Anterior Vajinal Prolapsus (Sistosele)

Genel Bakış

Anterior vajinal prolapsus, mesane ile vajinanın ön duvarı arasındaki destek dokusunun zayıflaması sonucunda mesanenin vajina içine doğru sarkmaya başlaması durumudur. Sistosele olarak da bilinir. Mesane tam anlamıyla vajinadan dışarı çıkmaz; ancak ön vajina duvarını iterek vajina içinde bir şişlik ya da dolgunluk oluşturabilir.

Pelvik taban kasları ve bağ dokuları, mesane, rahim ve bağırsak gibi pelvik organları yerli yerinde tutmakla görevlidir. Bu destek yapıları doğum, menopoz ya da uzun süreli ıkınma gibi nedenlerle zayıfladığında organlar doğal konumlarından kayabilir. Anterior vajinal prolapsus bu kaymanın mesanede görülen formudur.

Bu durum kadınlar arasında oldukça yaygındır. Vajinal doğum yapmış kadınların önemli bir kısmında yaşamın bir döneminde bir derece prolapsus gelişebileceği düşünülmektedir. Çoğu vakada belirtiler hafif kalır ve günlük yaşamı önemli ölçüde etkilemez; ancak bazı kişilerde idrar kaçırma, pelvik baskı hissi ve cinsel yaşamda güçlükler gibi rahatsız edici belirtiler ortaya çıkabilir.

Anterior vajinal prolapsus tehlikeli bir durum değildir ve hayatı tehdit etmez. Ancak yaşam kalitesini olumsuz etkiliyorsa çeşitli tedavi seçenekleri mevcut olmaktadır. Hafif vakalarda pelvik taban egzersizleri ile belirtiler önemli ölçüde azalabilirken, daha ileri vakalarda vajinal destek cihazları (pesser) ya da cerrahi düşünülebilir.

Dereceleri

Anterior vajinal prolapsus ciddiyetine göre derecelere ayrılır. Bu derecelendirme hem tedavi kararını hem de beklenen sonuçları şekillendirir.

• Derece 1 (Hafif). Mesane vajina içine çok az miktarda sarkmıştır. Çoğunlukla belirti vermez ya da çok hafif bir dolgunluk hissiyle kendini gösterebilir. Bu derecede genellikle tedavi gerekmeyebilir; pelvik taban egzersizleriyle durumun korunması hedeflenir.
• Derece 2 (Orta). Mesane vajina girişine kadar inmiştir. Oturma ya da efor sırasında hissedilebilir bir şişlik ya da baskı ortaya çıkabilir. Pelvik taban egzersizleri ve pesser bu aşamada etkili olabilir.
• Derece 3 (İleri). Mesane vajina girişinin dışına taşmıştır ve dışarıdan görülebilir bir çıkıntı fark edilebilir. Belirtiler genellikle daha belirgindir ve günlük yaşamı etkileyebilir. Cerrahi seçenekler bu aşamada daha sık değerlendirilebilir.
• Derece 4 (Tam prolapsus). Ön vajina duvarı tamamen dışarı çıkmıştır. Bu en ileri derecedir ve cerrahi tedavi genellikle gerekli olabilir.

Belirtileri

Anterior vajinal prolapsusun belirtileri kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterebilir. Bazı kişilerde hiçbir belirti olmayabilirken bazılarında oldukça rahatsız edici bir tablo ortaya çıkabilir. Belirtilerin şiddeti büyük ölçüde prolapsusin ne kadar ilerlediğiyle ilişkili olabilir.

Anterior vajinal prolapsusun başlıca belirtileri şunlar olabilir:

• Vajina içinde ya da vulvada dolgunluk veya baskı hissi. En sık görülen belirtilerden biri olabilir. Gün boyunca ayakta durma ve yürüme gibi aktivitelerle bu his artabilir; uzanmakla azalabilir. Bazı kadınlar bu hissi "aşağıya doğru bir şeyin bastırdığı" ya da "bir şeyin düşmek üzere olduğu" şeklinde tarif edebilir.
• Vajina girişinde hissedilen ya da görülen bir şişlik. Yıkanırken ya da tuvalette kendiliğinden fark edilebilen bu şişlik, özellikle ileri derecelerde belirginleşebilir.
• İdrar kaçırma ya da idrar tutma güçlüğü. Mesanenin konumunun değişmesi idrar yolunu etkileyebilir. Öksürme, hapşırma, gülme ya da egzersiz sırasında idrar kaçması görülebilir. Bazı kişilerde ise tam tersine idrar yapmakta güçlük yaşanabilir; idrar tam olarak boşalmıyor gibi hissedilebilir ya da idrarı başlatmak için ıkınmak gerekebilir.
• Sık idrara çıkma ya da ani sıkışma hissi. Mesanenin yer değiştirmesi ani ve güçlü bir idrara çıkma isteğine neden olabilir. Gece sık sık uyanarak tuvalete gitme ihtiyacı da görülebilir.
• Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık ya da ağrı. Bazı kişilerde cinsel ilişki sırasında bir rahatsızlık hissi ya da ağrı oluşabilir. Bu durum hem fiziksel hem de duygusal açıdan cinsel yaşamı etkileyebilir.
• Ayakta uzun süre kaldıktan ya da ağır aktivitelerden sonra belirtilerin artması. Yerçekimi ve artan karın içi basıncı belirtileri kötüleştirebilir. Gün sonunda belirtiler genellikle daha belirgin hissedilirken sabah kalkınca azalmış olabilir.

Ne Zaman Doktora Görünmeli

Anterior vajinal prolapsus belirtilerini fark ettiğinizde bir jinekolog ya da ürojinekolog ile görüşmek önerilir. Bu belirtiler utanç verici gelebilir ve doktora gitmek geciktirilebilir; ancak erken değerlendirme hem tanıyı kolaylaştırır hem de tedavi seçeneklerini genişletebilir.

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurmanız önerilir:

• Vajina içinde ya da dışında bir şişlik ya da dolgunluk hissediyorsanız
• İdrar kaçırma, sık idrara çıkma ya da mesaneyi tam boşaltamama gibi belirtiler yaşıyorsanız
• Bu belirtiler günlük yaşamınızı ya da cinsel yaşamınızı olumsuz etkiliyorsa
• Belirtilerinizin zamanla kötüleştiğini fark ediyorsanız

Aşağıdaki durumlarda daha hızlı bir şekilde başvurmanız önerilir:

• İdrar yapamamıyorsanız ya da idrar tam olarak çıkmıyorsa
• Vajina dışına çıkan bir doku görüyor ve bunu içeri itmeye çalışıyorsanız
• Pelvik bölgede şiddetli ağrı hissediyorsanız

Nedenleri

Anterior vajinal prolapsus, mesane ile ön vajina duvarı arasındaki destek dokularının ve kasların zayıflamasıyla ortaya çıkabilir. Bu zayıflama genellikle tek bir nedenden değil birden fazla etkenin birlikte etkisinden kaynaklanabilir.

• Vajinal doğum. En sık görülen neden olabilir. Özellikle uzun süren doğumlar, büyük bebekler, forseps ya da vakum gibi araçlar kullanılarak gerçekleştirilen doğumlar ve ciddi yırtıklar pelvik taban dokularına önemli hasar verebilir. Bu hasarın etkileri doğumdan hemen sonra ortaya çıkmayabileceği gibi, yıllar sonra da kendini gösterebilir.
• Menopoz ve östrojen azalması. Östrojen pelvik taban dokularının sağlıklı kalmasında önemli bir rol oynayabilir. Menopozla birlikte östrojen düzeyinin düşmesi bu dokuların incelip zayıflamasına zemin hazırlayabilir. Bu nedenle prolapsus menopoz sonrası dönemde daha sık görülebilir.
• Kronik ıkınma ve kabızlık. Uzun süreli kabızlık ve bunun sonucunda dışkılarken sürekli ıkınmak pelvik taban kaslarını yorabilir ve zamanla zayıflamalarına neden olabilir.
• Kronik öksürük. Astım, sigara kaynaklı kronik bronşit ya da sürekli öksürüğe yol açan başka durumlar pelvik taban üzerindeki baskıyı artırabilir.
• Ağır kaldırma. İş ya da spor nedeniyle sürekli ağır kaldırmak karın içi basıncı artırarak pelvik taban kaslarını zorlayabilir.
• Obezite. Fazla kilolu olmak pelvik taban üzerindeki sürekli yükü artırabilir ve destek dokularının zayıflamasını hızlandırabilir.
• Genetik yatkınlık. Bazı kadınlar pelvik taban kasları ve bağ dokularında doğuştan gelen bir zayıflık taşıyabilir. Bu durum hiç doğum yapmamış kadınlarda dahi prolapsus gelişimine zemin hazırlayabilir.

Risk Faktörleri

Anterior vajinal prolapsus riskini artırabilecek bazı faktörler şunlardır:

• Birden fazla vajinal doğum. Her vajinal doğum pelvik taban dokularını bir miktar daha zorlayabilir. Doğum sayısı arttıkça risk de artabilir.
• İleri yaş. Yaşla birlikte kaslar ve bağ dokuları doğal olarak güç kaybedebilir. Menopoz sonrası dönemde bu değişim hızlanabilir.
• Aile öyküsü. Annesi ya da kız kardeşinde prolapsus olan kadınlarda risk daha yüksek olabilir; bu durum bağ doku kalitesinin kalıtsal bir bileşeni olduğuna işaret edebilir.
• Obezite. Vücut ağırlığı arttıkça pelvik taban üzerindeki yük de artabilir.
• Sigara kullanımı. Sigara kronik öksürüğe neden olabilir ve bağ doku kalitesini olumsuz etkileyebilir; her iki mekanizma da prolapsus riskini artırabilir.
• Daha önce pelvik bölgede ameliyat geçirmiş olmak. Histerektomi gibi rahim ameliyatları bazı destek yapılarını etkileyebilir ve prolapsus riskini artırabilir.
• Bağ doku hastalıkları. Marfan sendromu ya da Ehlers-Danlos sendromu gibi bağ dokusunu etkileyen hastalıklar, prolapsusa zemin hazırlayabilecek yapısal bir zayıflık oluşturabilir.

Tanısı

Anterior vajinal prolapsus tanısı büyük çoğunlukla pelvik muayeneyle konabilir. Doktorunuz belirtilerinizi dinledikten sonra pelvik muayene yaparak prolapsusin derecesini ve idrar yolunu nasıl etkilediğini değerlendirmeye çalışır.

Tanı sürecinde kullanılabilecek yöntemler şunlardır:

• Pelvik muayene. Doktorunuz sizi hem istirahatte hem de ıkınırken muayene edebilir; çünkü prolapsus ıkınmayla daha belirgin hale gelebilir. Diğer pelvik organların da yerinde olup olmadığını kontrol edebilir; prolapsuslar genellikle birlikte görülebilir.
• İdrar testi ve idrar kültürü. İdrar şikayetleri varsa öncelikle bir idrar yolu enfeksiyonu olup olmadığını dışlamak için istenebilir.
• Ürodinami testi. Mesanenin nasıl dolup boşaldığını değerlendiren bu test, idrar kaçırma ya da idrar yapamama gibi belirtiler mevcutsa uygulanabilir. Cerrahi planlanıyorsa bu test özellikle değerli bilgi sağlayabilir.
• Pelvik ultrasonografi ya da MRI. Tüm vakalarda gerekmeyebilir; ancak tanının netleştirilmesi ya da diğer pelvik yapıların değerlendirilmesi gerektiğinde istenebilir.

Tedavisi

Anterior vajinal prolapsus tedavisi prolapsusin derecesine, belirtilerin ne ölçüde rahatsızlık verdiğine ve kişinin genel sağlık durumu ile tercihlerine göre şekillenir. Her vakanın tedavi gerektirmediğini de belirtmek gerekir; bazı kişilerde yalnızca takip yeterli olabilir.

Tedavi seçenekleri şunlar olabilir:

• Takip (bekleme). Hafif belirtileri olan ya da hiç belirtisi olmayan vakalarda aktif tedavi yerine düzenli kontrollerle izlem tercih edilebilir. Bu süreçte pelvik taban egzersizlerine devam etmek ve risk faktörlerini kontrol altına almak önemli olabilir.
• Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri). Pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik bu egzersizler hafif ve orta dereceli prolapsuste belirtileri önemli ölçüde azaltabilir. Etki için egzersizlerin düzenli ve doğru biçimde yapılması gerekebilir; bir fizyoterapist ya da pelvik taban uzmanından destek almak başarı oranını artırabilir. Bu egzersizler prolapsusu tamamen geri döndürmez; ancak ilerlemeyi yavaşlatabilir ve belirtileri hafifletebilir.
• Pesser (vajinal destek cihazı). Vajina içine yerleştirilen ve pelvik organları destekleyen bu silikon ya da lateks halka ya da şapka biçimindeki cihaz, cerrahi için uygun olmayan ya da cerrahi istemayan kişilerde etkili bir seçenek olabilir. Doktor tarafından takılıp çıkarılabilir ya da kişinin kendisi kullanabilir. Bazı kişilerde iyi bir yaşam kalitesi sağlayabilir; ancak düzenli kontroller gerekebilir.
• Östrojen tedavisi. Menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda düşük doz vajinal östrojen kremi pelvik taban dokularını güçlendirmeye yardımcı olabilir. Cerrahi öncesinde doku kalitesini iyileştirmek amacıyla da kullanılabilir. Bu tedavinin uygun olup olmadığı kişiden kişiye göre farklılık gösterebilir; doktorunuz bireysel durumunuza göre değerlendirme yapacaktır.
• Yaşam tarzı değişiklikleri. Kilo vermek, kabızlığı gidermek, sigara içmemeye özen göstermek ve ağır kaldırmaktan kaçınmak pelvik taban üzerindeki yükü azaltabilir. Bu değişiklikler tek başına prolapsusu iyileştirmeyebilir; ancak hem belirtileri hafifletmeye hem de ilerlemesini yavaşlatmaya katkıda bulunabilir.
• Cerrahi tedavi. Orta ya da ileri dereceli prolapsuste ve belirtilerin yaşam kalitesini önemli ölçüde bozduğu durumlarda cerrahi bir seçenek olarak değerlendirilebilir. En yaygın uygulanan yöntem anterior kolporafi olup vajina ön duvarını ve mesane desteğini güçlendirmeyi amaçlar. Eğer eş zamanlı başka prolapsus türleri ya da rahmin sarkması da mevcutsa bunlar da aynı ameliyatta tedavi edilebilir. Cerrahi sonrası nüks olasılığı mevcut olduğundan yaşam tarzı değişikliklerini sürdürmek ve pelvik taban egzersizlerine devam etmek uzun vadede önem taşıyabilir.

Komplikasyonları

Anterior vajinal prolapsus genellikle hayatı tehdit etmez; ancak tedavi edilmeden uzun süre bırakıldığında bazı komplikasyonlar gelişebilir.

• İdrar yolu enfeksiyonlarının sıklaşması. Mesanenin tam olarak boşalamaması idrar yolu enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir. Bu enfeksiyonlar sık tekrarlayabilir.
• Böbrek sorunları. Nadir olmakla birlikte ileri vakalarda mesanenin tam boşalamaması üriner sistem üzerinde ek bir yük oluşturabilir ve uzun vadede böbrekleri etkileyebilir.
• Prolapsusin ilerlemesi. Tedavi edilmeden ve risk faktörleri kontrol altına alınmadan bırakılan prolapsus zamanla ilerleyebilir. Hafif bir prolapsus orta ya da ileri dereceye geçebilir.
• Cinsel ve psikolojik etkiler. Vajinal şişlik, rahatsızlık hissi ve idrar sorunları cinsel yaşamı olumsuz etkileyebilir. Bu durum zamanla benlik saygısında düşüş, ilişki sorunları ve depresyona zemin hazırlayabilir.

Anterior Vajinal Prolapsusla Yaşam

Anterior vajinal prolapsus tanısı almak başlangıçta endişe verici gelebilir. Ancak pek çok kişi doğru bilgi ve destek sayesinde bu durumla başarılı bir şekilde yaşayabilmektedir.

Pelvik Taban Egzersizlerini Alışkanlık Haline Getirin

Kegel egzersizleri hem mevcut belirtileri azaltmada hem de ilerlemeyi yavaşlatmada etkili olabilir. Bu egzersizlerin doğru yapılması çok önemlidir; yanlış teknikle yapılan egzersizler fayda sağlamayabilir. Bir pelvik fizyoterapist doğru teknikleri öğretebilir ve size özel bir program oluşturabilir.

Kabızlıktan Kaçının

Lif açısından zengin beslenme, yeterli su içmek ve gerekirse doktorunuzun önerisiyle laksatif kullanmak kabızlığı önleyebilir. Dışkılarken ıkınmaktan olabildiğince kaçınmak pelvik taban üzerindeki baskıyı azaltabilir.

Uygun Egzersizler Seçin

Yürüyüş ve yüzme gibi düşük etkili aktiviteler pelvik taban için genellikle güvenli olabilir. Ağırlık kaldırma, yoğun karın egzersizleri ve yüksek etkili spor türleri pelvik taban üzerinde fazla baskı oluşturabilir. Hangi aktivitelerin sizin için uygun olduğunu doktorunuzla konuşmanız önerilir.

Takip Randevularını Aksatmayın

Pesser kullanıyorsanız düzenli kontroller prolapsusin seyrini ve pesser uyumunu değerlendirmek açısından önemli olabilir. Belirtileriniz değişirse ya da kötüleşirse bir sonraki randevuyu beklemeyin.

Psikolojik Destek

Bu durum özellikle cinsel yaşamı etkileyen boyutuyla bazen göz ardı edilen ama önemli bir psikolojik yük oluşturabilir. Bir psikolog ya da çift terapistiyle görüşmek hem kendinizi hem de ilişkinizi desteklemek açısından değerli olabilir.

Randevuya Hazırlanma

Anterior vajinal prolapsus şüphesiyle doktora gitmeden önce hazırlıklı olmak hem muayeneyi hem de tedavi planlamasını kolaylaştırabilir.

Yapabilecekleriniz:

• Belirtilerinizin ne zamandan beri sürdüğünü ve nasıl değiştiğini not edin
• Hangi aktivitelerle belirtilerin arttığını ya da azaldığını gözlemleyin
• Kaç doğum yaptığınızı ve doğumların nasıl geçtiğini aktarmaya hazır olun
• İdrar şikayetlerinizi (kaçırma, sıkışma, tam boşalamama) ayrıntılı biçimde not edin
• Kullandığınız tüm ilaçları listeleyin
• Menopoz durumunuzu ve hormonal tedavi kullanıp kullanmadığınızı belirtin
• Sorularınızı önceden yazın

Doktorunuza sorabileceğiniz sorular şunlardır:

• Prolapsusum hangi derecede?
• Tedavi gerektiriyor mu, yoksa takip yeterli mi?
• Pelvik egzersizler benim için ne kadar faydalı olabilir?
• Pesser benim için uygun bir seçenek olabilir mi?
• Ameliyat gerekirse ne tür bir ameliyat önerirsiniz?
• Belirtilerimi kötüleştiren ya da iyileştiren ne gibi şeyler yapabilirim?
• Bu durum ilerleyecek mi?

Doktorunuzun size sorabileceği sorular şunlardır:

• Ne tür belirtiler yaşıyorsunuz ve ne zaman başladı?
• İdrar kaçırıyor musunuz, ne zaman oluyor?
• Mesanenizi tam olarak boşaltabildiğinizi hissediyor musunuz?
• Kaç doğum yaptınız, doğumlarınız nasıl geçti?
• Menopozda mısınız ya da hormonal tedavi kullanıyor musunuz?
• Kabızlık ya da kronik öksürük sorununuz var mı?
• Bu belirtiler günlük yaşamınızı ya da cinsel yaşamınızı etkiliyor mu?