Pnömotoraks (Akciğer Sönmesi)

Genel bakış

Pnömotoraks, akciğer ile göğüs duvarı arasındaki boşluğa hava dolması sonucu akciğerin sönmesidir. Bu durum, akciğerin üzerindeki baskıyı artırarak nefes almayı zorlaştırır. Göğüs boşluğuna sızan hava, akciğerin tamamen veya kısmen büzülmesine neden olur.

Akciğerleriniz, göğüs kafesi içinde vakumlu bir ortamda bulunur. Bu vakumlu yapı, nefes aldığınızda akciğerlerin rahatça şişmesini sağlar. Ancak göğüs duvarında bir delik açıldığında veya akciğer yüzeyinde küçük bir yırtık oluştuğunda bu vakum bozulur. İçeri giren hava, akciğeri dışarıdan içeriye doğru iter. Bu durum akciğerin sönmüş bir balon gibi büzüşmesine yol açar.

Bazı vakalar hiçbir neden yokken aniden ortaya çıkabilir. Bazıları ise göğüs travması (yaralanma) veya mevcut bir akciğer hastalığı sonucu gelişir. Küçük sönmeler kendiliğinden iyileşebilirken, büyük sönmelerde havanın bir tüp yardımıyla boşaltılması gerekir. Tedavi planı sönmenin miktarına ve hastanın şikayetlerine göre belirlenir.

Pnömotoraks (akciğer sönmesi) belirtileri

Pnömotoraks belirtileri genellikle aniden başlar ve sönmenin büyüklüğüne göre şiddetlenir. Akciğerin sönmesi, göğüs içindeki basınç dengesini bozduğu için vücut hemen alarm verir. Belirtiler bazen bir kalp krizi veya panik atakla karıştırılabilir.

• Ani göğüs ağrısı: Genellikle göğsün bir tarafında, bıçak saplanır tarzda keskin bir ağrı hissedersiniz. Bu ağrı nefes alırken veya öksürürken daha da şiddetlenir.
• Nefes darlığı: Akciğer tam kapasiteyle şişemediği için nefesinizin yetmediğini fark edersiniz. Sönme miktarı arttıkça konuşmak bile zorlaşabilir.
• Sırt ve omuz ağrısı: Göğüsteki ağrı bazen aynı taraftaki omuza veya kürek kemiğine doğru yayılabilir.
• Öksürük: Boğazda bir gıcık hissi ve kuru bir öksürük görülebilir. Nefes alışverişi zorlaştıkça öksürük krizleri tetiklenebilir.
• Ciltte morarma (siyanoz): Kan oksijen seviyesi düştüğünde dudaklarda ve parmak uçlarında morarma fark edilebilir.
• Hızlı kalp atışı: Kalp, vücuttaki oksijen açığını kapatmak için normalden daha hızlı atmaya başlar.

Ne zaman doktora görünmeli

Hafif bir göğüs ağrınız ve geçmeyen bir öksürüğünüz varsa mutlaka bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurun. Özellikle uzun boylu, zayıf ve sigara içen genç erkeklerde pnömotoraks riski daha yüksektir. Erken çekilecek bir akciğer filmi tanıyı kolayca koydurur.

Ne zaman acil yardım alınmalı

Şiddetli nefes darlığı, ani gelişen keskin göğüs ağrısı ve baygınlık hissi yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın. Eğer tansiyon düşüklüğü ve aşırı halsizlik eklenirse bu "tansiyonlu pnömotoraks" olabilir. Bu durum hemen müdahale gerektiren, hayati tehlikesi yüksek bir tablodur.

Pnömotoraks (akciğer sönmesi) nedenleri

Akciğer sönmesi nedenleri, akciğerin kendi yapısındaki zayıflıklardan veya dışarıdan gelen fiziksel darbelerden kaynaklanabilir. Bazen hiçbir sağlık sorunu olmayan kişilerde bile akciğer yüzeyindeki küçük hava keseciklerinin patlaması sonucu gelişebilir.

• Göğüs travmaları: Trafik kazaları, yüksekten düşme veya delici alet yaralanmaları göğüs duvarını delerek içeri hava girmesine neden olur. Kaburga kırıkları da akciğer dokusunu yırtarak sönmeyi tetikleyebilir.
• Hava keseciklerinin patlaması (bleb): Bazı insanların akciğerlerinin üst kısmında küçük hava kabarcıkları bulunur. Bu kabarcıklar patladığında akciğerdeki hava göğüs boşluğuna sızar.
• Akciğer hastalıkları: KOAH, astım veya kistik fibrozis gibi hastalıklar akciğer dokusunu zayıflatır. Hasarlı dokunun yırtılması sonucu akciğer sönmesi gelişme riski artar.
• Mekanik ventilasyon: Yoğun bakımda solunum cihazına bağlı hastalarda, cihazın uyguladığı basınç akciğerde küçük yırtıklara yol açabilir.
• Sigara kullanımı: Sigara, akciğer dokusunun esnekliğini bozar ve hava kabarcıklarının oluşma ihtimalini artırır. Sigara içenlerde pnömotoraks riski içmeyenlere göre çok daha yüksektir.

Pnömotoraks (akciğer sönmesi) tanısı

Teşhis süreci doktorun şikayetlerinizi dinlemesi ve akciğer seslerini dinlemesiyle başlar. Akciğer söndüğünde o tarafta solunum sesleri azalır veya tamamen kaybolur. Tanıyı kesinleştirmek için görüntüleme testleri kullanılır.

• Akciğer grafisi (röntgen): En hızlı ve yaygın teşhis yöntemidir. Akciğerin ne kadar söndüğü ve göğüs boşluğundaki havanın miktarı bu filmde net bir şekilde görülür.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Küçük sönmeleri veya akciğerdeki hava kabarcıklarını (bleb) saptamak için kullanılır. Ameliyat planlanan hastalarda daha detaylı bilgi verir.
• Oksijen ölçümü (nabız oksimetresi): Parmağınıza takılan küçük bir cihazla kandaki oksijen seviyeniz ölçülür. Akciğerin fonksiyon kaybının şiddetini gösterir.

Pnömotoraks (akciğer sönmesi) tedavisi

Akciğer sönmesi tedavisi, sönmenin miktarına ve altta yatan nedene göre belirlenir. Tedavinin temel amacı göğüs boşluğundaki havayı boşaltmak ve akciğerin tekrar şişmesini sağlamaktır. Küçük sönmelerde sadece gözlem yeterliyken, büyük vakalarda girişimsel işlem gerekir.

• Gözlem ve oksijen tedavisi: Eğer sönme çok küçükse ve hastanın şikayeti yoksa hasta dinlenmeye alınır. Oksijen desteği verilerek havanın vücut tarafından kendiliğinden emilmesi beklenir.
• İğne aspirasyonu: Göğüs duvarından bir iğne ile girilerek biriken hava bir şırınga yardımıyla çekilir. Bu yöntem genellikle acil durumlarda hastayı rahatlatmak için kullanılır.
• Göğüs tüpü takılması: Kaburgalar arasından plastik bir tüp yerleştirilir. Bu tüp, içerdeki havayı sürekli olarak tahliye eden bir sisteme bağlanır. Akciğer tamamen şişene kadar tüp yerinde kalır.
• Cerrahi müdahale (VATS): Eğer akciğer sönmesi tekrarlıyorsa veya sızıntı durmuyorsa kapalı ameliyat yöntemiyle kaçak yapan bölge onarılır. Akciğerin göğüs duvarına yapıştırılması (plörodez) işlemi de bu sırada yapılabilir.
• Hava kabarcıklarının çıkarılması: Ameliyat sırasında patlamaya hazır diğer hava kesecikleri de temizlenerek hastalığın tekrarlaması önlenir.

Pnömotoraks (akciğer sönmesi) riskleri

Pnömotoraks tedavi edilmediğinde veya geç müdahale edildiğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Göğüs boşluğunda biriken basınç sadece akciğeri değil, tüm dolaşım sistemini etkiler.

• Tansiyonlu pnömotoraks: En tehlikeli durumdur. Göğüs boşluğundaki hava miktarı o kadar artar ki kalbi ve diğer akciğeri bir kenara iter. Bu durum ani tansiyon düşüşü ve kalp durmasına yol açabilir.
• Tekrarlayan sönmeler: Bir kez akciğer sönmesi yaşayan kişilerde, özellikle sigara içmeye devam ediyorlarsa, durumun tekrarlama riski yüksektir.
• Enfeksiyon (ampiyem): Göğüs boşluğunda biriken sıvı veya hava zamanla enfekte olabilir ve akciğer çevresinde iltihap toplanmasına neden olabilir.
• Solunum yetmezliği: Akciğer fonksiyon kaybı nedeniyle vücut yeterli oksijeni alamaz hale gelir. Bu durum yoğun bakım desteği gerektirebilir.

Pnömotoraks (akciğer sönmesi) sonrası dikkat edilmesi gerekenler

Akciğer sönmesi geçiren kişilerin iyileşme sürecinde ve sonrasında bazı yaşam tarzı değişiklikleri yapması gerekir. Akciğer dokusunun tamamen iyileşmesi zaman alır ve bu süreçte kalbi ve akciğeri yoracak aktivitelerden kaçınılmalıdır.

• Sigarayı derhal bırakın: Sigara içmek hastalığın tekrarlama riskini %50'den fazla artırır. Akciğer sağlığınız için yapabileceğiniz en önemli şey budur.
• Hava yolculuğuna ara verin: Akciğer tamamen iyileşmeden uçağa binmek, basınç farkı nedeniyle akciğerin tekrar sönmesine neden olabilir. Seyahat öncesi doktorunuzdan onay alın.
• Tüplü dalıştan kaçının: Su altındaki basınç değişiklikleri pnömotoraks öyküsü olanlar için hayati risk taşır. Çoğu uzman bu sporu bir daha yapmamanızı önerebilir.
• Ağır kaldırmayın: İyileşme sürecinde göğüs içi basıncı artıracak ağır kaldırma veya yoğun ıkınma gerektiren hareketlerden uzak durun.
• Nefes egzersizleri yapın: Doktorunuzun önerdiği nefes egzersizleri akciğerinizin tam kapasiteyle açılmasına yardımcı olur.