Hasta Sinüs Sendromu

Genel Bakış

Hasta sinüs sendromu, kalbin doğal ritim oluşturucusu olan sinüs düğümünün düzgün çalışmadığı bir iletim sistemi hastalığıdır. Sinüs düğümü kalbin sağ üst odacığında yer alır ve her atımı başlatan elektrik sinyalini üretir. Bu düğüm düzgün çalışmadığında kalp çok yavaş atabilir, belirli aralıklarla duraksayabilir ya da yavaş ve hızlı atışlar arasında gidip gelebilir.

Hasta sinüs sendromu genellikle orta ve ileri yaştaki kişilerde görülür. Yaşla birlikte sinüs düğümündeki ve çevresindeki dokudaki dejeneratif değişiklikler hastalığın en sık nedenidir. Belirtiler başlangıçta hafif olabilir ve zaman zaman ortaya çıkabilir. Bu nedenle tanı konulması bazen yıllar alabilir.

Hasta sinüs sendromu çoğunlukla kalp pili gerektiren bir hastalıktır. Kalp pili takıldığında belirtiler büyük ölçüde geçer ve çoğu kişi normal yaşamına döner.

Belirtileri

Hasta sinüs sendromunun belirtileri kalp hızının ne kadar bozulduğuna ve bu bozukluğun ne sıklıkta ortaya çıktığına göre değişebilir. Bazı kişilerde belirtiler çok hafif olabilir ya da aralıklı biçimde görülebilir. Bu durum doğru tanıya ulaşmayı zorlaştırabilir.

• Baş dönmesi ve sersemlik. Kalp çok yavaş attığında ya da kısa süreli duraklamalar yaşandığında beyne giden kan geçici olarak azalabilir. Bu durum baş dönmesi ve dengesizlik hissine yol açabilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Süregelen ve açıklanamayan bir bitkinlik hissi gelişebilir. Vücuda yeterli kan ulaşmadığında günlük aktiviteler bile çok yorucu gelebilir.
• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi. Kalp hızının ani düşüşü ya da uzun bir duraklama beyne giden kanı kritik bir düzeyin altına indirebilir. Bu durum ani bilinç kaybına yol açabilir.
• Çarpıntı. Hasta sinüs sendromu yalnızca yavaş atışlarla değil, hızlı ve yavaş atışların değişken biçimde yaşandığı bir tabloyla da karşımıza çıkabilir. Bradikardi-taşikardi sendromu olarak da adlandırılan bu tabloda kalp bazen çok yavaş, bazen de çok hızlı atar. Hızlı atış dönemlerinde çarpıntı hissedilebilir.
• Nefes darlığı. Özellikle fiziksel aktivite sırasında nefes almak güçleşebilir. Egzersiz kapasitesi beklenenden belirgin biçimde düşük olabilir.
• Göğüste rahatsızlık hissi. Bazı kişilerde göğüste baskı ya da sıkışma hissi görülebilir.
• Zihinsel yavaşlama ve konsantrasyon güçlüğü. Beyne yeterli kan gitmediğinde düşünmek ve odaklanmak güçleşebilir. Özellikle yaşlı hastalarda bu belirtiler öne çıkabilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Aşağıdaki belirtiler fark edildiğinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

• Açıklanamayan ve süregelen baş dönmesi ya da yorgunluk
• Egzersiz kapasitesinde belirgin ve açıklanamayan düşme
• Çarpıntı ya da kalbin bazen çok yavaş bazen çok hızlı attığı hissi
• Aralıklı baş dönmesi atakları

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi
• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı
• Ani ve şiddetli nefes darlığı
• Çok hızlı ya da çok düzensiz kalp atışı

Nedenleri

Hasta sinüs sendromunda sinüs düğümü yeterince güvenilir biçimde elektrik sinyali üretemez. Bu işlev bozukluğunun birden fazla nedeni olabilir.

• Yaşa bağlı dejenerasyon. En sık nedendir. Sinüs düğümündeki ve çevresindeki dokudaki yaşla birlikte ortaya çıkan değişiklikler ve fibrozis adı verilen sertleşme süreci düğümün düzgün çalışmasını bozabilir. Bu süreç onlarca yıl içinde yavaş yavaş ilerler.
• Kalp hastalığı. Koroner damar hastalığı, kalp krizi, kalp yetmezliği ve kalp kası hastalıkları sinüs düğümüne giden kan akımını azaltabilir ya da düğümün çevresindeki dokuya hasar verebilir.
• Kalp ameliyatı. Özellikle doğumsal kalp defektlerinin onarılması için yapılan ameliyatlar sinüs düğümüne yakın bölgeleri etkileyebilir ve hasta sinüs sendromuna zemin hazırlayabilir.
• İlaçlar. Beta blokerler, dijital glikozitleri, kalsiyum kanal blokerleri ve bazı antiaritmik ilaçlar sinüs düğümünün işlevini baskılayabilir. Bu etki özellikle sinüs düğümü zaten kısmen hasar görmüş olan kişilerde belirginleşebilir.
• Kalp kası iltihabı. Viral enfeksiyonlara bağlı miyokardit sinüs düğümünü geçici ya da kalıcı olarak etkileyebilir.
• Sarkoidoz ve amiloidoz. Bu sistemik hastalıklar kalbin iletim sistemine ve sinüs düğümüne yayılabilir.
• Otoimmün hastalıklar. Lupus gibi bağışıklık sistemi hastalıkları kalp dokusunu etkileyerek sinüs düğümü işlev bozukluğuna zemin hazırlayabilir.
• Genetik nedenler. Nadir durumlarda ailesel geçişli sinüs düğümü işlev bozukluğu görülebilir.

Risk Faktörleri

• İleri yaş. Hasta sinüs sendromu büyük çoğunlukla altmış beş yaş üzerinde görülür. Yaşa bağlı değişiklikler en önemli risk faktörüdür.
• Bilinen kalp hastalığı. Koroner damar hastalığı, kalp yetmezliği ya da geçirilmiş kalp krizi riski artırır.
• Kalp ameliyatı öyküsü. Özellikle çocukluk döneminde doğumsal kalp hastalığı için yapılan ameliyatlar ilerleyen yıllarda hasta sinüs sendromuna yol açabilir.
• Kalp hızını yavaşlatan ilaçların kullanımı. Bu ilaçlar altta yatan sinüs düğümü zayıflığını ortaya çıkarabilir ya da var olan tabloyu ağırlaştırabilir.

Tanısı

Hasta sinüs sendromu tanısı koymak zaman alabilir. Belirtiler aralıklı olduğundan rutin bir EKG'de her zaman yakalanmayabilir. Tanı süreci genellikle birden fazla testin birlikte kullanılmasını gerektirir.

• Tıbbi öykü ve fizik muayene. Belirtilerin ne zaman başladığı, ne sıklıkta ortaya çıktığı ve hangi durumlarla ilişkili olduğu ayrıntılı biçimde sorgulanır. Baş dönmesi ya da bayılma atakları ve bunların egzersizle ilişkisi özellikle önemlidir. Kullanılan ilaçlar, bilinen kalp hastalıkları ve geçirilmiş kalp ameliyatları değerlendirilir. Fizik muayenede nabız hızı ve düzenliliği incelenir.
• EKG. Tanıda ilk adımdır. Sinüs bradikardisi, sinüs duraklaması, sinoatriyal blok ya da atriyal fibrilasyon gibi bulgular görülebilir. Ancak belirtiler aralıklı olduğundan tek bir EKG bu bulguları yakalamayabilir.
• Holter monitör. 24 saat ya da daha uzun süre taşınan taşınabilir EKG cihazıdır. Hasta sinüs sendromu tanısında en değerli testlerden biridir. Günlük yaşam sırasında ortaya çıkan sinüs duraklamalarını, bradikardi ataklarını, taşikardi-bradikardi geçişlerini ve sinoatriyal blokları kaydeder. Belirtilerle EKG değişiklikleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymak tanıyı büyük ölçüde pekiştirir. 24 saatlik kayıt yeterli olmadığında 48 saat ya da 72 saatlik kayıt tercih edilebilir.
• Olay kaydedici. Haftalarca ya da aylarca taşınan küçük bir cihazdır. Çarpıntı, baş dönmesi ya da bayılma hissedildiğinde aktive edilir ve o andaki ritim kaydedilir. Holter monitörde yakalanmayan seyrek ataklar için idealdir.
• İmplante edilebilir loop recorder. Deri altına yerleştirilen küçük bir cihazdır. Yıllarca ritim kaydı yapabilir. Çok seyrek olan ya da nedeni uzun araştırmaya rağmen belirlenemeyen bayılma ataklarında tercih edilir. Hasta sinüs sendromu gibi aralıklı seyirli hastalıklarda tanı koymada çok değerlidir.
• Efor testi. Egzersiz sırasında kalp hızının beklenen düzeye yükselip yükselmediğini değerlendirir. Hasta sinüs sendromunda sinüs düğümü egzersize yanıt olarak yeterince hızlanamayabilir. Kronotrop yetersizlik adı verilen bu durum hasta sinüs sendromunun önemli bir bulgusudur ve kalp pili kararını destekleyebilir.
• Elektrofizyoloji çalışması. Kalbe yerleştirilen ince elektrotlar aracılığıyla sinüs düğümünün iyileşme süresi ve sinoatriyal iletim zamanı ölçülür. Sinüs düğümü işlevini doğrudan değerlendiren bu test diğer testlerle tanı konulamayan vakalarda ya da kalp pili kararında ek bilgi gerektiğinde kullanılabilir. Ancak hasta sinüs sendromunda elektrofizyoloji çalışmasının duyarlılığı sınırlıdır ve negatif sonuç tanıyı dışlatmaz.
• Kan testleri. Tiroit fonksiyonu hasta sinüs sendromunu taklit edebilecek tiroit hastalığını dışlamak için değerlendirilir. Elektrolit düzeyleri, kalp hasarı belirteçleri ve genel metabolik panel de istenir.
• Kalp ultrasonografisi (ekokardiyografi). Kalbin yapısını ve işlevini değerlendirir. Altta yatan kalp hastalığı, yapısal sorun ya da kalp yetmezliği olup olmadığını ortaya koyar.

Tedavisi

Hasta sinüs sendromu tedavisi belirtilerin ciddiyetine, altta yatan nedene ve tablonun tipine göre kişiselleştirilir. Belirti vermeyen hasta sinüs sendromu tedavi gerektirmeyebilir; ancak yakın izleme alınması önerilir.

Altta Yatan Nedenin Tedavisi

• İlaç değişikliği. Sinüs düğümünü baskılayan bir ilaç sorumlu tutuluyorsa doktorun gözetiminde doz azaltılabilir, ilaç değiştirilebilir ya da kesilebilir. Bu değişikliğin belirtileri giderip gidermediği izlenerek kalıcı bir sinüs düğümü hasarı olup olmadığı değerlendirilir. Bu kararı kendiniz vermeyin.
• Altta yatan hastalığın tedavisi. Miyokardit, sarkoidoz ya da amiloidoz gibi tedavi edilebilir nedenlere yönelik spesifik tedaviler uygulanabilir. Tiroit yetersizliği tedavi edildiğinde sinüs düğümü işlevi iyileşebilir.

Kalp Pili

Hasta sinüs sendromunun kalıcı ve kesin tedavisi kalp pilidir. Belirtilere yol açan hasta sinüs sendromu olan hastaların büyük çoğunluğunda kalp pili gereklidir.

• Kalıcı kalp pili. Göğüs altına yerleştirilen bu küçük cihaz sinüs düğümünün üretmesi gereken sinyali üstlenir ya da düğümün yavaşladığı anlarda devreye girerek kalp hızının belirlenen eşiğin altına düşmesini engeller. Hasta sinüs sendromunun tedavisinde en sık kullanılan pil türü, hem atriyumu hem de ventrikülleri uyarabilen çift odacıklı kalp pilidir. Bu tür, kalbin doğal kasılma sırasını taklit eder ve yalnızca ventrikülleri uyaran tek odacıklı pillerle karşılaştırıldığında atriyal fibrilasyon gelişimini azaltabilir. İşlem genellikle lokal anestezi altında yapılır ve birkaç saat sürer. Büyük çoğunluğu aynı gün ya da ertesi gün taburcu olabilir. Pil ömrü cihaza göre değişmekle birlikte genellikle beş ile on beş yıl arasındadır.
• Bradikardi-taşikardi sendromunda kalp pili. Bu tabloda yavaş atış dönemlerini önlemek için kalp pili gerekir. Ancak hızlı atış dönemlerini yani taşikardi ataklarını yönetmek için ilaç tedavisi de eklenmesi gerekebilir. Bu kombinasyon hem belirtileri giderir hem de her iki bozukluğu aynı anda yönetir.

Ritim Bozukluklarının İlaçla Tedavisi

• Bradikardi-taşikardi sendromunda antiaritmik ilaçlar. Yavaş atışları olan bir hastada taşikardi ataklarını baskılamak için kullanılan ilaçlar kalp hızını daha da düşürebilir. Bu nedenle kalp pili takılmadan önce antiaritmik ilaç başlamak bradikardi riskini artırabilir. Kalp pili takıldıktan sonra bradikardi güvencesi sağlandığında antiaritmik ilaçlar daha güvenle kullanılabilir.
• Atriyal fibrilasyon tedavisi. Hasta sinüs sendromuyla birlikte atriyal fibrilasyon sık görülür. Atriyal fibrilasyon hem belirtileri ağırlaştırabilir hem de pıhtı oluşumu yoluyla felç riskini artırabilir. Bu nedenle atriyal fibrilasyonun tedavisi ve kan sulandırıcı ilaçların kullanımı ayrıca değerlendirilmelidir.

Komplikasyonları

Hasta sinüs sendromu tedavi edilmezse ya da yeterince kontrol altına alınamazsa ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

• Bayılma ve yaralanma. Ani bilinç kaybı düşmeye ve buna bağlı kırık, baş travması gibi yaralanmalara yol açabilir. Araç kullanırken ya da yüksekte çalışırken bayılmak hayatı tehdit edebilir.
• Atriyal fibrilasyon. Hasta sinüs sendromu sıklıkla atriyal fibrilasyonla birlikte görülür ya da zamanla atriyal fibrilasyona zemin hazırlayabilir. Bu durum hem belirtileri ağırlaştırır hem de felç riskini artırır.
• Felç. Atriyal fibrilasyona bağlı pıhtı oluşumu felç riskini artırabilir. Uygun kan sulandırıcı tedavi bu riski azaltabilir.
• Kalp yetmezliği. Uzun süreli yavaş kalp hızı kalbin pompalama kapasitesini olumsuz etkileyebilir ve zamanla kalp yetmezliğine katkıda bulunabilir.
• Yaşam kalitesinde düşme. Süregelen yorgunluk, baş dönmesi ve düşük egzersiz kapasitesi günlük yaşamı ciddi biçimde etkileyebilir.

Yaşam Tarzı

Hasta sinüs sendromunun yönetimi hem tıbbi tedaviyi hem de günlük yaşamda bazı dikkat edilmesi gereken noktaları kapsar.

Kalp Piliyle Yaşamak

Kalp pili takıldıktan sonra büyük çoğunluğunda belirtiler önemli ölçüde gerilir ya da tamamen geçer. Kalp pili günümüzde çok dayanıklıdır ve günlük yaşamı büyük ölçüde kısıtlamaz. Cep telefonları ve çoğu ev aleti güvenle kullanılabilir. Çok güçlü manyetik alan üreten cihazların yakınında uzun süre bulunmaktan kaçınılmalıdır. MRI gerektiğinde kalp pili modelinin MRI uyumluluğu kontrol edilmelidir. Hastane ve havalimanı güvenlik kontrol noktalarında kalp pili kimlik kartı gösterilmelidir. Pil ömrü yaklaştığında doktorunuz sizi bilgilendirecek ve cihaz değiştirilecektir. Cihaz kontrol randevuları aksatılmamalıdır.

İlaç Kullanımı

Hasta sinüs sendromuyla birlikte atriyal fibrilasyon ya da başka bir ritim bozukluğu varsa ilaç tedavisi gerekebilir. Bu ilaçları düzenli kullanmak önemlidir. Herhangi bir ilacı kendiniz kesmemeyin. Başka bir sağlık sorunu için yeni bir ilaç başlanacaksa hasta sinüs sendromu tanınızı ve kullandığınız ilaçları mutlaka belirtin. Kalp hızını yavaşlatan bazı ilaçlar tablonuzu ağırlaştırabilir.

Araç Kullanma

Bayılma öyküsü olan ya da henüz yeterli tedavi almamış hasta sinüs sendromu olan kişilerin araç kullanması risk oluşturabilir. Kalp pili takıldıktan ve belirtiler kontrol altına alındıktan sonra araç kullanmak çoğunlukla mümkün hale gelir. Bu konuyu doktorunuzla görüşün.

Fiziksel Aktivite

Kalp pili takıldıktan sonra pek çok kişi egzersiz dahil günlük aktivitelerine serbestçe dönebilir. Kalp pili egzersiz sırasında kalp hızının gerektiği kadar yükselmesine de izin verecek biçimde programlanabilir. Hangi tür ve yoğunlukta aktivitenin sizin için uygun olduğunu doktorunuzla görüşün.

Düzenli Takip

Hasta sinüs sendromu düzenli kardiyoloji takibi gerektirir. Kalp pili kullananlar için cihaz kontrolleri zorunludur. EKG ve ekokardiyografi de belirli aralıklarla tekrarlanabilir. Atriyal fibrilasyon açısından izleme sürdürülmelidir. Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri gelişirse doktorunuzu arayın ya da acile gidin.

• Bayılma ya da bayılmak üzere olma hissi
• Baş dönmesi ya da dengesizlik hissi
• Çarpıntı ya da çok hızlı kalp atışı
• Göğüs ağrısı ya da baskı hissi
• Belirgin biçimde artan yorgunluk ya da nefes darlığı

Randevuya Hazırlanma

Hasta sinüs sendromu tanısıyla doktora gitmeden önce hazırlıklı olmak hem doğru tanıya hem de size en uygun tedaviye ulaşmayı kolaylaştırır.

Yapabilecekleriniz

• Belirtilerin ne zaman başladığını, ne sıklıkta ortaya çıktığını ve hangi durumlarda daha belirgin olduğunu not edin.
• Bayılma ya da bayılmak üzere olma atakları yaşadıysanız mutlaka belirtin. Ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini aktarın.
• Hem çarpıntı hem de yavaş kalp atışı yaşıyorsanız ikisini ayrı ayrı tanımlayın.
• Kullandığınız tüm ilaçları, takviyeleri ve bitkisel ürünleri listeleyin. Özellikle kalp hızını etkileyebilecek ilaçları belirtin.
• Bilinen kalp hastalığı ya da kalp ameliyatı öykünüzü paylaşın.
• Önceki EKG raporlarınız varsa getirin.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza Sorabileceğiniz Sorular

• Hasta sinüs sendromu tanısı kesin mi?
• Kalp pili gerekiyor mu ve ne tür bir kalp pili öneriyorsunuz?
• Hangi ilaçlarım sinüs düğümü işlevini olumsuz etkileyebilir?
• Atriyal fibrilasyon riskimiz var mı ve bunu önlemek için ne yapabilirim?
• Araç kullanmam güvenli mi?
• Egzersiz yapabilir miyim?
• Hangi belirtiler acil başvuru gerektiriyor?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?

Doktorunuzun Size Sorabileceği Sorular

• Belirtiler ne zaman başladı ve ne sıklıkta oluyor?
• Daha önce bayıldınız mı?
• Hem çok yavaş hem de çok hızlı kalp atışı dönemleri yaşıyor musunuz?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?
• Daha önce kalp ameliyatı geçirdiniz mi?
• Bilinen kalp hastalığınız var mı?
• Egzersiz sırasında belirtiler artıyor mu?