Genel Bakış

Ventriküler fibrilasyon (VF), kalbin alt odacıklarının (ventriküller) tamamen düzensiz ve kaotik biçimde titrediği yaşamı tehdit eden bir kalp ritim bozukluğudur. Bu durumda kalp etkili bir şekilde pompalayamaz ve kan dolaşımı durur. Beyin, kalp ve diğer hayati organlar hızla oksijensiz kalır.

Ventriküler fibrilasyon ani kalp durmasının en sık nedenidir. Kalp düzenli olarak atmak yerine saniyede 300-400 kez titreşir. Bu kaotik elektrik aktivitesi ventriküllerin koordineli kasılmasını imkansız hâle getirir. Kalp kan pompalamayı durur ve kişi saniyeler içinde bilincini kaybeder.

Ventriküler fibrilasyon tıbbi bir acil durumdur. Dakikalar içinde müdahale edilmezse ölümcüldür. Her geçen dakika hayatta kalma şansını yüzde 10 azaltır. Beş dakika içinde beyin hasarı başlar. On dakika sonra kalıcı hasar veya ölüm kaçınılmaz hâle gelir.

Ventriküler fibrilasyon genellikle kalp krizi, elektrik çarpması veya ciddi kalp hastalığı sırasında gelişir. Ancak nadir olarak görünüşte sağlıklı kişilerde de ani olarak ortaya çıkabilir. Bu durum özellikle genç sporcularda görülen ani ölümlerin önemli bir nedenidir.

Ventriküler fibrilasyonda hayatta kalma acil defibrilasyona (elektrik şoku) bağlıdır. Erken kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) ve hızlı defibrilasyon hayat kurtarır. İmplante edilebilir kardiyoverter defibrilatör (ICD) yüksek riskli kişilerde ani ölümü önler.

Belirtileri

Ventriküler fibrilasyon aniden gelişir ve anlık belirtiler yaratır.

Ventriküler fibrilasyonun belirtileri şunlardır:

Ani bilinç kaybı. En belirgin belirtidir. Kişi saniyeler içinde yere yığılır ve tepkisiz hâle gelir.
Solunum durması. Normal solunum durur veya agonal solunum (nefes çekme çabası, gasping) görülür.
Nabız yokluğu. Nabız alınamaz.
Hareketsizlik. Kişi tamamen hareketsizdir ve uyaranlara yanıt vermez.

Bazı kişilerde ventriküler fibrilasyondan hemen önce kısa süreli uyarı belirtileri olabilir:

Göğüs ağrısı. Özellikle kalp krizi sırasında gelişen VF'de görülür.
Hızlı kalp çarpıntısı. Ventriküler taşikardi önce başlayabilir ve sonra VF'ye dönüşebilir.
Baş dönmesi. VF başlamadan hemen önce kısa süreli baş dönmesi olabilir.
Nefes darlığı. Anlık nefes darlığı hissedilebilir.

Ancak çoğu durumda ventriküler fibrilasyon hiçbir uyarı vermeden aniden gelişir.

Ne Zaman 112 Aranmalı

Ventriküler fibrilasyon şüphesi mutlak bir acil durumdur:

Kişi bilinçsizse ve nabız yoksa derhal 112 arayın ve kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR) başlatın.
Otomatik eksternal defibrilatör (AED) varsa hemen kullanın.
CPR'yi ambulans gelene kadar sürdürün.
Her saniye kritiktir. Hemen müdahale edin.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Ventriküler fibrilasyon genellikle kalp hastalığı veya kalp elektrik sistemini etkileyen durumlarla ilişkilidir.

En önemli nedenler şunlardır:

Kalp krizi (miyokard infarktüsü). En sık nedendir. Kalp krizi sırasında kalp kasına kan gitmemesi ventriküler fibrilasyona yol açabilir. Kalp krizi geçirenlerin yaklaşık yüzde 10'unda ilk bir saat içinde VF gelişir.
Kardiyomiyopati. Kalp kasının hastalıkları VF riskini önemli ölçüde artırır. Dilate kardiyomiyopati, hipertrofik kardiyomiyopati ve aritmojenik sağ ventrikül kardiyomiyopatisi özellikle risklidir.
Kalp yetmezliği. İleri evre kalp yetmezliğinde VF riski yüksektir.
Daha önce geçirilmiş ventriküler fibrilasyon. Bir kez VF geçirmiş olmak tekrarlama riskini çok artırır.
Ventriküler taşikardi. Hızlı ventriküler taşikardi sık sık ventriküler fibrilasyona dönüşür.
Uzun QT sendromu. Kalbin elektrik sistemini etkileyen kalıtsal bir hastalıktır. Genç yaşta ani ölüme yol açabilir.
Brugada sendromu. Genetik bir kalp ritim bozukluğudur. Özellikle uyku sırasında VF riskini artırır.
Hipertrofik kardiyomiyopati. Kalp kasının anormal kalınlaşması genç sporcularda ani ölüm nedenidir.
Kalp kapak hastalıkları. Özellikle aort kapak darlığı VF riskini artırır.
Elektrolit dengesizliği. Potasyum, magnezyum veya kalsiyum düzeylerinin ciddi biçimde anormal olması VF tetikleyebilir.
İlaçlar ve maddeler. Bazı ilaçlar (özellikle QT aralığını uzatan ilaçlar), kokain, amfetamin ve aşırı alkol VF riskini artırır.
Elektrik çarpması. Yüksek voltajlı elektrik çarpması doğrudan VF'ye neden olur.
Boğulma ve asfiksi. Oksijen eksikliği VF gelişimine yol açabilir.
Commotio cordis. Göğüse doğrudan darbe (özellikle spor sırasında) kritik bir zamanda kalbe çarparsa VF tetikleyebilir. Genç sporcularda görülür.
Hipotermi. Vücut ısısının ciddi biçimde düşmesi VF'ye neden olabilir.

Komplikasyonları

Ventriküler fibrilasyonun kendisi zaten en ciddi komplikasyondur.

Ani kalp durması ve ölüm. VF tedavi edilmezse dakikalar içinde ölüme yol açar.
Beyin hasarı. Beyin oksijensiz kaldığında hızla hasar görür. Beş dakikadan sonra kalıcı beyin hasarı gelişir. Hafıza kaybı, bilişsel bozukluklar ve nörolojik problemler görülebilir.
Organ hasarı. Böbrekler, karaciğer ve diğer organlar kalıcı hasar görebilir.
Hipoksik-iskemik ensefalopati. Beyne oksijen gitmemesi sonucu gelişen ciddi beyin hasarıdır. Koma veya bitkisel hayata yol açabilir.
Resüsitasyon sonrası sendrom. CPR sonrası hayatta kalan kişilerde organ yetmezlikleri, enfeksiyonlar ve diğer komplikasyonlar gelişebilir.

Tanısı

Ventriküler fibrilasyon acil bir tanıdır ve hızla konulmalıdır.

Elektrokardiyogram (EKG). Tanıyı doğrular. VF'de EKG tamamen düzensiz ve kaotik dalgalar gösterir. Hiçbir düzenli QRS kompleksi görülmez. Monitörde hızlı ve düzensiz titreşimler izlenir.
Kalp monitörü. Acil serviste veya ambulansta kalp ritmi sürekli izlenir.
Nabız kontrolü. Nabız alınamaz.

VF tanısı konulduktan sonra altta yatan neden araştırılır:

Kan testleri. Troponin (kalp krizi belirteci), elektrolit düzeyleri, böbrek ve karaciğer fonksiyonları kontrol edilir.
Ekokardiyografi. Kalp fonksiyonu, kapak hastalıkları ve yapısal sorunlar değerlendirilir.
Koroner anjiyografi. Kalp damarlarında tıkanıklık olup olmadığı araştırılır. VF sonrası hayatta kalan çoğu kişide koroner anjiyografi yapılır.
Kardiyak MR. Kalp kasında yara dokusu ve enflamasyon aranır.
Genetik testler. Özellikle genç yaşta VF gelişmişse kalıtsal ritim bozuklukları araştırılır.

Tedavisi

Ventriküler fibrilasyon acil tedavi gerektirir. Her saniye kritiktir.

Acil tedavi:

Kardiyopulmoner resüsitasyon (CPR). Hemen başlatılmalıdır. Göğüs ortasına dakikada 100-120 kez hızlı ve sert basınçlar uygulanır. Göğüs en az 5 cm çökmelidir. Eğitimli kişiler her 30 basınç sonrası 2 nefes verir. Eğitimsiz kişiler yalnızca göğüs basınçları yapabilir. CPR beyne ve kalbe minimal kan akışını sağlar ve hayat kurtarır.
Defibrilasyon (elektrik şoku). En kritik müdahaledir. Otomatik eksternal defibrilatör (AED) veya manuel defibrilatör kullanılır. Elektrik şoku kaotik elektrik aktivitesini sıfırlar ve kalbin normal ritme dönmesini sağlar. İlk şok başarısızsa CPR sürdürülür ve her 2 dakikada bir şok tekrarlanır. Erken defibrilasyon hayatta kalma şansını dramatik biçimde artırır.
İleri yaşam desteği. Paramedikler veya acil servis ekibi tarafından uygulanır. Damar yolu açılır. Epinefrin ve amiodaron gibi ilaçlar verilir. Havayolu güvenliği sağlanır ve solunum desteği verilir.
Altta yatan nedenin tedavisi. Kalp krizi varsa acil anjiyografi ve stent uygulanır. Elektrolit dengesizlikleri düzeltilir.
Resüsitasyon sonrası bakım. Hayatta kalan kişiler yoğun bakımda izlenir. Hedefli sıcaklık yönetimi (hafif hipotermi) beyin hasarını azaltabilir. Organ fonksiyonları desteklenir.

Uzun dönem tedavi:

İmplante edilebilir kardiyoverter defibrilatör (ICD). VF'den kurtulan neredeyse tüm kişilere ICD takılır. Bu cihaz göğüs altına cerrahi olarak yerleştirilir. Kalp ritmini sürekli izler. VF tespit ettiğinde otomatik olarak şok uygulayar ve hayat kurtarır. ICD tekrarlayan ani ölümü önlemede çok etkilidir.
İlaç tedavisi. Beta blokerler veya antiaritmik ilaçlar (amiodaron, sotalol) VF riskini azaltmaya yardımcı olur. Ancak tek başına yeterli değildir; ICD ile birlikte kullanılır.
Kateter ablasyon. Bazı vakalarda VF'yi tetikleyen anormal elektrik odakları ablasyon ile yok edilebilir. Ancak bu yöntem her hastada uygun değildir.
Giyilebilir defibrilatör (WCD). ICD takılana kadar geçici koruma sağlar. Yelek şeklinde giyilir ve VF tespit ettiğinde otomatik şok uygular.

Önleme

Ventriküler fibrilasyon riski yüksek olan kişilerde önleyici tedbirler alınmalıdır.

ICD takılması. Yüksek riskli hastalarda (geçirilmiş VF, ciddi kalp yetmezliği, hipertrofik kardiyomiyopati) ICD hayat kurtarır.
Risk faktörlerinin kontrolü. Yüksek tansiyon, kolesterol ve diyabet kontrol altına alınmalıdır.
Kalp krizi belirtilerini tanıma. Göğüs ağrısı gelişirse hemen 112 aranmalıdır. Erken müdahale VF riskini azaltır.
İlaçlara dikkat. QT aralığını uzatan ilaçlar dikkatle kullanılmalıdır.
Elektrolit dengesinin korunması. Özellikle kalp hastalarında potasyum ve magnezyum düzeyleri normal tutulmalıdır.
Ailevi tarama. Uzun QT sendromu, Brugada sendromu veya hipertrofik kardiyomiyopati olan kişilerin aile üyeleri taranmalıdır.
CPR eğitimi. Kalp hastalarının yakınlarına CPR ve AED kullanımı öğretilmelidir.
AED erişimi. Spor salonları, alışveriş merkezleri ve kamu binalarında AED bulunması hayat kurtarır.