Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon)

Genel Bakış

Hipertansiyon, kan basıncının uzun süre boyunca normalin üzerinde seyretmesi durumudur. Kalp her atışında kanı damarlara pompalar ve bu pompalama sırasında oluşan basınca kan basıncı denir. Kan basıncı iki değerle ifade edilir; büyük rakam sistolik basıncı (kalp kasılırken oluşan basınç), küçük rakam ise diyastolik basıncı (kalp iki atış arasında dinlenirken oluşan basınç) gösterir. Normal kan basıncı 120/80 mmHg'nin altında kabul edilir. Bu değer 130/80 mmHg'yi aştığında ve tekrarlayan ölçümlerde yüksek çıkmaya devam ettiğinde hipertansiyondan söz edilir.

Hipertansiyon dünyada en yaygın kronik hastalıklardan biridir. Yetişkin nüfusun yaklaşık üçte biri hipertansiyonlu olduğu hâlde bunların önemli bir kısmı hastalığından habersizdir. Bunun temel nedeni hipertansiyonun çoğu zaman hiçbir belirti vermemesidir; bu özelliği nedeniyle "sessiz katil" olarak da bilinir.

Uzun süre kontrol edilmeyen yüksek kan basıncı damar duvarlarını yıpratır, kalbi yorar ve hayatı tehdit eden ciddi hastalıklara zemin hazırlar. Kalp krizi, inme, böbrek yetmezliği ve görme kaybı bunların başında gelir. Ancak hipertansiyon iyi bir haber de içerir; uygun ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve bu komplikasyonların önüne geçilebilir.

Hipertansiyon iki ana gruba ayrılır. Vakaların yüzde doksanından fazlasını oluşturan esansiyel (primer) hipertansiyonda belirli bir neden saptanamaz; genetik yatkınlık, yaşam tarzı ve çevresel faktörlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Sekonder hipertansiyonda ise böbrek hastalığı, hormonal bozukluklar veya uyku apnesi gibi saptanabilir bir neden vardır ve bu neden tedavi edildiğinde kan basıncı çoğunlukla düzelir.

Belirtileri

Hipertansiyon çoğu zaman herhangi bir belirti vermez. Yıllarca yüksek seyreden kan basıncı kişi tarafından hiç hissedilmeyebilir; bu da hastalığın en tehlikeli özelliğidir.

Bazı kişilerde kan basıncı çok yükseldiğinde ya da uzun süreli hipertansiyona bağlı organ hasarı başladığında belirtiler ortaya çıkabilir. Bu belirtiler şunlardır:

• Baş ağrısı. Özellikle sabahları ense bölgesinde hissedilen zonklayıcı baş ağrısı, kan basıncının çok yüksek olduğu dönemlerde ortaya çıkabilir. Ancak baş ağrısı hipertansiyona özgü bir belirti değildir; pek çok başka nedenden de kaynaklanabilir.
• Baş dönmesi ve dengesizlik. Özellikle ani pozisyon değişikliklerinde baş dönmesi ve sersemlik hissi yaşanabilir. Bu belirti kan basıncının dalgalı seyrettiği dönemlerde daha sık görülür.
• Burun kanaması. Sık ve açıklanamayan burun kanamaları bazı durumlarda yüksek kan basıncıyla ilişkili olabilir. Ancak burun kanamasının tek başına hipertansiyona özgü olmadığını unutmamak gerekir.
• Görme bozuklukları. Gözün arka kısmındaki ince damarlar yüksek kan basıncından etkilenebilir. Bulanık görme, çift görme veya görme alanında kararma gelişebilir. Bu belirtiler ciddi bir uyarı işareti olarak değerlendirilmelidir.
• Göğüs ağrısı ve çarpıntı. Kalp üzerindeki artan yük zamanla kalp büyümesine ve ritim bozukluklarına yol açabilir. Göğüste baskı hissi, çarpıntı ve nefes darlığı bu sürecin belirtileri olabilir.
• Nefes darlığı. Uzun süreli hipertansiyona bağlı kalp yetmezliği geliştiğinde eforla ya da istirahatte nefes darlığı ortaya çıkabilir.
• Şiddetli baş ağrısı, görme kaybı veya konfüzyon. Kan basıncının tehlikeli düzeylere yükseldiği hipertansif kriz durumunda bu belirtiler gelişebilir ve acil müdahale gerektirir.

Belirtilerin büyük bölümünün hipertansiyona özgü olmadığını ve pek çok kişide hiç belirti görülmediğini göz önünde bulundurunca kan basıncının düzenli olarak ölçülmesinin ne kadar önemli olduğu daha iyi anlaşılır.

Ne Zaman Doktora Görünmeli

Hipertansiyon çoğu zaman belirti vermediğinden beklemeden düzenli sağlık kontrolü yaptırmak en önemli adımdır.

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurun:

• Evde ölçtüğünüz kan basıncı değerleri sürekli olarak 130/80 mmHg'nin üzerinde çıkıyorsa
• Sık ve açıklanamayan baş ağrısı, baş dönmesi veya burun kanaması yaşıyorsanız
• Görme bozukluğu, çarpıntı veya nefes darlığı geliştiyse
• Ailenizde hipertansiyon, kalp hastalığı veya inme öyküsü varsa ve kan basıncınızı henüz kontrol ettirmediyseniz
• Mevcut tansiyon ilaçlarınızı kullanmanıza rağmen kan basıncınız kontrol altına alınamıyorsa

Aşağıdaki durumlarda derhal 112'yi arayın:

• Kan basıncınız 180/120 mmHg'nin üzerine çıktıysa ve şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya görme kaybı eşlik ediyorsa
• Yüz sarkması, kol güçsüzlüğü veya konuşma bozukluğu gibi inme belirtileri başladıysa
• Ani bilinç kaybı veya şiddetli konfüzyon gelişirse

Nedenleri

Hipertansiyonun nedeni büyük ölçüde hastalığın tipine göre belirlenir. Vakaların yüzde doksanından fazlasını oluşturan esansiyel hipertansiyonun tek bir nedeni yoktur; pek çok faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkar.

Esansiyel hipertansiyona zemin hazırlayan başlıca etkenler şunlardır:

• Genetik yatkınlık. Ailesinde hipertansiyon olan bireylerin kan basıncı yüksekliği geliştirme riski belirgin biçimde daha yüksektir. Birden fazla gendeki varyasyonlar damar tonusunu, böbrek işlevini ve hormon düzenlenmesini etkileyerek kan basıncını yükseltebilir.
• Yaş. Damarlar yaşla birlikte esnekliğini yitirip sertleşmeye başlar. Bu nedenle sistolik kan basıncı ilerleyen yaşla birlikte doğal olarak yükselme eğilimindedir. Özellikle 55 yaş üstünde hipertansiyon riski belirgin biçimde artar.
• Fazla tuz tüketimi. Tuz vücutta su tutulmasını artırarak kan hacmini yükseltir ve damarlar üzerindeki basıncı artırır. Tuzlu ve işlenmiş gıdalarla beslenen toplumlarda hipertansiyon çok daha yaygındır.
• Obezite ve hareketsiz yaşam. Fazla kilo kalbin ve damarların üzerindeki yükü artırır. Düzenli fiziksel aktivite yapmamak ise damar sertleşmesini hızlandırır ve kan basıncını yükseltir.
• Kronik stres. Uzun süreli stres kalp atışını ve kan basıncını geçici olarak yükseltmenin yanı sıra kişiyi aşırı yeme, sigara ve alkol gibi zararlı alışkanlıklara yönlendirebilir.
• Alkol tüketimi. Düzenli ve aşırı alkol tüketimi kan basıncını yükseltir ve hipertansiyon ilaçlarının etkinliğini azaltabilir.
• Sigara kullanımı. Sigara içilen her sigara kan basıncını geçici olarak yükseltir ve damar duvarlarına uzun vadeli zarar verir.

Sekonder hipertansiyonun başlıca saptanabilir nedenleri şunlardır:

• Böbrek hastalıkları. Kronik böbrek yetmezliği ve böbrek damarı darlığı kan basıncını düzenleyen mekanizmaları bozar. Hipertansiyon aynı zamanda böbrek hasarını hızlandıran en önemli etkenlerden biridir; bu iki durum birbirini besleyen bir kısır döngü oluşturabilir.
• Hormonal bozukluklar. Primer aldosteronizm, feokromositoma, Cushing sendromu ve tiroid hastalıkları sekonder hipertansiyonun başlıca nedenleri arasındadır.
• Uyku apnesi. Uyku sırasında tekrarlayan solunum durakları gece boyunca kan basıncını dalgalandırır ve zamanla kalıcı hipertansiyona zemin hazırlar. Tedavi edilmeyen uyku apnesi ilaçlara dirençli hipertansiyonun en sık görülen nedenlerinden biridir.
• İlaçlar. Bazı ağrı kesiciler, doğum kontrol hapları, dekonjestanlar ve kortikosteroidler kan basıncını yükseltebilir.

Risk Faktörleri

Hipertansiyon için belirlenmiş çeşitli risk faktörleri mevcuttur. Bazıları değiştirilemez olsa da pek çoğu doğru yaşam tarzı seçimleriyle kontrol altına alınabilir.

• Aile öyküsü. Anne, baba veya kardeşinde hipertansiyon olan bireylerde risk anlamlı biçimde artmıştır. Bu nedenle ailede hipertansiyon öyküsü olanlarda erken yaştan itibaren düzenli kan basıncı takibi önerilir.
• İleri yaş. 55 yaşından sonra erkeklerde, 65 yaşından sonra kadınlarda hipertansiyon riski belirgin biçimde yükselir. Kadınlarda menopoz sonrası damar yapısındaki değişiklikler bu artışı hızlandırır.
• Erkek cinsiyet. 55 yaşın altında erkekler hipertansiyona kadınlara göre daha sık yakalanır. Ancak menopoz sonrasında bu fark kapanır ve kadınlarda risk erkeklerle eşitlenir.
• Obezite. Vücut kitle indeksi yüksek olan bireylerde hipertansiyon hem daha sık görülür hem de kontrol altına almak daha güç olur. Özellikle karın çevresindeki yağlanma riski daha da artırır.
• Fiziksel hareketsizlik. Düzenli egzersiz yapmayan bireylerde kalp hızı yüksek kalır ve kalp her atışta daha fazla çalışmak zorunda kalır; bu durum zamanla kan basıncını yükseltir.
• Yüksek tuz tüketimi. Günde 5 gramın üzerinde tuz tüketen bireylerde hipertansiyon riski artmıştır. Özellikle tuz duyarlılığı olan kişilerde bu etki çok daha belirgindir.
• Diyabet ve yüksek kolesterol. Her iki durum da damar hasarını hızlandırır ve hipertansiyonla sıklıkla birlikte görülür. Bu üçlü kombinasyon kalp-damar hastalığı riskini katlamalı biçimde artırır.
• Sigara ve alkol. Sigara içenler ve düzenli olarak fazla miktarda alkol tüketenler hipertansiyon açısından daha yüksek risk altındadır.
• Kronik stres. Uzun süreli stres altında yaşayan bireylerde hem hipertansiyon gelişme hem de mevcut hipertansiyonun kontrol altına alınamaması riski daha yüksektir.

Tanısı

Hipertansiyon tanısı, farklı zamanlarda yapılan birden fazla kan basıncı ölçümüyle konur. Tek bir yüksek ölçüm tanı için yeterli değildir; stres, egzersiz veya kafein gibi geçici faktörler kan basıncını anlık yükseltebilir.

Hipertansiyon tanısında kullanılan yöntemler şunlardır:

• Kan basıncı ölçümü. Temel tanı yöntemidir. Doğru ölçüm için kişinin 5 dakika dinlendikten sonra oturur pozisyonda, her iki koldan ölçüm yapılması gerekir. Ölçümden 30 dakika önce kafein, sigara ve egzersizden kaçınılmalıdır. Farklı günlerde yapılan en az iki ölçümde 130/80 mmHg'nin üzerinde değer saptanması hipertansiyon tanısı koydurur.
• Evde ve 24 saatlik kan basıncı takibi. Muayenehane ortamında ölçülen kan basıncı bazen gerçeği yansıtmayabilir. Bazı kişilerde yalnızca doktor karşısındayken tansiyon yükselir; buna "beyaz önlük hipertansiyonu" denir. Evde yapılan düzenli ölçümler ve ambulatuar (24 saatlik) kan basıncı monitorizasyonu günlük yaşamdaki gerçek kan basıncı profilini ortaya koyar.
• Fizik muayene. Doktor kalp ve damar sistemi ile diğer organları değerlendirir. Göz dibi muayenesi retina damarlarındaki hipertansif hasarı gösterebilir. Boyun ve karın damarlarındaki üfürümler sekonder nedenleri akla getirir.
• Kan testleri. Böbrek fonksiyonları, elektrolitler, açlık kan şekeri, kolesterol ve tiroid hormonları değerlendirilir. Bu testler hem organ hasarını hem de sekonder hipertansiyon nedenlerini araştırmaya yardımcı olur.
• İdrar tahlili. İdrarda protein veya kan varlığı böbrek hasarına işaret edebilir. Mikro-albüminüri erken böbrek tutulumunun önemli bir göstergesidir.
• Elektrokardiyografi (EKG). Kalp büyümesi ve ritim bozuklukları gibi hipertansiyona bağlı kalp değişikliklerini gösterir.
• Ekokardiyografi. Özellikle uzun süreli veya kontrol edilemeyen hipertansiyonda kalp duvar kalınlığını, kapak işlevlerini ve pompalama gücünü değerlendirmek için kullanılır.

Tedavisi

Hipertansiyon tedavisinin amacı kan basıncını hedef değerlere indirmek ve bu değerlerde kalıcı olarak tutmaktır. Böylece kalp krizi, inme ve böbrek yetmezliği gibi ciddi komplikasyonların riski önemli ölçüde azaltılır. Tedavi iki temel unsurdan oluşur; yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi. Bu iki yaklaşım çoğu hastada birlikte uygulanır.

Hipertansiyon tedavisinde kullanılan yöntemler şunlardır:

• Tuz kısıtlaması. Günlük tuz alımının 5 gramın altına indirilmesi kan basıncını ortalama 5–6 mmHg düşürebilir. Hazır gıdalar, konserve ürünler, şarküteri ve fast food en fazla gizli tuz içeren besinler arasındadır; bunlardan kaçınmak tuz alımını azaltmanın en etkili yoludur.
• DASH diyeti. Hipertansiyon için özel olarak geliştirilmiş DASH diyeti sebze, meyve, tam tahıl, az yağlı süt ürünleri ve kuruyemiş ağırlıklı bir beslenme modelidir. Bu diyetle kan basıncında 8–14 mmHg'ye varan düşüş sağlanabilir.
• Düzenli fiziksel aktivite. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz kan basıncını ortalama 5–8 mmHg düşürür. Egzersizin düzenli ve sürekli olması bu etkinin kalıcı olması için şarttır.
• Kilo yönetimi. Her 5 kiloluk kilo kaybı kan basıncını ortalama 3–5 mmHg düşürebilir. Hedef kilo vermek yalnızca kan basıncını değil, diyabet ve kolesterol gibi eşlik eden risk faktörlerini de olumlu etkiler.
• Sigarayı bırakmak. Sigara içilen her sigara kan basıncını geçici olarak önemli ölçüde yükseltebilir ve damar duvarlarına uzun vadeli hasar verir. Sigarayı bırakmak kan basıncı kontrolüne doğrudan katkı sağlar ve kardiyovasküler riski önemli ölçüde azaltır.
• Alkol tüketimini azaltmak. Erkekler için günde en fazla iki, kadınlar için günde en fazla bir standart içki sınırının aşılmaması önerilir. Bu sınırın üzerinde alkol tüketimi kan basıncını sürekli yükseltir.
• Stres yönetimi. Meditasyon, derin nefes egzersizleri, yoga ve yeterli uyku kronik stresin kan basıncı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmaya yardımcı olur.
• ACE inhibitörleri ve ARB'ler. Damarları genişleterek ve böbrek üzerinden kan basıncını düzenleyen mekanizmaları etkileyerek kan basıncını düşürür. Diyabetik hastalarda ve böbrek hastalığı olanlarda özellikle tercih edilir. ACE inhibitörleri bazı hastalarda kuru öksürüğe yol açabilir; bu durumda ARB'lere geçilebilir.
• Kalsiyum kanal blokerleri. Damar düz kaslarını gevşeterek damarları genişletir ve kan basıncını düşürür. Yaşlı hastalarda ve sistolik hipertansiyonu olanlarda sık tercih edilir.
• Tiyazid diüretikler. Böbrekler aracılığıyla fazla tuz ve suyun atılmasını sağlayarak kan hacmini ve basıncını düşürür. Genellikle iyi tolere edilir ve düşük maliyetlidir.
• Beta blokerler. Kalp hızını ve kalbin pompalama gücünü azaltarak kan basıncını düşürür. Özellikle kalp hastalığı veya ritim bozukluğu eşlik eden hipertansiyon vakalarında tercih edilir.
• Kombine ilaç tedavisi. Pek çok hastada tek bir ilaç yeterli olmaz ve iki ya da daha fazla ilacın birlikte kullanımı gerekir. Farklı mekanizmalarla çalışan ilaçların kombinasyonu hem daha etkili kan basıncı kontrolü sağlar hem de her ilacın dozunu düşük tutarak yan etkileri azaltır.

Komplikasyonları

Hipertansiyon kontrol altına alınmazsa yıllar içinde vücudun pek çok organında ciddi ve kalıcı hasara yol açar. Bu hasarın büyük bölümü, kan basıncının damar duvarlarına uyguladığı sürekli mekanik zorlanmadan kaynaklanır.

• Kalp krizi ve koroner arter hastalığı. Yüksek kan basıncı koroner arterlerdeki aterosklerotik plak birikimini hızlandırır. Bu plakların yırtılması kalp krizine yol açar. Hipertansiyon kalp krizi riskini iki ila üç kat artıran bağımsız bir risk faktörüdür.
• İnme. Uzun süreli yüksek kan basıncı beyin damarlarını zayıflatır ve tıkanmaya ya da yırtılmaya yatkın hale getirir. Hipertansiyon her iki inme türü için de en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür.
• Kalp yetmezliği. Kalp yıllarca yüksek basınca karşı pompalamak zorunda kalınca önce kalınlaşır, zamanla genişler ve yorulur. Bu süreç kalp yetmezliğine zemin hazırlar.
• Kronik böbrek hastalığı. Böbrek damarlarına verilen hasar zamanla böbreğin filtrasyon işlevini bozar. Hipertansiyon ve kronik böbrek yetmezliği birbirini hızlandıran iki durumdur; iyi kan basıncı kontrolü böbrek hasarının ilerlemesini önemli ölçüde yavaşlatır.
• Hipertansif retinopati. Gözün arka kısmındaki ince damarlar yüksek kan basıncından etkilenerek kanama ve eksüda birikimlerine yol açar. Ciddi olgularda görme kaybı gelişebilir.
• Periferik arter hastalığı. Bacak damarlarında ateroskleroz gelişmesi sonucunda yürüyüşte bacak ağrısı, yara iyileşmesinde güçlük ve ileri evrelerde doku kaybı ortaya çıkabilir.
• Cinsel işlev bozukluğu. Hipertansiyon hem erkeklerde erektil disfonksiyona hem de kadınlarda cinsel uyarılma güçlüğüne yol açabilir. Bu etki hem damar hasarından hem de bazı antihipertansif ilaçların yan etkilerinden kaynaklanabilir.

Hipertansiyonla Yaşam

Hipertansiyon ömür boyu yönetilmesi gereken kronik bir hastalıktır. Ancak doğru alışkanlıklar ve düzenli tedaviyle normal ve aktif bir yaşam sürdürmek tamamen mümkündür.

Kan Basıncını Evde Takip Edin

Doğru bir tansiyon aleti edinin ve kan basıncınızı evde düzenli olarak ölçün. Sabah uyandıktan sonra ve akşam yatmadan önce, her seferinde aynı koldan ve oturur pozisyonda ölçüm yapın. Sonuçları kayıt altına alın ve doktor kontrollerinizde gösterin. Bu alışkanlık hem tedavi etkinliğini değerlendirmenize hem de olası değişiklikleri erken fark etmenize yardımcı olur.

İlaçlarınızı Düzenli Kullanın

Kan basıncı ilaçları yalnızca tansiyon yüksekken değil, her gün düzenli olarak alınmalıdır. İyi hissettiğinizde ilacı kesmek ya da atlamak kan basıncının yeniden yükselmesine ve komplikasyon riskinin artmasına yol açar. İlaçtan kaynaklanan yan etkileri doktorunuzla paylaşın; çoğu zaman doz ayarı veya farklı bir ilaçla bu sorunlar çözülebilir.

Beslenme Alışkanlıklarınızı Gözden Geçirin

Yemeklere tuz eklemeyin ve tuzluktan uzak durun. Paketli, işlenmiş ve hazır gıdaların etiketlerini okumayı alışkanlık haline getirin; çoğu yüksek miktarda gizli sodyum içerir. Günlük sofranızda sebze ve meyvenin ağırlıklı yer tutmasına, kırmızı et ve işlenmiş ürünlerin ise sınırlı kalmasına özen gösterin.

Hareket Edin

Her gün en az 30 dakika tempolu yürüyüş yapmayı hedefleyin. Asansör yerine merdiven, araç yerine yürümek gibi günlük küçük değişiklikler uzun vadede anlamlı fark yaratır. Egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın; kan basıncı çok yüksekse bazı egzersiz türleri geçici olarak kısıtlanabilir.

Stresle Başa Çıkın

Kronik stresin kan basıncı üzerindeki etkisini hafife almayın. Günlük kısa nefes egzersizleri, yeterli uyku, hobiler ve sosyal bağlar stresin fizyolojik etkilerini azaltmada gerçekten işe yarar. Gerektiğinde profesyonel psikolojik destek almaktan çekinmeyin.

Düzenli Kontrollerinizi Aksatmayın

Kan basıncı iyi kontrol altındayken bile yılda en az bir kez doktor kontrolüne gidin. Bu kontrollerde böbrek fonksiyonları, kalp durumu ve diğer risk faktörleri değerlendirilir. İyi kontrol dönemlerinde doz azaltımı veya ilaç sayısının azaltılması söz konusu olabilir; ancak bu karar mutlaka doktorunuza aittir.

Randevuya Hazırlanma

Hipertansiyon şüphesi veya tanısıyla doktora gitmeden önce bazı bilgileri hazır bulundurmak muayeneyi çok daha verimli kılar.

Yapabilecekleriniz:

• Son birkaç haftada evde ölçtüğünüz kan basıncı değerlerini tarih ve saatle birlikte not edin
• Kullandığınız tüm ilaçları, vitamin ve takviyeleri listeleyin
• Ailenizde hipertansiyon, kalp hastalığı, inme veya böbrek hastalığı öyküsü varsa belirtin
• Beslenme alışkanlıklarınızı, tuz tüketiminizi ve fiziksel aktivite düzeyinizi değerlendirip aktarmaya hazır olun
• Sigara ve alkol kullanımınızı dürüstçe bildirin
• Yaşadığınız belirtileri ve ne zamandan beri sürdüğünü not edin
• Sorularınızı önceden yazın

Doktorunuza sorabileceğiniz sorular şunlardır:

• Kan basıncım hangi aralıkta tutulmalı?
• İlaç tedavisine başlanması gerekiyor mu, yoksa önce yaşam tarzı değişikliği yeterli mi?
• Kullandığım ilaçların yan etkileri neler olabilir?
• Böbreklerime veya kalbime herhangi bir hasar gelmiş mi?
• Evde hangi sıklıkta ölçüm yapmalıyım?
• Ne tür egzersizler yapabilirim?
• Beslenme konusunda nelere dikkat etmeliyim?
• Ne sıklıkla kontrole gelmeliyim?

Doktorunuzun size sorabileceği sorular şunlardır:

• Ailenizde yüksek tansiyon, kalp krizi veya inme öyküsü var mı?
• Evde tansiyon ölçüyor musunuz, değerler ne civarında?
• Günlük beslenmenizde tuz tüketiminiz nasıl?
• Düzenli egzersiz yapıyor musunuz?
• Sigara kullanıyor musunuz?
• Alkol tüketiminiz ne kadar?
• Baş ağrısı, baş dönmesi veya çarpıntı gibi belirtiler yaşıyor musunuz?
• Daha önce tansiyon ilacı kullandınız mı, kullandıysanız neden bıraktınız?