Kırık Kalp Sendromu

Genel Bakış

Kırık kalp sendromu, yoğun duygusal ya da fiziksel stres sonrasında kalbin geçici olarak zayıfladığı bir durumdur. Tıbbi adı Takotsubo kardiyomiyopatidir. Japonca'da bir ahtapot kapanı anlamına gelen "takotsubo" sözcüğü, bu durumda kalbin aldığı karakteristik şekli tanımlar.

Kırık kalp sendromunda kalbin sol ventrikülü aniden şişer ve düzgün kasılmaz hale gelir. Belirtileri kalp krizine çok benzeyebilir. Ancak kalp krizinin aksine koroner damarlar tıkalı değildir. Kalp kası geçici olarak işlevini yitirir ve büyük çoğunluğunda birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden iyileşir.

Kırık kalp sendromu en sık orta ve ileri yaştaki kadınlarda görülür. Tetikleyici genellikle sevilen birinin kaybı, ani kötü haber, ciddi bir kavga ya da beklenmedik bir kaza gibi duygusal bir şok olabilir. Bunların yanı sıra ciddi bir hastalık, ameliyat ya da aşırı fiziksel efor gibi bedensel stresler de tetikleyici olabilir. Bazı vakalarda belirgin bir tetikleyici olmayabilir.

Belirtileri

Kırık kalp sendromunun belirtileri kalp kriziyle çok benzer olabilir ve ikisini birbirinden ayırt etmek ilk başta güç olabilir. Bu nedenle belirtiler ortaya çıktığında vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılması gerekir.

• Göğüs ağrısı. En sık görülen belirtilerden biridir. Göğüste ani başlayan baskı, sıkışma ya da ezilme hissi olabilir. Kalp krizindeki ağrıya benzer bir tablo oluşturabilir.
• Nefes darlığı. Ani başlayan ve hızla kötüleşen nefes darlığı görülebilir.
• Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı. Kalbin hızlı, düzensiz ya da güçlü biçimde çarptığı hissedilebilir.
• Baş dönmesi ve sersemlik. Dengesizlik ya da baş dönmesi hissi ortaya çıkabilir.
• Bayılma. Bazı kişilerde ani bilinç kaybı görülebilir.
• Bulantı ve terleme. Mide bulantısı ve soğuk terleme eşlik edebilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Kırık kalp sendromunun belirtileri kalp kriziyle ayırt edilemeyebilir. Bu nedenle aşağıdaki belirtilerden herhangi biri ortaya çıktığında vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Belirtilerin kalp krizinden mi yoksa kırık kalp sendromundan mı kaynaklandığı hastane koşullarında yapılan testlerle belirlenir.

• Ani başlayan göğüs ağrısı ya da baskı hissi
• Ani ve şiddetli nefes darlığı
• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi
• Çok hızlı ya da çok düzensiz kalp atışı
• Soğuk terleme ve solgunlukla birlikte göğüs rahatsızlığı

Nedenleri

Kırık kalp sendromunun tam mekanizması henüz tam anlamıyla aydınlatılamamıştır. En yaygın kabul gören açıklama, adrenalin ve benzeri stres hormonlarının ani yükselişinin kalp kasını geçici olarak felç ettiği yönündedir. Bu hormon dalgası küçük koroner damarları spazmına sokabilir ya da kalp kasını doğrudan etkileyebilir. Sonuç olarak sol ventrikülün uç kısmı şişer ve hareket edemez hale gelirken kalbin taban bölümü normal biçimde kasılmaya devam edebilir.

• Duygusal tetikleyiciler. Sevilen birinin ani kaybı, ciddi kötü haber, şiddetli tartışma, travmatik bir olay ya da beklenmedik bir şok bu tabloya yol açabilir. Aşırı sevinç ve heyecan gibi olumlu duygusal yoğunluklar da tetikleyici olabilir.
• Fiziksel tetikleyiciler. Ciddi bir hastalık, ameliyat, yoğun ağrı, astım atağı ya da aşırı fiziksel efor da sendromu başlatabilir. Fiziksel tetikleyiciler özellikle erkeklerde ve ileri yaştaki bireylerde daha sık görülür.
• Nörolojik hastalıklar. İnme, beyin kanaması ya da nöbet gibi beyin ve sinir sistemi hastalıkları da kırık kalp sendromunu tetikleyebilir.
• İlaç ve maddeler. Bazı ilaçlar, uyuşturucu maddeler ve yüksek doz adrenalin içeren ürünler tetikleyici olabilir.
• Belirgin tetikleyici olmayan vakalar. Bazı kişilerde kapsamlı araştırmalara rağmen belirgin bir tetikleyici saptanamayabilir.

Risk Faktörleri

• Kadın cinsiyeti. Kırık kalp sendromunun yaklaşık yüzde doksanı kadınlarda görülür.
• Menopoz sonrası dönem. Elli yaş üzerindeki kadınlarda çok daha sık karşılaşılır. Östrojenin kardiyoprotektif etkisinin azalmasının bu durumda rol oynayabileceği düşünülmektedir.
• Anksiyete ve depresyon öyküsü. Psikolojik hastalıklar kırık kalp sendromuyla ilişkili olabilir ve tekrarlama riskini artırabilir.
• Nörolojik hastalık öyküsü. Epilepsi, migren ya da baş ağrısı bozuklukları olan kişilerde risk daha yüksek olabilir.

Tanısı

Kırık kalp sendromu tanısı koymak ilk aşamada güçtür çünkü belirtiler ve bazı test sonuçları kalp krizini taklit eder. Tanı süreci hem kalp krizini dışlamayı hem de sendroma özgü bulguları tespit etmeyi kapsar.

• Tıbbi öykü ve fizik muayene. Belirtilerin ne zaman ve nasıl başladığı, yakın zamanda yaşanan duygusal ya da fiziksel stres olup olmadığı sorgulanır. Kırık kalp sendromunun tanısında tetikleyici olayın öğrenilmesi çok önemlidir. Fizik muayenede kalp ve akciğer sesleri, tansiyon ve kalp hızı değerlendirilir.
• EKG. Başvurunun ilk dakikalarında çekilir. ST segment yükselmesi ve T dalgası değişiklikleri görülebilir. Bu bulgular kalp krizine benzeyebilir ve ilk aşamada ikisini ayırt etmek mümkün olmayabilir. Bu nedenle kalp krizini dışlamak amacıyla ileri tetkike hemen devam edilir.
• Kan testleri. Troponin düzeyi yükselebilir ancak kalp krizindeki kadar belirgin bir yükseliş olmayabilir. BNP ve NT-proBNP kalp yetmezliğinin varlığını değerlendirmede kullanılır. Troponinin görece hafif yükselmesi ve klinik tablo arasındaki orantısızlık kırık kalp sendromunun önemli bir ipucudur.
• Koroner anjiyografi. Kalp krizini dışlamak için en kritik adımlardan biridir. Kasıktan ya da bilekten ilerletilen ince bir kateter aracılığıyla koroner arterlere kontrast madde verilerek gerçek zamanlı görüntüleme yapılır. Kırık kalp sendromunun en önemli tanısal özelliği koroner arterlerin açık olmasıdır. Tıkalı ya da kritik derecede daralmış damar saptanmaması kalp krizini dışlar ve tanıyı kırık kalp sendromu yönünde güçlü biçimde destekler.
• Kalp ultrasonografisi (ekokardiyografi). Sol ventrikülün karakteristik balonsu görünümünü ortaya koyar. Sol ventrikülün uç kısmı şişmiş ve hareketsiz görünürken taban bölümü normal ya da artmış kasılma ile çalışmaya devam eder. Bu görünüm kırık kalp sendromuna çok özgüdür. Ejeksiyon fraksiyonunun geçici olarak düştüğü de gösterilebilir.
• Kalp MRI. Kalp kasının ayrıntılı yapısını gösterir. Geç gadolinyum tutulumu tekniğiyle değerlendirildiğinde kırık kalp sendromunun akut dönemde ödem içerdiği ancak kalıcı fibrozis bırakmadığı görülür. Bu bulgu kırık kalp sendromunu miyokarditi ve kalp krizini taklit eden diğer durumlardan ayırt etmede yardımcı olur.

Tedavisi

Kırık kalp sendromunun kesin bir tedavisi yoktur. Kalp işlevi çoğu hastada birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden iyileşir. Tedavinin amacı iyileşme sürecinde kalbi desteklemek ve olası komplikasyonları yönetmektir.

Destekleyici Tedavi ve İzlem

• Hastane gözlemi. Başvurunun ilk günlerinde hastane ortamında izlem yapılır. Kalp hızı, ritim ve tansiyon sürekli takip edilir. Kalp işlevinin iyileşip iyileşmediği ekokardiyografiyle düzenli olarak değerlendirilir.
• Oksijen desteği. Oksijen düzeyi düşük olan hastalara oksijen verilir.

İlaç Tedavisi

Kırık kalp sendromunda ilaç tedavisine ilişkin büyük ölçekli klinik çalışmalar henüz sınırlıdır. Tedavi seçimleri mevcut duruma ve komplikasyonlara göre kişiselleştirilir.

• ACE inhibitörleri veya ARB'ler. Kalbin yeniden şekillenmesini desteklemek ve kalp işlevinin iyileşmesini hızlandırmak amacıyla iyileşme sürecinde kullanılabilir. Kalp işlevi normale döndükten sonra ne kadar süre kullanılacağı tartışmalı olmaya devam etmektedir.
• Beta blokerler. Kalp hızını düzenlemek ve stres hormonlarının etkisini azaltmak amacıyla kullanılabilir. Ancak bazı hastalarda kalp hızının yavaşlaması durumu kötüleştirebileceğinden kullanım kararı dikkatle verilmelidir.
• Kan sulandırıcılar. Sol ventrikülde pıhtı oluşma riski artabileceğinden bazı hastalarda geçici süreyle kan sulandırıcı ilaçlar önerilebilir.
• Kaçınılması gereken ilaçlar. Kırık kalp sendromunun akut döneminde bazı ilaçlar durumu kötüleştirebilir. Özellikle adrenalin ve benzeri ilaçlar ile bazı ritim ilaçları bu dönemde dikkatli kullanılmalıdır. Tedavi ekibi bu konuda hastayı bilgilendirir.

Komplikasyonların Tedavisi

• Kalp yetmezliği tedavisi. Akut dönemde kalp işlevi belirgin biçimde bozulmuşsa kalp yetmezliğine yönelik ilaç tedavisi başlanabilir. Diüretikler sıvı birikimini azaltmak için kullanılabilir.
• Ritim bozukluklarının tedavisi. Atriyal fibrilasyon ya da diğer ritim sorunları gelişirse uygun ilaçlarla tedavi edilir.
• Mekanik dolaşım desteği. Çok ağır seyreden nadir vakalarda geçici mekanik destek cihazları kullanılabilir. Bu cihazlar kalp iyileşene kadar dolaşımı destekler.

Komplikasyonları

Kırık kalp sendromu çoğu hastada tam iyileşmeyle sonuçlanır. Ancak bazı hastalarda ciddi komplikasyonlar gelişebilir. Bu nedenle akut dönemde yakın izlem şarttır.

• Akut kalp yetmezliği. Sol ventrikül işlevi akut dönemde ciddi biçimde bozulabilir. Nefes darlığı ve akciğerlerde sıvı birikimi gelişebilir. Bu tablo genellikle geçicidir.
• Kardiyojenik şok. Nadir görülmekle birlikte kalbin pompalama işlevi çok ağır düzeyde bozulursa kan basıncı tehlikeli biçimde düşebilir ve acil müdahale gerekebilir.
• Sol ventrikül çıkış yolu tıkanması. Bazı hastalarda kalp kasının karakteristik hareketi sol ventrikülden kan çıkışını geçici olarak engelleyebilir. Bu durum semptomu ağırlaştırabilir ve tedavi seçimini etkileyebilir.
• Ritim bozuklukları. Çeşitli ritim sorunları gelişebilir. Nadir durumlarda hayatı tehdit eden ventriküler ritim bozuklukları görülebilir.
• Sol ventrikülde pıhtı oluşumu. Geçici olarak işlevini yitiren sol ventrikülde pıhtı oluşabilir ve bu pıhtı beyne ya da diğer organlara giderse ciddi sonuçlara yol açabilir.
• Tekrarlama. Kırık kalp sendromu geçiren kişilerin bir bölümünde ilerleyen yıllarda yeniden atak görülebilir. Tekrarlama riski özellikle anksiyete ve depresyon gibi psikolojik hastalığı olan bireylerde daha yüksek olabilir.

Yaşam Tarzı

Kırık kalp sendromu çoğu kişide tam iyileşmeyle sonuçlansa da deneyim kişi üzerinde kalıcı bir iz bırakabilir. İyileşme süreci hem fiziksel hem de duygusal bir yolculuktur.

Stres Yönetimi

Kırık kalp sendromunun tetikleyicisi çoğunlukla yoğun duygusal ya da fiziksel strestir. Bu nedenle stres yönetimi iyileşme sürecinin ve tekrarlama riskini azaltmanın ayrılmaz bir parçasıdır. Nefes egzersizleri, meditasyon, yoga ya da düzenli yürüyüş gibi aktiviteler stresi azaltmada yardımcı olabilir. Psikolojik destek almak bu konuda çok etkili bir adım olabilir.

Psikolojik Destek

Kırık kalp sendromu ile anksiyete ve depresyon arasında güçlü bir ilişki olduğu düşünülmektedir. Psikolojik hastalıklar hem sendromun tetikleyicisi hem de tekrarlama riski için önemli bir faktör olabilir. Kaygı, üzüntü ya da çökkünlük yaşıyorsanız bunu doktorunuzla paylaşın. Psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi hem psikolojik iyileşmeye hem de kalp sağlığına katkıda bulunabilir.

Fiziksel Aktivite

Akut dönem geçtikten ve kalp işlevi iyileştikten sonra hafif ve düzenli fiziksel aktivite hem kalp sağlığını destekler hem de genel iyileşmeye katkıda bulunabilir. Hangi tür aktivitenin uygun olduğuna ve ne zaman başlanabileceğine doktorunuz karar vermelidir. Aşırı fiziksel efordan kaçınmak gerekebilir.

İlaç Kullanımı

Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın. Taburculuk sonrasında hangi ilaçların devam edeceği ve ne kadar süre kullanılacağı kişiden kişiye değişebilir. Herhangi bir ilacı kendiniz kesmemek önemlidir. Başka bir sağlık sorunu için ilaç başlanacaksa kardiyologunuzu mutlaka bilgilendirin.

Tetikleyicileri Tanımak

Kırık kalp sendromunun tekrarlaması tamamen önlenemese de tetikleyicilerin farkında olmak yardımcı olabilir. Hangi tür stres durumlarının sizin için en zorlayıcı olduğunu anlamak ve bunlarla başa çıkma becerilerini geliştirmek önemlidir. Profesyonel destek bu konuda çok değerli olabilir.

Düzenli Takip

Taburculuktan sonra kardiyoloji takibi önemlidir. Kalp işlevinin tam olarak iyileştiğinin ekokardiyografiyle doğrulanması gerekir. Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri gelişirse doktorunuzu arayın ya da acile gidin.

• Göğüs ağrısı ya da baskı hissi yeniden başlarsa
• Nefes darlığı ortaya çıkarsa ya da kötüleşirse
• Çarpıntı ya da düzensiz kalp atışı hissedilirse
• Baş dönmesi ya da bayılma gelişirse

Randevuya Hazırlanma

Kırık kalp sendromu tanısıyla doktora gitmeden önce hazırlıklı olmak hem doğru tanıya hem de size en uygun tedaviye ulaşmayı kolaylaştırır.

Yapabilecekleriniz

• Belirtilerin ne zaman ve nasıl başladığını not edin.
• Belirtilerden kısa süre önce yaşadığınız duygusal ya da fiziksel stres durumunu aktarın.
• Daha önce kırık kalp sendromu geçirdiyseniz belirtin.
• Anksiyete, depresyon ya da başka bir psikolojik hastalık öykünüz varsa paylaşın.
• Kullandığınız tüm ilaçları, takviyeleri ve bitkisel ürünleri listeleyin.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza Sorabileceğiniz Sorular

• Tanım kesin olarak kırık kalp sendromu mu, kalp krizi dışlandı mı?
• Kalp işlevim ne durumda ve ne zaman iyileşmesi bekleniyor?
• Hangi ilaçları kullanacağım ve ne kadar süre?
• Tekrarlama riskini azaltmak için ne yapabilirim?
• Stres yönetimi ya da psikolojik destek almamı önerir misiniz?
• Egzersiz yapabilir miyim ve ne zaman başlayabilirim?
• Hangi belirtiler acil başvuru gerektiriyor?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?

Doktorunuzun Size Sorabileceği Sorular

• Belirtiler ne zaman başladı?
• Belirtilerden önce yoğun bir duygusal ya da fiziksel stres yaşadınız mı?
• Daha önce benzer bir atak geçirdiniz mi?
• Anksiyete ya da depresyon öykünüz var mı?
• Bilinen kalp hastalığınız var mı?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?
• Son dönemde ciddi bir hastalık, ameliyat ya da yaralanma geçirdiniz mi?