büyük ölçüde tahmin edebilir.
• Kalp ultrasonografisi (ekokardiyografi). Üfürümün değerlendirilmesinde en temel ve en güvenilir yöntemdir. Kalbin yapısını ve işlevini gerçek zamanlı olarak görüntüler. Kapak hastalığını, doğumsal anomaliyi ya da başka bir kalp sorununu net biçimde gösterir. Masum bir üfürümle anormal bir üfürümü kesin olarak ayırt etmede kullanılır.
• EKG. Kalbin elektrik aktivitesini kaydeder. Kalp büyümesine ya da ritim bozukluklarına bağlı değişiklikleri gösterebilir. Üfürümün değerlendirilmesinde destekleyici bir araçtır.
• Akciğer grafisi. Kalbin büyüklüğünü ve akciğerlerdeki durumu gösterebilir.
• Kan testleri. Anemi, tiroit işlev bozukluğu ya da enfeksiyonun üfürüme katkıda bulunup bulunmadığını araştırmak için kullanılabilir.

Tedavisi

Masum kalp üfürümlerinin herhangi bir tedavisi yoktur ve gerekmez. Altta yatan kalp hastalığı olmadığından bu kişiler normal yaşamlarını kısıtlama olmaksızın sürdürebilir.

Anormal bir üfürümün tedavisi tamamen altta yatan nedene göre belirlenir.

• Kapak hastalığına bağlı üfürümlerde tedavi kapağın türüne ve ciddiyetine göre değişir. Hafif vakalarda izlem yeterli olabilirken ileri vakalarda ilaç tedavisi, kapak onarımı ya da değişimi gerekebilir.
• Doğumsal kalp anomalisine bağlı üfürümlerde anomalinin türü ve ciddiyetine göre izlem, kateter yöntemli girişim ya da cerrahi seçenekler değerlendirilir.
• Enfektif endokardite bağlı üfürümlerde önce enfeksiyonun antibiyotik tedavisiyle kontrol altına alınması gerekir. Ciddi kapak hasarı gelişirse cerrahi değerlendirilebilir.
• Anemi ya da tiroit hastalığına bağlı üfürümlerde altta yatan sorun tedavi edildiğinde üfürüm çoğunlukla kendiliğinden geçer.

Yaşam Tarzı

Masum kalp üfürümü olan kişilerin günlük yaşamında herhangi bir kısıtlama gerekmez. Spor dahil tüm aktiviteler serbestçe yapılabilir.

Anormal bir üfürüme yol açan kalp hastalığı olan kişilerin yaşam tarzı önerileri altta yatan duruma göre değişir. Bu kişilerin düzenli kardiyoloji kontrollerine devam etmesi ve doktorlarının önerdiği izlem planına uyması büyük önem taşır.

Her iki grupta da diş hekimine ve tedavi yapacak her doktora kalp üfürümü ya da altta yatan kalp hastalığı hakkında bilgi verilmesi önemlidir. Bazı kalp hastalıkları olan kişilerde diş tedavileri öncesinde antibiyotik kullanımı önerilebilir.