Kardiyojenik Şok

Genel Bakış

Kardiyojenik şok, kalbin vücuda yeterli kan pompalayamadığı, hayatı tehdit eden bir durumdur. Kalp ani olarak işlevini yitirdiğinde organlar ve dokular yeterli kan alamaz. Bu tablo hızla ilerleyebilir ve vakit kaybetmeden müdahale edilmesini gerektirir.

Kardiyojenik şok en sık kalp krizi sonrasında gelişir. Kalp krizinde bir damar tıkandığında kalp kasının bir bölümü zarar görür. Hasarlı alan büyükse pompalama işlevi çöküverir. Kalp yetmezliği, kapak sorunları ve ciddi ritim bozuklukları da şoka yol açabilir.

Kardiyojenik şok tıbbi bir acildir. Tedavi ne kadar erken başlarsa sonuç o kadar iyi olur. Yoğun bakımda uygulanan uygun tedaviyle pek çok hasta bu tabloyu atlatabiliyor.

Belirtileri

Kardiyojenik şok belirtileri genellikle ani ve şiddetli biçimde ortaya çıkar. Bazı belirtiler kalp krizinin hemen ardından başlarken bazıları saatler içinde gelişebilir.

• Ani ve belirgin tansiyon düşmesi. Kan basıncı tehlikeli biçimde düşer ve yapılan müdahalelere rağmen yükselmeyebilir. Bu düşüşe bağlı olarak baş dönmesi ve güçsüzlük hissi ortaya çıkabilir.
• Hızlı ama zayıf nabız. Kalp daha hızlı çarpmaya başlayabilir ancak nabız vurumları oldukça zayıf ve dolgunsuz hissedilir.
• Ciddi nefes darlığı. Kalbin sol tarafının zayıflamasıyla birlikte akciğerlerde sıvı birikebilir. Bu durum nefes almayı giderek güçleştirir. Yatarken nefes almak iyice zorlaşabilir.
• Soğuk, soluk ve ıslak deri. Kan akımı azaldığında vücut hayati organları korumak için deriye giden kanı kısıtlar. Deri soğur, solar ve terleme görülür. Parmak uçları ve dudaklar morarabilir.
• Zihin bulanıklığı ve uyuşukluk. Beyne giden kan azaldığında kişi etrafına karşı ilgisizleşebilir ve ne yapacağını bilemez hale gelebilir. Bu tablo zamanla ağırlaşabilir.
• İdrar miktarında belirgin azalma. Böbreklere giden kan azaldığında idrar üretimi düşer. Saatler içinde neredeyse hiç idrar çıkmayabilir. Bu durum iç organların etkilendiğinin erken bir işaretidir.
• Göğüs ağrısı. Altta yatan bir kalp krizi varsa göğüste baskı, sıkışma veya ezilme hissi olabilir. Bu ağrı sol kola, çeneye ya da sırta yayılabilir.
• Ani ve derin yorgunluk. Kişi kendini ayakta tutamayacak kadar güçsüz hissedebilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Kardiyojenik şok belirtileri görüldüğünde ya da şüphelenildiğinde derhal 112 aranmalıdır. Hasta araçla hastaneye götürülmemeli ve ambulans beklenmeli. Ambulans ekibi yolda müdahaleye başlayabilir; bu süre çok önemlidir.

Aşağıdaki durumların herhangi birinde vakit kaybetmeden 112 arayın.

• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı, özellikle kola, çeneye ya da sırta yayılıyorsa
• Hızla kötüleşen nefes darlığı veya yatarken nefes alamama
• Ani baş dönmesi veya bayılma
• Deri solukluğu, soğukluk ve terleme
• Zihin bulanıklığı, konuşmada güçlük veya tepkilerin azalması
• Çok hızlı ya da çok zayıf nabız
• Kalp krizi geçirmiş birinde yeni başlayan nefes darlığı veya bilinç değişikliği

Nedenleri

Kardiyojenik şok, kalbin pompalama gücünün ciddi biçimde düşmesiyle ortaya çıkar. Birden fazla neden bu tabloya yol açabilir.

• Kalp krizi. En sık nedendir. Kalbe kan taşıyan damarlardan biri tıkandığında kalp kasının bir bölümü hasar görür. Hasarlı alan büyükse kalp yeterli kan pompalayamaz hale gelebilir.
• Kalp yetmezliğinin ani kötüleşmesi. Daha önce var olan kalp yetmezliği bir enfeksiyon, ilaçların bırakılması ya da yeni bir kalp krizi gibi etkenlerle aniden ağırlaşabilir ve şoka dönüşebilir.
• Kalp kapağı sorunları. Kalp kapaklarının ani olarak yırtılması ya da ciddi bir kapak hastalığının ilerlemesi pompalama verimliliğini düşürerek şoka neden olabilir.
• Ciddi ritim bozuklukları. Kalp çok hızlı, çok yavaş ya da düzensiz attığında kan yeterince pompalanmayabilir. Bu durum şoka zemin hazırlayabilir.
• Kalp kası iltihabı. Özellikle çok hızlı seyirli vakalarda kalp kasındaki iltihaplanma pompalama gücünü kısa sürede ciddi ölçüde zayıflatabilir.
• Kalp zarı sıvısı. Kalbi çevreleyen zarın içinde sıvı biriktiğinde kalp yeterince genişleyemez ve pompalama azalır.
• Kalp kası hastalıkları. Bazı kalp kası hastalıkları özellikle ağır seyirli vakalarda şokla sonuçlanabilir.

Risk Faktörleri

Kardiyojenik şok her zaman öngörülemez ancak bazı durumlar bu riski artırır.

• Daha önce kalp krizi geçirmiş olmak. Önceki kalp krizleri kalp kasında kalıcı iz dokusu bırakır. Yeni bir kriz bu zeminle birleştiğinde şok gelişme olasılığı artar.
• Bilinen kalp yetmezliği. Kalp yetmezliği olan kişilerde kalp rezervi azalmış durumdadır. Ek bir sorun kolaylıkla şoka yol açabilir.
• İleri yaş. Altmış beş yaş üstünde kardiyojenik şok riski ve buna bağlı komplikasyon olasılığı daha yüksektir.
• Şeker hastalığı. Şeker hastalığı damar sağlığını olumsuz etkiler ve kalp krizlerinin daha geniş alana yayılmasına zemin hazırlayabilir.
• Yüksek tansiyon. Uzun süreli yüksek tansiyon kalp kasına ve damarlara zarar verir ve şok riskini artırır.
• Birden fazla damarda darlık. Birden fazla kalp damarında darlık ya da tıkanma varsa herhangi bir krizde şok gelişme riski daha yüksektir.
• Geç başvuru. Kalp krizi belirtileri başladıktan sonra hastaneye ulaşmak ne kadar gecikirse kalp hasarı o kadar büyür ve şok riski o kadar artar.

Tanısı

Kardiyojenik şok tanısı hızlı olmak zorundadır. Klinik bulgular, kan testleri ve görüntüleme yöntemleri genellikle eş zamanlı değerlendirilir.

• Muayene ve genel değerlendirme. Düşük tansiyon, zayıf nabız, soğuk terleme, zihin bulanıklığı ve azalan idrar miktarı bir arada şok tablosunu güçlü biçimde düşündürür. Doktor ayrıca akciğerleri, boyun damarlarını ve kalp seslerini değerlendirir.
• Kan testleri. Kalp hasarına işaret eden belirteçler yükselir. Kanda biriken asit miktarı dokuların yeterince beslenip beslenmediğini gösterir ve bu değer tedavinin yönlendirilmesinde önemlidir. Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri iç organların etkilenip etkilenmediğini ortaya koyar.
• EKG. Kalp krizini, ritim bozukluklarını ve iletim sorunlarını dakikalar içinde gösterir. Şok şüphesinde yapılan ilk testlerden biridir.
• Kalp ultrasonografisi. Yatak başında yapılabilen bu görüntüleme yöntemi kalbin ne kadar iyi çalıştığını, kapak sorunlarını ve kalp zarındaki sıvı birikimini hızlıca değerlendirir. Şokun nedenini bulmada çok değerli bir araçtır.
• Koroner anjiyografi. Kalp damarlarının görüntülenmesini sağlar. Hem tanıya katkıda bulunur hem de tıkalı damarın açılması için zemin hazırlar.
• Hemodinamik izleme. Ağır vakalarda kalbin pompalaması ve damar direnci özel kateterlerle anlık olarak ölçülebilir. Bu bilgiler tedavinin ince ayarlanmasında kullanılır.

Tedavisi

Kardiyojenik şok tedavisi yoğun bakımda, hızlı ve çok yönlü biçimde uygulanır. Temel hedefler hayati organları korumak, kalbin iş yükünü azaltmak ve şoka neden olan sorunu ortadan kaldırmaktır.

• Oksijen desteği. Kandaki oksijen düzeyini yükseltmek için oksijen verilir. Solunumun yetersiz kaldığı durumlarda solunum cihazı gerekebilir.
• İlaç tedavisi. Kalbin kasılma gücünü artıran ilaçlar damar yoluyla verilir. Kan basıncını desteklemek için başka ilaçlar eklenebilir. Akciğerlerdeki sıvıyı azaltmak amacıyla idrar söktürücüler kullanılabilir.
• Tıkalı damarın açılması. Şok bir kalp krizinden kaynaklanıyorsa tıkalı damarın en kısa sürede açılması tedavinin en kritik adımıdır. Balon ve stent yöntemiyle ya da seçilmiş vakalarda bypass ameliyatıyla bu yapılır. Zamanında gerçekleştirilen bu işlem hayat kurtarıcı olmaktadır.
• Mekanik dolaşım desteği. Kalp ilaçlara yeterince yanıt vermezse geçici destek cihazları kullanılır. Balonlu pompa kalbin iş yükünü azaltır. Çok ağır vakalarda ECMO adı verilen cihaz hem kalbin hem de akciğerlerin işlevini dışarıdan üstlenerek zaman kazandırır.
• Kapak sorunlarının tedavisi. Şok bir kapak sorununa bağlıysa acil cerrahi ya da kateter yöntemli girişimler gerekebilir.
• Ritim bozukluklarının tedavisi. Tehlikeli ritim bozuklukları ilaçlarla ya da elektrik şokuyla tedavi edilir. Gerektiğinde geçici kalp pili takılabilir.
• Altta yatan nedenin tedavisi. Kalp zarı sıvısı varsa acil olarak boşaltılır. Kalp kası iltihabı varsa buna yönelik tedavi başlanır. İlaca bağlı bir neden varsa o ilaç kesilir.

Komplikasyonları

Kardiyojenik şok vücudun pek çok organını etkileyebilir. Bu komplikasyonların bir bölümü hastanedeyken ortaya çıkarken bir kısmı taburculuk sonrasında da sorun olmaya devam edebilir.

• Organ yetmezliği. Dokulara yeterli kan gitmediğinde böbrekler, karaciğer ve diğer organlar zarar görmeye başlayabilir. Böbrek yetmezliği en sık görülen komplikasyonlardan biridir ve geçici diyaliz gerektirebilir. Kan akımı yeterince erken yeniden sağlanırsa organ fonksiyonlarının büyük bölümü geri dönebilir.
• Akciğer sorunları. Kalbin sol tarafının zayıflaması akciğerlerde sıvı birikimine yol açar. Bu durum zatürre riskini artırır ve solunum cihazı kullanan hastalarda buna bağlı enfeksiyonlar gelişebilir.
• Ritim sorunları. Kalp kasındaki hasar kalbin elektrik sistemini de etkileyebilir. Şok sırasında ya da sonrasında tehlikeli ritim bozuklukları ortaya çıkabilir.
• Uzun süreli kalp zayıflığı. Şok sırasında oluşan kalp hasarının boyutu uzun vadeli seyri belirler. Kalp işlevi haftalarca ya da aylarca kademeli olarak düzelebilir. Ancak bir kısım hastada kalıcı zayıflama kalabilir.
• Zihinsel ve nörolojik etkiler. Beyin yeterince beslenemediğinde düşünme ve bellek sorunları ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda felç görülebilir.
• Pıhtılaşma sorunları. Çok ağır şok tablosu pıhtılaşma sistemini bozabilir. Bu durumda hem anormal pıhtılaşma hem de kanama eş zamanlı sorun oluşturabilir.

Yaşam Tarzı

Hastaneden taburcu olmak iyileşmenin yalnızca başlangıcıdır. Sonraki süreç hem kalp sağlığını korumanın hem de olası yeni olayları önlemenin en kritik dönemidir.

Fiziksel Aktivite ve Kardiyak Rehabilitasyon

Taburculuğun ardından hareket önemlidir ancak ne zaman ve ne kadar hareket edileceğine doktorunuz karar verir. İlk haftalarda kısa yürüyüşler yeterli olabilir. Aktivite miktarı kademeli olarak artırılır.

Kardiyak rehabilitasyon programları bu sürecin en değerli parçalarından biridir. Bu programlar denetim altında yapılan egzersiz, beslenme danışmanlığı ve psikolojik destek içerir. Programa katılan kişiler daha hızlı toparlanır, daha fazla enerji kazanır ve yeni bir kalp olayı riskini belirgin ölçüde düşürebilir. Doktorunuza bu programlar hakkında danışın.

İlaç Kullanımı

Taburculukta genellikle birden fazla ilaç başlanır. Bu ilaçlar kalbi korur, bir sonraki olayı önlemeye yardımcı olur ve kan basıncı ile kolesterolü düzenler. İlaçları düzenli almak ve kendiniz kesmemek önemlidir. Herhangi bir ilacı bırakma kararı doktorunuza ait olmalıdır. Yan etki yaşarsanız bildirin; çoğunlukla alternatif seçenekler mevcuttur.

Sigara ve Alkol

Sigara kalp damarlarını doğrudan tahrip eder. Kardiyak şok geçirmiş biri için sigarayı bırakmak en önemli adımlardan biridir. Bırakmak zor gelebilir ancak bu konuda destek almak mümkündür. Doktorunuz ya da eczacınız size uygun yöntemleri önerebilir.

Alkol kalp atışını düzensizleştirebilir ve bazı kalp ilaçlarıyla etkileşime girebilir. Taburculuk sonrası ne kadar alkol tüketebileceğinizi doktorunuzla konuşun.

Beslenme

Tuz tüketimini azaltmak kalbin üzerindeki yükü hafifletir ve sıvı birikmesini önler. Doymuş yağ ve işlenmiş gıdaları sınırlamak kalp sağlığını destekler. Şeker hastalığı ya da yüksek kolesterol varsa buna yönelik bir beslenme planı oluşturmak için diyetisyenden destek alabilirsiniz. Küçük ama sürdürülebilir beslenme değişiklikleri zaman içinde büyük fark yaratabilir.

Risk Faktörlerinin Yönetimi

Şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol düzenli takip ile kontrol altında tutulmalıdır. Bu sorunlar iyi yönetildiğinde kalp üzerindeki ek yük azalır ve yeni bir olay riski düşer. Ölçümlerinizi evde takip etmek ve doktor randevularını aksatmamak bu sürecin temel parçasıdır.

Duygusal İyileşme

Hayatı tehdit eden bir olaydan sonra kaygı, korku ve çökkünlük hissetmek çok normaldir. Bu duygular bazen hastane sonrasında daha yoğun hale gelebilir. Kendinizi bu şekilde hissediyorsanız bunu doktorunuzla paylaşın. Psikolojik destek almak iyileşmenin bir parçasıdır. Yakınlarınızın neler yaşadığınızı anlaması ve sizi desteklemesi de bu dönemde büyük önem taşır.

Düzenli Kardiyoloji Takibi

Taburculuğun ardından düzenli kontroller zorunludur. Kalp ultrasonografisi, EKG ve kan testleri ile iyileşme izlenir ve ilaçlar gerektiğinde düzenlenir. Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri gelişirse doktorunuzu arayın ya da acile gidin.

• Nefes darlığı yeniden başlarsa veya kötüleşirse
• Göğüste ağrı, baskı ya da sıkışma hissedilirse
• Bacaklarda ya da ayak bileklerinde şişlik olursa
• Çok hızlı, yavaş ya da düzensiz kalp atışı hissedilirse
• Açıklanamayan yorgunluk ve güçsüzlük artarsa

Randevuya Hazırlanma

Kardiyojenik şok hastaneyle başlayan bir süreçtir ancak taburculuk sonrası randevular da en az yatış süreci kadar önemlidir.

Yapabilecekleriniz

• Hastanede yapılan işlemleri not edin. Hangi damarlar açıldı, hangi cihazlar kullanıldı ve hangi ilaçlar başlandı.
• Taburculukta verilen ilaç listesini saklayın ve her ilacın neden kullanıldığını öğrenin.
• Yeni ya da tekrarlayan belirtileri ne zaman başladığıyla birlikte not edin.
• Evde tansiyon ya da nabız ölçüyorsanız bu değerleri kaydedin.
• Ailede kalp hastalığı ya da erken yaşta kalp krizi öyküsü varsa paylaşın.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza Sorabileceğiniz Sorular

• Kalbim şu an ne kadar iyi çalışıyor ve iyileşme bekleniyor mu?
• Hangi ilaçları ne kadar süre kullanacağım?
• Kardiyak rehabilitasyon programına katılmalı mıyım?
• Egzersiz yapabilir miyim ve hangi aktiviteler benim için güvenli?
• Hangi belirtiler acil başvuru gerektiriyor?
• Yeni bir olay yaşamamak için ne yapabilirim?
• Günlük işlerime ve işe ne zaman dönebilirim?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?

Doktorunuzun Size Sorabileceği Sorular

• Taburculuktan bu yana nasıl hissediyorsunuz?
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bacaklarda şişlik gibi yeni bir belirti fark ettiniz mi?
• İlaçlarınızı düzenli kullanıyor musunuz?
• Sigara içiyor musunuz?
• Moraliniz nasıl; kendinizi bunaltılmış ya da kaygılı hissediyor musunuz?
• Aklınızda başka sorular ya da endişeler var mı?