Genel Bakış

Vazovagal senkop, ani tansiyon düşmesi ve kalp atış hızının yavaşlaması sonucu kısa süreli bilinç kaybına yol açan bir durumdur. En sık görülen bayılma türüdür ve genellikle zararsızdır. Beyne giden kan akımı geçici olarak azalır ve kişi bayılır. Birkaç saniye ya da dakika içinde kendiliğinden düzelir.

Vazovagal senkop vagus sinirinin aşırı tepki vermesiyle gelişir. Vagus siniri kalp atış hızını ve kan damarlarını kontrol eder. Belirli tetikleyiciler bu siniri uyardığında kalp yavaşlar ve kan damarları genişler. Tansiyon hızla düşer ve beyin yeterli kan alamaz. Sonuç bayılmadır.

Vazovagal senkop her yaşta görülebilir; ancak genç yetişkinlerde ve ergenlerde daha sık karşılaşılır. Çoğu kişide hayatta bir ya da birkaç kez ortaya çıkar ve ciddi bir sağlık sorunu işareti değildir. Ancak tekrarlayan bayılmalar günlük yaşamı etkileyebilir ve altta yatan başka bir nedenden kaynaklanıp kaynaklanmadığının araştırılması gerekir.

Bayılma sırasında düşme riski vardır. Bu nedenle vazovagal senkop yaşayan kişilerin uyarı belirtilerini tanıması ve önlem alması önemlidir.

Belirtileri

Vazovagal senkop genellikle uyarı belirtileriyle başlar. Bu belirtiler bayılmadan birkaç saniye ya da dakika önce ortaya çıkar ve kişiye oturma ya da uzanma fırsatı verir.

Vazovagal senkobun uyarı belirtileri şunları içerir:

Baş dönmesi ve sersemlik hissi. En sık görülen uyarı belirtisidir. Kişi dengesini kaybediyormuş gibi hisseder.
Sıcak basması ve terleme. Ani bir sıcaklık hissi ve soğuk ter gelişebilir.
Soluk görünüm. Cilt soluklaşır ve rengi atar.
Bulanık görme veya tünel görüşü. Görüş alanı daralır ya da her şey bulanık görünür.
Bulantı. Mide bulantısı hissi eşlik edebilir.
Kulak çınlaması. Kulaklarda çınlama ya da uğultu duyulabilir.

Bayılma sırasında bilinç tamamen kaybolur. Kişi yere düşer ve genellikle birkaç saniye içinde kendine gelir. Bazen bayılma sırasında kısa süreli kas seğirmesi görülebilir; bu durum epilepsi nöbetiyle karışabilir ancak farklıdır.

Bayılmadan sonra kişi genellikle kendini yorgun hisseder. Baş dönmesi bir süre daha devam edebilir. Ancak ciddi bir kalıcı etki bırakmaz.

Ne Zaman Doktora Görünmeli

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurun:

İlk kez bayıldıysanız mutlaka doktora görünün. Bayılmanın vazovagal senkop mu yoksa başka bir neden mi olduğunu anlamak önemlidir.
Sık sık bayılıyorsanız veya bayılmalar günlük yaşamınızı etkiliyorsa değerlendirme yapılmalıdır.
Bayılma sırasında ciddi bir yaralanma geçirdiyseniz hem yaralanma hem de bayılma nedeni araştırılmalıdır.
Göğüs ağrısı, nefes darlığı, düzensiz kalp atışı veya çarpıntı eşlik ediyorsa derhal acile başvurun. Bu bulgular kalp sorunu işareti olabilir.

Nedenleri ve Tetikleyicileri

Vazovagal senkop vagus sinirinin aşırı uyarılması sonucu gelişir. Pek çok farklı durum bu uyarıyı tetikleyebilir.

En sık tetikleyiciler şunlardır:

Uzun süre ayakta durmak. Özellikle sıcak ve kalabalık ortamlarda hareketsiz durma kan dolaşımını olumsuz etkiler ve bayılmaya yol açabilir.
Kan, iğne veya tıbbi işlem görmek. Kan görme, iğne korkusu veya tıbbi bir işlem sırasında yaşanan stres güçlü bir tetikleyicidir. Bu durum özellikle kan alımı, aşı uygulaması veya küçük tıbbi işlemler sırasında sık görülür.
Ani şiddetli ağrı. Beklenmedik ve şiddetli bir ağrı vagus sinirini tetikleyebilir.
Aşırı sıcak ve havasız ortamlar. Sıcak, nemli ve havasız yerlerde bulunmak tansiyon düşmesine zemin hazırlar.
Uzun süreli öksürük veya hapşırma. Göğüs içi basıncının artması kalp ve damar düzenini etkileyebilir.
Tuvalette aşırı sıkılma. Özellikle kabızlık sırasında aşırı ıkınma vagus sinirini uyarır.
Dehidrasyon ve açlık. Yetersiz sıvı ve besin alımı kan hacmini azaltır ve bayılma riskini artırır.
Alkol kullanımı. Alkol kan damarlarını genişletir ve tansiyon düşmesine katkıda bulunur.
Ani duygusal stres veya korku. Şiddetli bir korku, şok haberi veya travmatik bir olay vagus sinirini tetikleyebilir.

Bazı kişilerde belirli bir tetikleyici olmaksızın da vazovagal senkop gelişebilir. Ancak çoğu durumda tetikleyici belirlenebilir.

Tanısı

Vazovagal senkop tanısı öykü, fizik muayene ve bazı testlerle konur. Temel amaç bayılmanın vazovagal olduğunu doğrulamak ve kalp veya sinir sistemi kaynaklı ciddi nedenleri dışlamaktır.

Tanı süreci genellikle şunları içerir:

Ayrıntılı öykü. En önemli adımdır. Doktorunuz bayılmadan önce ne yaptığınızı, nasıl hissettiğinizi, uyarı belirtilerinin olup olmadığını ve bayılmanın ne kadar sürdüğünü soracaktır. Tetikleyici faktörlerin belirlenmesi tanıyı büyük ölçüde kolaylaştırır.
Fizik muayene. Kalp dinleme, tansiyon ölçümü ve genel muayene yapılır. Ayakta ve yatarken tansiyon ölçümü ortostatik hipotansiyonu dışlamak için yapılabilir.
Elektrokardiyogram (EKG). Kalbin elektriksel aktivitesini gösterir. Kalp ritim bozukluğu veya yapısal sorun olup olmadığını araştırmak için kullanılır.
Ekokardiografi. Kalbin yapısını ve işlevini görüntüler. Kalp kapakları ve pompalama gücüyle ilgili sorunları dışlamak amacıyla yapılabilir.
Tilt testi. Vazovagal senkopu tetiklemek ve doğrulamak için kullanılan özel bir testtir. Kişi özel bir masaya yatırılır ve masa açılı bir konuma getirilir. Bu pozisyonda kalp atışı ve tansiyon izlenir. Bazı kişilerde bu test sırasında vazovagal reaksiyon tetiklenir ve tanı doğrulanır.
Holter monitör veya olay kaydedici. Tekrarlayan ve sık bayılmalarda kalp ritmini günlerce veya haftalarca kaydeden cihazlar kullanılabilir.

Tedavisi

Vazovagal senkobun çoğu zaman özel bir tedaviye ihtiyacı yoktur. Tetikleyicilerden kaçınmak ve uyarı belirtilerini tanıyıp önlem almak genellikle yeterlidir. Ancak sık bayılan kişilerde bazı yaklaşımlar uygulanabilir.

Tedavi ve önleyici yaklaşımlar şunlardır:

Tetikleyicilerden kaçınmak. Hangi durumların bayılmayı tetiklediğini bilmek ve bu durumlardan uzak durmak en etkili yaklaşımdır. Kan veya iğne korkusu varsa tıbbi işlem sırasında uzanmak faydalı olabilir.
Uyarı belirtilerini tanımak ve oturmak veya uzanmak. Baş dönmesi, bulantı veya sıcak basması hissettiğinizde hemen oturun ya da uzanın. Bacaklarınızı yukarı kaldırarak uzanmak beyne kan akışını artırır ve bayılmayı engelleyebilir.
Fiziksel manevralar. Uyarı belirtileri başladığında bacak kaslarını sıkmak, bacakları çaprazlamak veya elleri birbirine geçirerek germek kan basıncını yükseltmeye yardımcı olabilir. Bu teknikler özellikle tilt testi sırasında vazovagal reaksiyon gelişen kişilerde etkili bulunmuştur.
Bol sıvı tüketmek. Günde en az 2 litre su içmek kan hacmini korur ve tansiyon düşmesini önler. Özellikle sıcak havalarda ve fiziksel aktivite öncesinde sıvı alımını artırmak önemlidir.
Tuz alımını artırmak. Doktorunuzun önerisiyle tuz tüketimini artırmak kan basıncını yükseltmeye yardımcı olabilir. Ancak bu öneri yüksek tansiyon veya kalp hastalığı olan kişiler için uygun değildir.
Kompresyon çorapları. Bacaklarda kan toplanmasını önleyen sıkıştırıcı çoraplar bazı kişilerde faydalı olabilir.
İlaç tedavisi. Sık ve kontrol edilemeyen bayılmalarda nadiren ilaç tedavisi düşünülebilir. Fludrokortizon veya beta blokerler gibi ilaçlar bazı hastalarda kullanılır. Ancak bu ilaçlar her hastada etkili değildir ve yan etkileri olabilir.