Kalp Büyümesi

Genel Bakış

Kalp büyümesi, kalbin normalden daha büyük görünmesi durumudur. Kalp büyümesi tek başına bir hastalık değildir. Kalbi etkileyen başka bir durumun işareti ya da sonucudur.

Kalp, üstündeki yük artığında veya kasları zayıfladığında büyüyebilir. Yüksek tansiyon, kalp kapağı sorunları, kalp kası hastalıkları ve bazı enfeksiyonlar bu tabloya yol açabilir. Kalp büyüdüğünde kan pompalaması güçleşir ve vücudun ihtiyacı olan kan miktarını karşılamak giderek zorlaşabilir.

Hafif kalp büyümesi bazen başka bir nedenle yapılan görüntülemede tesadüfen fark edilir ve hiçbir belirti vermeyebilir. Ancak orta ve ağır derecelerdeki büyümeler tedavi edilmezse zamanla kalp yetmezliğine dönüşebilir. Altta yatan neden erken tespit edilip tedavi edildiğinde kalbin boyutu çoğu durumda küçülebilir ve işlevi iyileşebilir.

Belirtileri

Kalp büyümesi özellikle başlangıç döneminde belirti vermeyebilir. Büyüme ilerledikçe veya kalp işlevi bozuldukça belirtiler ortaya çıkabilir.

• Nefes darlığı. En sık görülen belirtilerden biridir. Başlangıçta yalnızca merdiven çıkmak ya da hızlı yürümek gibi efor gerektiren durumlarda ortaya çıkabilir. İlerleyen dönemde istirahat halindeyken ya da yatarken de belirginleşebilir.
• Bacak ve ayak bileklerinde şişlik. Kalp kanı yeterince pompalayamadığında vücutta sıvı birikmeye başlayabilir. Bacaklar, ayak bilekleri ve bazen karın bölgesinde şişlik görülebilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Vücuda giden kan azaldığında süregelen bir bitkinlik hissi oluşabilir. Günlük aktiviteler giderek daha yorucu hale gelebilir.
• Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı. Büyümüş kalpte ritim bozuklukları daha sık gelişebilir. Kalbin hızlı, düzensiz ya da takla atar gibi çarptığı hissedilebilir.
• Baş dönmesi ve sersemlik. Beyne yeterli kan gitmediğinde dengesizlik ve baş dönmesi ortaya çıkabilir.
• Göğüste rahatsızlık. Bazı kişilerde göğüste baskı veya ağırlık hissi görülebilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Aşağıdaki belirtiler fark edildiğinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

• Eforla birlikte ya da dinlenirken ortaya çıkan nefes darlığı
• Bacak veya ayak bileklerinde şişlik
• Açıklanamayan ve artan yorgunluk
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı hissi
• Baş dönmesi veya dengesizlik

Aşağıdaki durumlarda ise vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı, özellikle kola veya çeneye yayılıyorsa
• Ani ve çok ciddi nefes darlığı
• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi
• Çok hızlı veya çok düzensiz kalp atışı

Nedenleri

Kalp büyümesi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Çoğu durumda kalp, üzerine binen yükü ya da verilen hasarı telafi etmek için büyür. Ancak bu büyüme zamanla kalbin çalışmasını olumsuz etkileyebilir.

• Yüksek tansiyon. En sık nedenlerden biridir. Kan basıncı sürekli yüksek seyrettiğinde kalp daha çok çalışmak zorunda kalır. Kalp kası zamanla kalınlaşabilir ve büyüyebilir.
• Koroner damar hastalığı. Kalbe kan taşıyan damarlarda darlık oluşması kalp kasının yeterince beslenmesini engeller. Bu durum zamanla kalp büyümesine zemin hazırlayabilir.
• Kalp kapağı sorunları. Kalp kapakları gereğinden fazla kan sızdırdığında ya da yeterince açılmadığında kalp daha fazla çalışmak durumunda kalır ve büyüyebilir.
• Kalp kası hastalığı. Kalp kasını doğrudan etkileyen hastalıklar kalbin gerilmesine ve büyümesine yol açabilir. Kalp kası zayıfladıkça odacıklar genişleyebilir.
• Kalp kası iltihabı. Viral enfeksiyonlar kalp kasına zarar verebilir ve büyümeye neden olabilir.
• Doğumsal kalp sorunları. Doğuştan gelen kalp yapı bozuklukları bazı kişilerde kalp büyümesine zemin hazırlayabilir.
• Ciddi kansızlık. Kanda yeterli kırmızı kan hücresi olmadığında kalp daha hızlı ve güçlü çalışarak eksikliği telafi etmeye çalışır. Bu durum zamanla büyümeye yol açabilir.
• Tiroit bezi sorunları. Tiroit bezinin çok fazla veya çok az hormon üretmesi kalbin çalışma düzenini bozabilir ve büyümeye katkıda bulunabilir.
• Gebelik. Doğuma yakın dönemde ya da doğumun hemen ardından nadir görülen bir kalp kası hastalığı gelişebilir. Bu durum kalp büyümesine yol açabilir.
• Aşırı alkol ve bazı ilaçlar. Uzun süreli aşırı alkol kullanımı kalp kasına zarar verebilir. Bazı kemoterapi ilaçları da kalbi olumsuz etkileyebilir.

Risk Faktörleri

Bazı durumlar kalp büyümesi gelişme riskini artırabilir.

• Kontrol altına alınamamış yüksek tansiyon. Yıllar içinde yüksek seyreden tansiyon kalp büyümesi için en önemli risk faktörlerinden biridir.
• Ailede kalp hastalığı öyküsü. Birinci derece akrabalarda kalp kası hastalığı ya da kalp büyümesi varsa risk artabilir.
• Koroner damar hastalığı. Daha önce kalp krizi geçirmiş olmak ya da bilinen damar darlıkları kalp büyümesi riskini yükseltir.
• Şeker hastalığı. Diyabet hem damar hem de kalp kası sağlığını olumsuz etkileyebilir.
• Yüksek alkol tüketimi. Uzun süreli aşırı alkol kullanımı kalp kasını zayıflatabilir.
• Obezite. Fazla kilo kalp üzerindeki yükü artırır ve büyüme riskini yükseltebilir.

Tanısı

Kalp büyümesi çoğunlukla başka bir nedenle yapılan görüntülemede fark edilir. Tanı konulduktan sonra altta yatan nedeni bulmaya yönelik testler yapılır.

• Akciğer grafisi. Kalp büyümesi ilk kez genellikle akciğer grafisinde fark edilir. Kalbin gölgesi normalden büyük görünür. Ancak kesin tanı için ek testler gerekir.
• Kalp ultrasonografisi. Kalbin boyutunu, şeklini, odacıklarını ve kapakların çalışmasını ayrıntılı biçimde değerlendirir. Büyümenin türünü ve ciddiyetini belirlemede en değerli araçlardan biridir.
• EKG. Kalbin elektrik aktivitesini kaydeder. Ritim bozukluklarını ve kalp kasındaki değişiklikleri gösterebilir.
• Kalp MRI. Kalbin yapısını ve kasılma işlevini çok ayrıntılı biçimde görüntüler. Altta yatan nedeni anlamak ve hasarın boyutunu değerlendirmek için kullanılabilir.
• Kan testleri. Kalp hasarına işaret eden belirteçler, kansızlık, tiroit fonksiyonu ve böbrek sağlığı değerlendirilir. Bu testler altta yatan nedeni bulmaya yardımcı olur.
• Efor testi. Kalbin egzersiz sırasındaki tepkisini ölçer. Koroner damar hastalığının dışlanmasına ya da doğrulanmasına yardımcı olabilir.

Tedavisi

Kalp büyümesinin tedavisi altta yatan nedene ve büyümenin ciddiyetine göre belirlenir. Temel hedef hem altta yatan sorunu çözmek hem de kalbin iş yükünü azaltmaktır.

• Kan basıncı ilaçları. Yüksek tansiyon kalp büyümesinin en sık nedenidir. Tansiyonu düzenleyen ilaçlar kalbin üzerindeki yükü önemli ölçüde azaltabilir ve büyümenin geri dönmesine yardımcı olabilir.
• Kalp yetmezliği ilaçları. Kalbin pompalama gücünü artıran ve yeniden şekillenmesini yavaşlatan ilaçlar kullanılabilir. İdrar söktürücüler vücuttaki fazla sıvıyı atarak nefes darlığını ve şişliği hafifletebilir.
• Kan sulandırıcılar. Büyümüş kalpte kan pıhtısı oluşma riski artabilir. Bu riski azaltmak için kan sulandırıcı ilaçlar önerilebilir.
• Ritim bozukluklarının tedavisi. Eşlik eden ritim sorunları ilaçlarla ya da gerektiğinde elektriksel yöntemlerle tedavi edilebilir.
• Altta yatan nedenin tedavisi. Kapak sorunu varsa cerrahi onarım ya da değişim gerekebilir. Kansızlık tedavi edildiğinde kalbin yükü azalır. Tiroit bezi sorunu düzeltildiğinde kalp büyümesi gerileyebilir.
• Kalp ritmi cihazları. Ciddi ritim bozuklukları ya da ani kalp durması riski yüksek hastalarda kalp ritmi düzenleyici cihazlar ya da defibrilatör takılabilir.
• Cerrahi ve ileri tedaviler. İlaç tedavisine yanıt vermeyen ağır vakalarda mekanik dolaşım destek cihazları ya da kalp nakli seçenek olarak değerlendirilebilir.

Komplikasyonları

Tedavi edilmemiş ya da kötü kontrol edilen kalp büyümesi ciddi sorunlara yol açabilir.

• Kalp yetmezliği. En sık görülen komplikasyondur. Büyümüş ve zayıflamış kalp zamanla vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar kan pompalayamaz hale gelebilir.
• Kalp kapağı sorunları. Kalp büyüdükçe kapaklar tam kapanmayabilir ve kan geri kaçmaya başlayabilir. Bu durum kalbin iş yükünü daha da artırır.
• Kan pıhtısı ve felç riski. Büyümüş ve zayıf çalışan bir kalpte kan daha yavaş akar. Bu durum pıhtı oluşma riskini artırır. Oluşan pıhtılar beyne giderse felce yol açabilir.
• Ritim bozuklukları. Büyümüş kalpte elektrik sisteminin düzeni bozulabilir. Bu durum çeşitli ritim sorunlarına zemin hazırlayabilir.
• Ani kalp durması. Ciddi ritim bozuklukları bazı hastalarda ani kalp durmasına yol açabilir. Bu risk özellikle tedavi edilmemiş ağır vakalarda daha yüksektir.

Yaşam Tarzı

Kalp büyümesi olan kişilerin günlük yaşamda bazı konulara dikkat etmesi tedavinin etkinliğini artırır ve komplikasyon riskini azaltır.

Tuz ve Sıvı Alımı

Tuz tüketimini azaltmak vücuttaki sıvı birikimini önlemeye yardımcı olur. Bu da kalbin üzerindeki yükü hafifletir. Günlük tuz tüketimine ilişkin hedefi doktorunuzla belirleyin. Hazır gıdalar, konserveler ve işlenmiş ürünler genellikle yüksek miktarda tuz içerir. Etiketleri okumak bu konuda faydalı olabilir.

Bazı hastalarda günlük sıvı alımı da sınırlandırılması gerekebilir. Bu konu doktorunuzla değerlendirilmelidir.

Fiziksel Aktivite

Kalp büyümesi olan kişilerin ne tür egzersiz yapabileceği altta yatan nedene ve kalp işlevine bağlıdır. Bazı hastalar için düzenli ve hafif tempolu yürüyüşler çok faydalı olabilirken bazıları için aktivitenin kısıtlanması gerekebilir. Hangi aktivitelerin sizin için güvenli olduğuna doktorunuz karar vermelidir. Onay almadan yoğun fiziksel aktiviteye başlamayın.

Tansiyonun Takibi

Yüksek tansiyon kalp büyümesinin hem en sık nedeni hem de en önemli kötüleştirici faktörüdür. Evde düzenli tansiyon ölçümü yapmak ve sonuçları kaydetmek doktorunuzun tedaviyi doğru yönlendirmesine yardımcı olur. Tansiyonunuzu hedef değerlerde tutmak kalp büyümesinin geri dönmesinde belirleyici rol oynayabilir.

İlaç Kullanımı

Kalp büyümesinde ilaç tedavisi uzun solukludur ve düzenli kullanım çok önemlidir. İlaçları kendiniz kesmek ya da dozunu değiştirmek durumun hızla kötüleşmesine yol açabilir. Yan etki yaşarsanız doktorunuza bildirin. Başka bir sağlık sorunu için ilaç başlanacaksa kalp ilaçlarınızı ilgili doktora mutlaka belirtin çünkü bazı ilaçlar kalp ilaçlarıyla etkileşime girebilir.

Sigara ve Alkol

Sigara kalp ve damar sağlığını doğrudan olumsuz etkiler. Kalp büyümesi olan kişiler için sigarayı bırakmak en önemli yaşam tarzı değişikliklerinden biridir. Alkol ise bazı kalp büyümesi türlerinin doğrudan nedeni olabilir. Aşırı alkol kullanımı kalp kasını zayıflatır ve büyümeyi ilerletir. Taburculuk sonrası ne kadar alkol tüketebileceğinizi doktorunuzla konuşun.

Kilo Kontrolü

Fazla kilo kalp üzerindeki yükü artırır. Sağlıklı beslenme ve doktorunuzun onayladığı egzersizlerle uygun kilo aralığında kalmak kalbin iş yükünü hafifletebilir ve tedavinin etkinliğini artırabilir.

Düzenli Takip

Kalp büyümesi düzenli izlem gerektiren bir durumdur. Kalp ultrasonografisi ve kan testleri ile kalbin boyutu ve işlevi periyodik olarak değerlendirilir. Aşağıdaki belirtiler gelişirse doktorunuzu arayın ya da acile gidin.

• Nefes darlığı yeniden başlarsa ya da kötüleşirse
• Bacak veya ayak bileklerinde yeni ya da artan şişlik olursa
• Göğüste ağrı veya baskı hissedilirse
• Çok hızlı, yavaş ya da düzensiz kalp atışı olursa
• Açıklanamayan yorgunluk ve güçsüzlük artarsa
• Baş dönmesi veya bayılma gelişirse

Randevuya Hazırlanma

Kalp büyümesi tanısıyla doktora gitmeden önce hazırlıklı olmak hem doğru tanıya hem de size en uygun tedaviye ulaşmayı kolaylaştırır.

Yapabilecekleriniz

• Belirtilerin ne zaman başladığını ve nasıl bir seyir izlediğini not edin.
• Kullandığınız tüm ilaçları, takviyeleri ve bitkisel ürünleri listeleyin.
• Ailede kalp hastalığı, kalp büyümesi ya da ani kalp ölümü öyküsü varsa paylaşın.
• Evde tansiyon ölçüyorsanız kayıtlarınızı getirin.
• Alkol ve sigara alışkanlıklarınızı dürüstçe aktarın.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza Sorabileceğiniz Sorular

• Kalp büyümesinin nedeni nedir?
• Büyüme ne kadar ciddi ve geri dönebilir mi?
• Hangi ilaçları ne kadar süre kullanacağım?
• Egzersiz yapabilir miyim ve hangi aktiviteler benim için güvenli?
• Tuz ve sıvı tüketimimi ne kadar kısıtlamam gerekiyor?
• Hangi belirtiler acil başvuru gerektiriyor?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?
• Ailemde kalp büyümesi riski var mı?

Doktorunuzun Size Sorabileceği Sorular

• Belirtiler ne zaman başladı ve nasıl ilerledi?
• Ailede kalp hastalığı ya da kalp büyümesi var mı?
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı ya da tiroit sorununuz var mı?
• Alkol kullanıyor musunuz, ne kadar?
• Sigara içiyor ya da içti misiniz?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?
• Daha önce kalp krizi ya da kalp enfeksiyonu geçirdiniz mi?