Genel Bakış

Alkol zehirlenmesi, kısa sürede çok fazla alkol tüketilmesi sonucu kanın alkol düzeyinin tehlikeli biçimde yükselmesiyle ortaya çıkan ciddi ve potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir durumdur. Vücut alkolü belirli bir hızda işleyebilir. Bu hız aşıldığında alkol kanda birikir ve beyin, sinir sistemi ile hayati organlar üzerinde giderek artan bir baskı oluşturur.

Alkol merkezi sinir sistemini baskılar. Az miktarda bu baskı rahatlama ve inhibisyonun azalması olarak hissedilir. Ancak çok yüksek miktarlarda solunum, kalp atışı ve bilinç gibi temel yaşamsal işlevler tehlikeye girer. Bu noktada tıbbi acil durum söz konusudur.

Alkol zehirlenmesi yalnızca çok fazla içtiği düşünülen kişilerde değil, herkesin başına gelebilir. Genç ve deneyimsiz içicilerde, boş mideye hızlı içenlerde ve vücut ağırlığı düşük kişilerde daha az miktarda alkol bile ciddi zehirlenmeye yol açabilir. Alkol zehirlenmesi tıbbi acil bir durumdur ve gecikmeden yardım çağrılmasını gerektirir.

Belirtiler

Alkol zehirlenmesinin belirtileri kan alkol düzeyi yükseldikçe daha ağır hale gelir. Bazı belirtiler normal sarhoşlukla karışabilir; ancak aşağıdaki bulgular ciddi zehirlenmenin işaretleridir.

Zihin bulanıklığı ve şiddetli uyuşukluk. Kişi uyandırılması güç bir uyku haline girebilir, sorulara yanıt veremeyebilir veya çevresine karşı tamamen tepkisiz kalabilir.
Kusma. Alkol zehirlenmesinde kusma çok tehlikelidir. Bilinç baskılandığında öğürme refleksi zayıflar ve kişi kusmuğunu yutarak boğulabilir.
Nöbet. Kan alkol düzeyinin tehlikeli seviyelere ulaşması nöbete yol açabilir.
Yavaş veya düzensiz solunum. Dakikada sekizden az nefes almak veya iki nefes arasında on saniyeden fazla duraklama ciddi bir uyarı işaretidir. Solunum durması ölüme yol açabilir.
Dudaklarda veya tırnak diplerinde morarma. Yetersiz oksijen alımının işareti olabilir.
Vücut ısısının düşmesi. Aşırı soğuma (hipotermi) alkol zehirlenmesinde sık görülür. Kişi soğuk ve soluk görünebilir.
Koordinasyon bozukluğu. Ayakta duramama, düşme ve kasların kontrolünü yitirme görülebilir.
Bilinç kaybı. Kişi tamamen bilincini yitirebilir ve uyandırılamaz hale gelebilir.

Alkol zehirlenmesinin tehlikeli yanlarından biri belirtilerin içki içmeyi bıraktıktan sonra da kötüleşmeye devam edebilmesidir. Mide boşaldıktan sonra bile bağırsaklardan alkol emilimi sürdüğünden kan alkol düzeyi bir süre daha yükselmeye devam eder.

Ne Zaman 112 Aranmalı

Alkol zehirlenmesi şüphesinde beklemeyin. Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri görüldüğünde derhal 112 aranmalıdır:

Kişi uyandırılamıyorsa veya bilinci kapalıysa hemen yardım çağırın.
Yavaş, sığ veya düzensiz solunum varsa ya da solunum durmuşsa derhal 112 arayın.
Nöbet geçiriyorsa acil yardım şarttır.
Ciltte morarma veya solgunluk varsa ve kişi soğuksa yardım çağırın.
Kusuyorsa ve bilinci kapalıysa boğulma riski nedeniyle acil müdahale gereklidir.
Yardım gelene kadar kişiyi yalnız bırakmayın. Bilinci kapalıysa yan yatırın; bu pozisyon kusma halinde boğulma riskini azaltır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Alkol zehirlenmesinin temel nedeni kısa sürede çok fazla alkol tüketmektir. Ancak aynı miktarda alkol herkeste aynı etkiyi yaratmaz. Bazı faktörler riski artırır.

İçme hızı. Karaciğer alkolü saatte yaklaşık bir standart içki hızında işleyebilir. Bundan çok daha hızlı içildiğinde alkol kanda birikir.
Boş mideye içmek. Yemek yenmeden alkol alındığında emilim çok daha hızlı gerçekleşir ve kan alkol düzeyi daha hızlı yükselir.
Vücut ağırlığı ve yapısı. Vücut ağırlığı düşük ve yağ oranı yüksek kişilerde aynı miktarda alkol daha yüksek kan alkol düzeyine yol açar.
Yaş. Gençler, özellikle ergenler, alkolün etkilerine karşı daha duyarlıdır. Deneyimsizlik de hızlı ve fazla içmeye zemin hazırlar.
Cinsiyet. Kadınlar erkeklere kıyasla alkolü daha yavaş metabolize eder ve aynı miktarda alkol kadınlarda daha yüksek kan düzeyine ulaşır.
İlaç ve madde kullanımı. Uyku ilaçları, sakinleştiriciler ve bazı ağrı kesiciler alkolle birlikte alındığında merkezi sinir sistemi üzerindeki baskıyı tehlikeli biçimde artırır.
Alkole tolerans. Düzenli içicilerde tolerans gelişir ve daha fazla alkol gerekir. Ancak bu durum koruyucu değildir; kan alkol düzeyi yine de tehlikeli seviyelere ulaşabilir.
Alkol türü ve içeriği. Yüksek alkol oranına sahip içkilerin hızlı tüketilmesi kan alkol düzeyini çok daha çabuk yükseltir.

Tanısı

Alkol zehirlenmesi acil serviste klinik bulgular ve testlerle değerlendirilir.

Fizik muayene. Bilincin durumu, solunum hızı ve derinliği, nabız, vücut ısısı ve koordinasyon değerlendirilir.
Kan alkol düzeyi ölçümü. Kan testi ile kandaki alkol miktarı doğrudan ölçülür. Bu ölçüm hem zehirlenmenin ciddiyetini hem de tedavinin yönünü belirlemek açısından önemlidir.
Kan ve idrar testleri. Şeker düzeyi, elektrolit dengesi ve böbrek ile karaciğer işlevleri değerlendirilir. Alkol zehirlenmesinde kan şekerinin tehlikeli biçimde düşmesi sık görülen bir komplikasyondur.
Diğer maddelerin araştırılması. Tabloya başka madde veya ilaçların eşlik edip etmediği araştırılır. Bu bilgi tedaviyi yönlendirmek açısından önemlidir.

Tedavisi

Alkol zehirlenmesinin kesin bir panzehiri yoktur. Tedavi destekleyici niteliktedir ve hayati işlevlerin korunmasına yöneliktir.

Solunum desteği. Solunum yetmezliği varsa oksijen verilir. Ağır vakalarda solunum cihazı gerekebilir.
Sıvı ve elektrolit replasmanı. Damardan sıvı verilerek dehidrasyon giderilir ve elektrolit dengesi düzeltilir.
Kan şekerinin düzeltilmesi. Alkol karaciğerin şeker üretimini engeller. Kan şekeri düştüğünde damardan glukoz verilir.
Vücut ısısının korunması. Hipotermi gelişmişse ısınma önlemleri alınır.
Yakın izlem. Hasta solunum, nabız, bilinç ve kan değerleri açısından yakından takip edilir. Belirtiler kötüleşirse müdahale hemen yapılır.
Mide yıkama. Bazı durumlarda, özellikle çok kısa süre önce çok fazla alkol alındıysa ve kişi bilinçliyse uygulanabilir. Ancak bu karar doktor tarafından verilir.

Alkol zehirlenmesinde "kahve içirme", "soğuk suya sokma" veya "yürütme" gibi yaygın inanışların hiçbirinin kan alkol düzeyini düşürdüğüne dair bilimsel kanıt yoktur. Bu yöntemler zaman kaybettirir ve durumu kötüleştirebilir.