Bradikardi

Genel Bakış

Bradikardi, kalp atış hızının normalin altına düşmesi durumudur. Yetişkinlerde dinlenme halindeki kalp hızı dakikada 60'ın altına indiğinde bradikardiden söz edilir. Ancak bu sınırın altında olmak her zaman bir sorun anlamına gelmez. Düzenli spor yapan kişilerde ve genç yetişkinlerde kalp hızının dakikada 40 ile 50 arasında seyretmesi tamamen normal olabilir.

Bradikardi sorun oluşturduğunda ise kalp vücudun ihtiyaç duyduğu kanı yeterince pompalayamaz. Beyin ve diğer organlara giden kan azaldığında baş dönmesi, yorgunluk, nefes darlığı ve bayılma gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Bradikardinin birden fazla nedeni olabilir. Kalbin elektrik sistemindeki sorunlar, kalp kasının hasarı, bazı ilaçlar ve belirli hastalıklar bu duruma yol açabilir. Bazı vakalarda kalp pili takılması gerekebilir. Erken tanı ve doğru tedaviyle pek çok hasta normal yaşamına dönebilir.

Belirtileri

Bradikardinin belirtileri kalp hızının ne kadar düştüğüne ve kalbin yavaş atmasına rağmen vücudu yeterince besleyip besleyemediğine bağlı olarak değişebilir. Bazı kişilerde hiçbir belirti olmayabilir. Kalp hızı çok düştüğünde ya da altta yatan bir kalp sorunu eşlik ettiğinde belirtiler belirginleşebilir.

• Baş dönmesi ve sersemlik. Beyne yeterli kan gitmediğinde dengesizlik ve baş dönmesi hissi ortaya çıkabilir. Özellikle ayağa kalkarken ya da fiziksel aktivite sırasında daha belirgin hissedilebilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Vücuda yeterli kan ulaşmadığında açıklanamayan ve süregelen bir bitkinlik hissi gelişebilir. Günlük aktiviteler normalden çok daha fazla çaba gerektiriyor gibi hissedilebilir.
• Nefes darlığı. Özellikle fiziksel efor sırasında nefes almak güçleşebilir. Kalp yavaş attığı için egzersiz kapasitesi belirgin biçimde düşebilir.
• Göğüste rahatsızlık hissi. Bazı kişilerde göğüste baskı ya da sıkışma hissi görülebilir.
• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi. Kalp hızı çok düştüğünde beyne giden kan kritik bir düzeyin altına inebilir. Bu durum ani bilinç kaybına yol açabilir. Bayılma bradikardinin en ciddi belirtilerinden biridir.
• Konsantrasyon güçlüğü ve zihinsel yavaşlama. Beyne yeterli kan gitmediğinde düşünmek ve odaklanmak güçleşebilir.
• Egzersiz kapasitesinde belirgin düşme. Daha önce kolaylıkla yapılabilen fiziksel aktiviteler hızla yorgunluk ve nefes darlığı yaratabilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Aşağıdaki belirtiler fark edildiğinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

• Açıklanamayan ve süregelen yorgunluk
• Eforla ya da istirahatte baş dönmesi
• Egzersiz kapasitesinde belirgin ve açıklanamayan düşme
• Nabzın düzenli olarak dakikada ellinin altında olduğunu fark etmek

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi
• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı
• Ani ve şiddetli nefes darlığı
• Bilinç bulanıklığı veya ani konfüzyon

Türleri

Bradikardi tek bir hastalık değildir. Kalbin elektrik sisteminin farklı bölgelerindeki sorunlardan kaynaklanabilir ve birkaç farklı türde karşımıza çıkar.

• Sinüs düğümü disfonksiyonu. En sık görülen bradikardi türüdür. Kalbin doğal ritim oluşturucusu olan sinüs düğümü normalden yavaş ateşlendiğinde ya da düzensiz çalıştığında kalp hızı düşer. Sinüs bradikardisi, sinüs duraklaması ve hasta sinüs sendromu bu grupta yer alır. Hasta sinüs sendromunda kalp bazen çok yavaş, bazen çok hızlı atar; bu değişkenlik belirtileri daha da belirginleştirebilir.
• Kalp bloğu. Kalbin üst odacıklarından (atriyumlar) alt odacıklarına (ventriküller) iletilen elektrik sinyallerinin yavaşlaması ya da tamamen kesilmesidir. Birinci derece kalp bloğunda iletim yavaşlar ancak her sinyal geçer. İkinci derece kalp bloğunda bazı sinyaller geçemez ve kalp hızı düşer. Tam kalp bloğunda (üçüncü derece) üst ve alt odacıklar arasındaki iletim tamamen kesilir ve ventriküller çok yavaş bir yedek ritimle atışını sürdürmeye çalışır. Bu tablo ciddi belirtilere ve acil müdahaleye gereksinim duyulabilecek bir tabloya yol açabilir.

Nedenleri

Bradikardinin birden fazla olası nedeni vardır. Nedenin doğru belirlenmesi tedavi planını doğrudan etkiler.

• Kalbin yaşlanması. Kalbin elektrik sistemindeki değişiklikler yaşla birlikte ortaya çıkabilir. İletim sistemini oluşturan hücreler zamanla hasar görebilir ve sinyaller daha yavaş ya da düzensiz iletilmeye başlayabilir.
• Kalp hastalığı ve kalp krizi. Kalp krizi, kalp kasını besleyen damarların tıkanması ya da kalp kası iltihabı kalbin iletim sistemine zarar verebilir. Bu hasar bradikardiye ya da kalp bloğuna yol açabilir.
• İlaçlar. Bazı ilaçlar kalp hızını yavaşlatabilir. Beta blokerler, dijital glikozitleri, kalsiyum kanal blokerleri ve bazı ritim ilaçları bu etkiyi yapabilir. İlaç dozunun fazla olması ya da başka ilaçlarla etkileşim bradikardi gelişimine zemin hazırlayabilir.
• Tiroit bezi yetersizliği. Tiroit bezi yeterince hormon üretemediğinde metabolizma yavaşlar ve kalp atış hızı düşebilir.
• Elektrolit dengesizlikleri. Kandaki potasyum, kalsiyum ya da magnezyum düzeylerindeki anormallikler kalbin elektrik sistemini bozabilir ve bradikardiye yol açabilir.
• Uyku apnesi. Uyku sırasında solunum durduğunda kalp hızında geçici düşüşler yaşanabilir. Ağır uyku apnesi gece boyunca tekrarlayan bradikardi ataklarına zemin hazırlayabilir.
• Yüksek vagal tonus. Vagus siniri kalp hızını yavaşlatır. Bazı kişilerde bu sinirin etkisi normalden güçlüdür. Düzenli aerobik spor yapan bireylerde, bayılma geçmişi olan kişilerde ve güçlü bir ıkınma, kusma ya da yutma sırasında kalp hızı belirgin biçimde düşebilir.
• Enfeksiyonlar. Lyme hastalığı ve bazı viral enfeksiyonlar kalbin iletim sistemini etkileyerek bradikardiye ve kalp bloğuna yol açabilir.
• Sarkoidoz ve amiloidoz. Bu sistemik hastalıklar kalbin iletim sistemine yayılabilir ve bradikardiye zemin hazırlayabilir.

Risk Faktörleri

• İleri yaş. Kalbin iletim sistemindeki yaşa bağlı değişiklikler bradikardi riskini artırır. Altmış beş yaş üzerinde belirgin biçimde daha sık görülür.
• Bilinen kalp hastalığı. Daha önce kalp krizi geçirmiş olmak, kalp yetmezliği ya da kalp kapağı hastalığı iletim sistemi sorunları riskini yükseltebilir.
• Yüksek tansiyon. Uzun süreli yüksek tansiyon hem kalp kasını hem de iletim sistemini olumsuz etkileyebilir.
• Tiroit hastalığı öyküsü. Tiroit yetersizliği bradikardi riskini artıran tedavi edilebilir bir nedendir.
• Belirli ilaçların kullanımı. Kalp hızını yavaşlatan ilaçların düzensiz ya da yüksek dozda kullanımı riski artırabilir.

Tanısı

Bradikardi tanısı klinik değerlendirme, EKG ve gerektiğinde ileri testlerin birlikte kullanılmasıyla konur. Tanının amacı yalnızca kalp hızının düşük olduğunu saptamak değil, nedenini belirlemek ve kalp bloğu gibi ciddi iletim sorunlarını ortaya koymaktır.

• Tıbbi öykü ve fizik muayene. Belirtilerin ne zaman başladığı, ne sıklıkta ortaya çıktığı ve hangi durumlarda arttığı sorgulanır. Kullanılan ilaçlar, geçirilmiş kalp hastalıkları ve diğer sağlık sorunları değerlendirilir. Fizik muayenede nabız hızı ve düzenliliği, tansiyon ve kalp sesleri incelenir.
• EKG. Tanıda en temel araçtır. Kalbin elektrik aktivitesini kaydederek kalp hızını, ritmini ve iletim sisteminin düzgün çalışıp çalışmadığını gösterir. Sinüs bradikardisi, kalp bloğunun derecesi ve olası iletim gecikmelerinin tespitinde kritik öneme sahiptir. Ancak EKG yalnızca çekildiği andaki ritmi gösterir; aralıklı bradikardi atlanamayabilir.
• Holter monitör. 24 saat ya da daha uzun süre taşınan taşınabilir EKG cihazıdır. Günlük yaşam sırasında ortaya çıkan aralıklı bradikardi ataklarını, kalp duraklamalarını ve iletim sorunlarını kaydeder. Belirtilerin sık olmadığı durumlarda standart EKG'den çok daha değerlidir. Belirtilerle ritim bozukluğu arasındaki ilişkiyi ortaya koymada kritik rol oynar.
• Olay kaydedici. Haftalarca ya da aylarca taşınabilen küçük bir cihazdır. Çarpıntı, baş dönmesi ya da bayılma hissedildiğinde aktive edilir ve o andaki ritim kaydedilir. Holter monitörde yakalanmayan seyrek ataklar için idealdir.
• İmplante edilebilir loop recorder. Deri altına yerleştirilen küçük bir cihazdır. Yıllarca ritim kaydı yapabilir. Çok seyrek olan ya da nedeni uzun araştırmaya rağmen belirlenemeyen bayılma ataklarında tercih edilir.
• Kan testleri. Tiroit fonksiyonunu değerlendirmek bradikardinin en sık ve en kolay tedavi edilebilir nedenlerinden birini ortaya çıkarabilir. Elektrolit düzeyleri yani potasyum, kalsiyum ve magnezyum iletim sistemi sorunlarına katkıda bulunan dengesizlikleri gösterebilir. Lyme hastalığı şüphesinde serolojik testler istenir. Kalp hasarı belirteçleri aktif bir süreç olup olmadığını ortaya koyar.
• Kalp ultrasonografisi (ekokardiyografi). Kalbin yapısını ve işlevini değerlendirir. Bradikardiye eşlik eden kalp kası hasarı, kapak sorunu ya da yapısal bir bozukluk olup olmadığını ortaya koyar.
• Efor testi. Egzersiz sırasında kalp hızının beklenen düzeye yükselip yükselmediğini değerlendirir. Kronotrop yetersizlik adı verilen bu durum, kalbin egzersiz sırasında yeterince hızlanamadığını gösterir ve sinüs düğümü hastalığının önemli bir bulgusudur.
• Elektrofizyoloji çalışması. Kalbin içine ince elektrotlar yerleştirilerek iletim sistemi ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Sinüs düğümü işlevini ve AV düğümü iletim süresini ölçer. Kalp pili kararında destekleyici bilgi sağlar. Noninvaziv testlerle açıklanamayan bayılma ataklarında ya da ciddi iletim bozukluğu şüphesinde tercih edilir.

Tedavisi

Bradikardi tedavisi kalp hızının ne kadar düşük olduğuna, belirtilerin ciddiyetine ve altta yatan nedene göre belirlenir. Belirti vermeyen hafif bradikardi tedavi gerektirmeyebilir. Belirtilere yol açan ya da ciddi iletim bozukluğu olan vakalarda ise müdahale gerekir.

Altta Yatan Nedenin Tedavisi

Bradikardi tedavisinin ilk adımı mümkünse altta yatan nedeni ortadan kaldırmaktır.

• İlaç değişikliği. Bradikardi bir ilaca bağlıysa doktorun gözetiminde doz azaltılabilir, ilaç değiştirilebilir ya da kesilebilir. Bu kararı kendiniz vermeyin; bazı ilaçların aniden bırakılması başka sorunlara yol açabilir.
• Tiroit tedavisi. Tiroit yetersizliği tedavi edildiğinde kalp hızı çoğunlukla normale döner.
• Elektrolit düzeltmesi. Potasyum, kalsiyum ya da magnezyum dengesizliği tespit edilirse bunların düzeltilmesi bradikardinin giderilmesine yardımcı olabilir.
• Lyme hastalığı tedavisi. Lyme hastalığına bağlı kalp bloğu antibiyotik tedavisiyle büyük ölçüde düzelebilir.
• Uyku apnesi tedavisi. CPAP cihazıyla uyku apnesi kontrol altına alındığında bradikardi atakları önemli ölçüde azalabilir.

Kalp Pili

Altta yatan neden ortadan kaldırılamıyor ya da bradikardi kalıcıysa kalp pili en etkili tedavi yöntemidir.

• Kalıcı kalp pili. Göğüs altına yerleştirilen küçük bir cihazdır. İnce teller aracılığıyla kalbin sağ tarafına bağlanır. Kalp hızı belirlenen eşiğin altına düştüğünde cihaz elektrik uyarısı göndererek kalbi uyarır ve yeterli hızda atmasını sağlar. Modern kalp pilleri çok hassas biçimde ayarlanabilir; kişinin aktif olduğu anlarda kalp hızının artmasına da izin verir. İşlem genellikle lokal anestezi altında yapılır ve birkaç saat sürer. Büyük çoğunluğu aynı gün ya da ertesi gün taburcu olabilir. Pil ömrü cihaza göre değişmekle birlikte genellikle beş ile on beş yıl arasındadır. Pil bittiğinde cihazın bataryası değiştirilir; elektrotlar genellikle yerinde bırakılır.
• Geçici kalp pili. Akut durumlarda, kalıcı pil takılana kadar ya da geçici bir nedene bağlı bradikardi düzelene kadar geçici pil kullanılabilir. Boyundaki bir damardan ya da kasıktan yerleştirilen bu geçici pil hastane ortamında uygulanır.
• Kapsülsüz kalp pili (leadless pacemaker). Geleneksel kalp pilinden farklı olarak göğüste kesi gerektirmez. Kasıktan ilerletilen ince bir kateter aracılığıyla küçük kapsül şeklindeki cihaz doğrudan sağ ventrikülün içine yerleştirilir. Uygun hastalarda tercih edilebilir.

Acil Tedavi

Semptomatik bradikardi akut olarak geliştiğinde hastane ortamında hızlı müdahale gerekebilir.

• Atropin. Vagus sinirinin kalp üzerindeki yavaşlatıcı etkisini geçici olarak bloke eden bir ilaçtır. Damar yoluyla verilerek kalp hızı artırılmaya çalışılır. Etkisi kısa sürelidir ve her bradikardi türünde etkili olmayabilir.
• İzoproterenol ve dopamin. Kalp hızını ve kasılma gücünü artıran bu ilaçlar geçici pil takılana kadar köprü tedavi olarak kullanılabilir.

Komplikasyonları

Tedavi edilmeyen ya da yeterince kontrol altına alınamayan bradikardi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

• Bayılma ve yaralanma. Ani bilinç kaybı düşmeye ve buna bağlı baş travması, kırık gibi yaralanmalara yol açabilir. Araç kullanırken ya da yüksekte çalışırken bayılma hayatı tehdit edebilir.
• Kalp yetmezliği. Uzun süreli yavaş kalp hızı kalbin pompalama kapasitesini olumsuz etkileyebilir. Zamanla kalp yetmezliğine katkıda bulunabilir.
• Ani kalp durması. Tam kalp bloğu gibi ciddi iletim bozukluklarında ventriküller çok yavaş ya da hiç atamayabilir. Bu durum ani kalp durmasına yol açabilir.
• Yaşam kalitesinde düşme. Süregelen yorgunluk, nefes darlığı ve egzersiz kapasitesindeki düşme günlük yaşamı ve iş performansını ciddi biçimde etkileyebilir.

Yaşam Tarzı

Bradikardi tedavisi alan ya da kalp pili kullanan kişilerin günlük yaşamda bazı noktalara dikkat etmesi önemlidir.

Kalp Piliyle Yaşamak

Kalp pili kullanan kişiler için bazı pratik bilgiler önemlidir. Günümüz kalp pilleri çok dayanıklıdır ve günlük yaşamı büyük ölçüde kısıtlamaz. Cep telefonları ve çoğu ev aleti kalp pilleriyle güvenle kullanılabilir. Ancak çok güçlü manyetik alanlar üreten cihazların yakınında uzun süre bulunmaktan kaçınılmalıdır. MRI çekilmesi gerektiğinde kalp pili modelinin MRI uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Hastane, havalimanı ve güvenlik kontrol noktalarında kalp pili kimlik kartı gösterilmelidir. Cihaz kontrolü için düzenli randevular aksatılmamalıdır.

İlaç Kullanımı

Bradikardiye katkıda bulunan ilaçlarla ilgili doktorunuzun yönlendirmelerine uyun. Herhangi bir ilacı kendiniz kesmemeyin. Başka bir sağlık sorunu için ilaç başlanacaksa bradikardi öykünüzü ve kullandığınız tüm ilaçları mutlaka belirtin. Bazı yaygın ilaçlar kalp hızını daha da düşürebilir.

Fiziksel Aktivite

Bradikardinin nedeni ve ciddiyetine göre fiziksel aktivite konusunda doktorunuz rehberlik edecektir. Kalp pili takıldıktan ve kalp hızı yeterli düzeye çıktıktan sonra pek çok kişi normal fiziksel aktivitelerine dönebilir. Bayılma riski olan kişilerin yüzme gibi yalnız yapılan aktivitelerde dikkatli olması önerilir.

Düzenli Takip

Bradikardi nedeni ve tedavisi ne olursa olsun düzenli kardiyoloji takibi gerektirir. Kalp pili kullananlar için cihaz kontrolleri zorunludur. Pil ömrü yaklaştığında doktorunuz sizi bilgilendirecektir. Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri gelişirse doktorunuzu arayın ya da acile gidin.

• Bayılma ya da bayılmak üzere olma hissi
• Göğüs ağrısı ya da baskı hissi
• Ani nefes darlığı
• Belirgin biçimde artan yorgunluk ya da baş dönmesi
• Kalp pilinde titreşim ya da anormal his fark edilirse

Randevuya Hazırlanma

Bradikardi tanısıyla doktora gitmeden önce hazırlıklı olmak hem doğru tanıya hem de size en uygun tedaviye ulaşmayı kolaylaştırır.

Yapabilecekleriniz

• Belirtilerin ne zaman başladığını, ne sıklıkta ortaya çıktığını ve hangi durumlarda daha belirgin olduğunu not edin.
• Bayılma ya da bayılmak üzere olma yaşadıysanız bunu mutlaka belirtin.
• Kullandığınız tüm ilaçları, takviyeleri ve bitkisel ürünleri listeleyin. Özellikle kalp hızını etkileyebilecek ilaçları vurgulayın.
• Bilinen kalp hastalığı, tiroit sorunu ya da uyku apnesi öykünüzü paylaşın.
• Evde nabız ya da tansiyon ölçüyorsanız kayıtlarınızı getirin.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza Sorabileceğiniz Sorular

• Bradikardimin nedeni nedir?
• Kalp hızım ne kadar düşük ve bu tehlikeli mi?
• Kalp pili gerekiyor mu?
• Hangi ilaçlarım bradikardiye katkıda bulunuyor olabilir?
• Egzersiz yapabilir miyim?
• Araç kullanmam güvenli mi?
• Hangi belirtiler acil başvuru gerektiriyor?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?

Doktorunuzun Size Sorabileceği Sorular

• Belirtiler ne zaman başladı ve ne sıklıkta oluyor?
• Daha önce bayıldınız mı?
• Bayılma egzersiz sırasında mı yoksa istirahatte mi oluyor?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?
• Bilinen kalp hastalığınız var mı?
• Tiroit sorununuz var mı?
• Uyku apneniz olduğu söylendi mi?
• Düzenli spor yapıyor musunuz?