Anafilaksi

Genel bakış

Anafilaksi, vücudun bir maddeye karşı verdiği aşırı ve hayati tehlike yaratan bağışıklık sistemi tepkisidir. Dakikalar içinde tüm vücudu etkileyebilen bu şiddetli alerjik reaksiyon, kan basıncının aniden düşmesine ve hava yollarının daralmasına neden olur. Eğer hızlı müdahale edilmezse anafilaktik şok ve hayati kayıplar gelişebilir. Doğru bilgi ve acil eylem planı, bu tür bir durumda hayat kurtarıcıdır.

Bağışıklık sisteminiz normalde zararlı maddeleri uzak tutmaya çalışır. Ancak anafilakside, aslında zararsız olan bir maddeye (besin, ilaç veya böcek zehri) karşı aşırı miktarda kimyasal salgılar. Bu kimyasallar vücutta bir fırtına etkisi yaratarak damarların genişlemesine ve dokuların şişmesine yol açar. Sonuç olarak kan akışı bozulur ve nefes almak zorlaşır.

Anafilaksi her zaman daha önce alerjiniz olan bir maddeden kaynaklanmayabilir. Bazen ilk temas şaşırtıcı şekilde şiddetli olabilir. Çoğu vaka adrenalin (epinefrin) iğnesi ve acil tıbbi destekle kontrol altına alınabilir. Tedavide en önemli kural, belirtiler başlar başlamaz vakit kaybetmeden harekete geçmektir.

Anafilaksi belirtileri

Anafilaksi belirtileri genellikle alerjenle temastan hemen sonra, saniyeler veya dakikalar içinde başlar. Vücudun birden fazla sistemi aynı anda tepki verir. Belirtilerin hızı ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir ancak genellikle hızla kötüleşme eğilimindedir.

• Cilt reaksiyonları: Vücutta yaygın kaşıntı, kızarıklık veya kurdeşen (kabarıklık) oluşur. Cilt genellikle sıcak ve nemli hissedilir.
• Yüz ve boğazda şişme: Dudaklar, dil veya boğaz hızla şişebilir. Bu durum yutkunmayı zorlaştırır ve ses kısıklığına neden olur.
• Solunum zorluğu: Hava yolları daraldığı için nefes alırken hırıltı (wheezing) duyulabilir. Göğüste sıkışma hissi ve nefes darlığı belirgindir.
• Düşük tansiyon ve baş dönmesi: Kan basıncı aniden düşer. Bu durum halsizlik, sersemlik ve bayılma hissine yol açar.
• Mide ve bağırsak şikayetleri: Şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma veya ishal görülebilir.
• Hızlı ve zayıf nabız: Kalp, düşen tansiyonu dengelemek için çok hızlı çarpmaya başlar ancak nabız elin altında zayıf hissedilir.

Ne zaman acil yardım alınmalı

Eğer kendinizde veya yanınızdaki birinde nefes darlığı, boğazda şişlik veya baygınlık hissi varsa hemen 112'yi arayın. Eğer kişinin yanında "adrenalin oto-enjektörü" varsa, ambulansı beklemeden hemen uygulayın. Belirtilerin hafiflemesi sizi yanıltmasın; reaksiyonun ikinci bir dalgası (bifazik reaksiyon) birkaç saat sonra geri gelebilir.

Anafilaksi nedenleri

Anafilaksi nedenleri arasında besinler, ilaçlar ve böcek sokmaları en yaygın tetikleyicilerdir. Bağışıklık sistemi bu maddeleri büyük bir tehdit olarak algılar. Reaksiyonun şiddeti, maruz kalınan miktardan bağımsız olarak çok yüksek olabilir.

• Besin alerjileri: Yer fıstığı, ağaç fıstıkları (ceviz, badem), süt, yumurta, balık ve deniz ürünleri en sık görülen tetikleyicilerdir.
• İlaçlar: Başta penisilin olmak üzere bazı antibiyotikler, ağrı kesiciler ve röntgen çekiminde kullanılan kontrast maddeler reaksiyona yol açabilir.
• Böcek sokmaları: Arı, eşek arısı ve bazı karınca türlerinin zehri anafilaksinin yaygın bir nedenidir.
• Lateks: Bazı tıbbi eldivenler, balonlar veya kondomlarda bulunan doğal kauçuk lateks, hassas kişilerde tepki yaratabilir.
• Egzersiz: Nadiren de olsa, bazı kişilerde belirli bir gıdayı yedikten sonra yapılan fiziksel aktivite anafilaksiyi tetikleyebilir.

Anafilaksi tedavisi

Anafilaksi tedavisinde ilk ve en önemli adım adrenalin (epinefrin) uygulamasıdır. Adrenalin, kan basıncını yükseltir ve solunum yollarını hızla açarak reaksiyonu durdurur. Hastane ortamında ise ek destekleyici tedaviler uygulanır.

• Adrenalin oto-enjektörü: Alerjisi bilinen kişiler bu kalemi yanlarında taşır. Uyluk bölgesine uygulanan bu iğne hayat kurtarıcıdır.
• Oksijen desteği: Nefes darlığını gidermek ve dokulara oksijen gitmesini sağlamak için maske yardımıyla oksijen verilir.
• Damar yoluyla sıvılar: Tansiyonu yükseltmek ve dolaşımı desteklemek için damardan serum verilir.
• Antihistaminikler ve kortizon: Bu ilaçlar reaksiyonun ciltteki etkilerini azaltmaya ve geç dönem tepkileri önlemeye yardımcı olur.

Önleme

Anafilaksiyi önlemenin tek yolu bilinen tetikleyicilerden tamamen uzak durmaktır. Risk grubundaki kişilerin hazırlıklı olması komplikasyonları önler.

• Tetikleyicileri öğrenin: Hangi maddelere alerjiniz olduğunu testlerle kesinleştirin.
• Etiket okuyun: Hazır gıdaların içindeki malzemeleri mutlaka kontrol edin.
• Acil durum kitinizi taşıyın: Adrenalin kaleminizi her zaman, her yerde yanınızda bulundurun.
• Bilgilendirme yapın: Okul, iş yeri ve yakın çevrenize alerjiniz hakkında bilgi verin. Gerekirse tıbbi uyarı bilekliği kullanın.