Konstriktif Perikardit

Genel Bakış

Konstriktif perikardit, kalbi çevreleyen ince zar tabakasının (perikardın) iltihaplanma sonucu kalınlaşması, sertleşmesi ve kireçlenmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Sertleşen perikard kalbin etrafını bir kılıf gibi sarar ve kalbin serbestçe genişlemesini engeller. Bu durum kalbin yeterince kan dolduramadığı ve dolayısıyla yeterince kan pompalayamadığı bir tabloya yol açar.

Sağlıklı bir kalpte perikard ince, esnek ve iki katlı bir zardır. Kalp her atımda serbestçe genişler ve kasılır. Konstriktif perikarditte ise perikard kalınlaşır, sertleşir ve zaman zaman kalsiyum birikerek adeta bir kabuk haline gelir. Bu sert kabuk kalbin rahatça genişlemesine izin vermez. Kalp dolum aşamasında yeterli kan alamaz. Sonuç olarak vücuda pompalanan kan miktarı azalır ve kalp yetmezliğine benzer bir tablo gelişir.

Konstriktif perikardit nadir görülen ancak ciddi bir hastalıktır. Belirtileri kalp yetmezliği veya karaciğer hastalığı gibi başka durumlarla kolayca karışabilir. Bu nedenle tanı konması çoğu zaman zaman alır. Doğru tanı büyük önem taşır çünkü hastalığın tedavisi, taklit ettiği diğer hastalıklardan tamamen farklıdır.

Konstriktif Perikardit Belirtileri

Konstriktif perikarditin belirtileri yavaş yavaş gelişir ve çoğu zaman yıllarca süren bir süreçte ortaya çıkar. Belirtiler kalbin yeterince dolup boşalamamasından kaynaklanır.

• Nefes darlığı. En sık görülen belirtidir. Başlangıçta yalnızca efor sırasında ortaya çıkar; merdiven çıkmak veya hızlı yürümek nefes darlığına yol açar. Hastalık ilerledikçe hafif aktivitelerde ve hatta dinlenirken bile nefes almak güçleşebilir. Yatarken nefes darlığı artabilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Kalp yeterince kan pompalayamadığı için kas ve organlar yeterli oksijen alamaz. Bu, sürekli bir yorgunluk ve güçsüzlük hissine yol açar. Günlük işleri tamamlamak giderek zorlaşır.
• Bacaklarda ve ayaklarda şişlik. Kalbin sağ tarafının dolum baskısı arttığında venler içindeki kan birikmeye başlar. Bu, önce bacaklarda ve ayak bileklerinde belirgin şişliğe yol açar. Şişlik gün sonunda daha belirgin olabilir.
• Karında şişlik ve ağrı. Karaciğere giden venler içinde kan birikirse karaciğer büyür ve karın bölgesinde rahatsızlık, dolgunluk veya ağrı hissi oluşur. İleri evrede karın boşluğunda sıvı birikmesi (asit) gelişebilir. Bu durum karında belirgin bir şişlik ve ağrıya yol açar.
• Boyun damarlarında dolgunluk. Boyundaki jugüler venlerin şişmiş ve belirgin görünmesi konstriktif perikardite özgü önemli bir bulgudur. Bu durum özellikle oturur pozisyonda daha belirgindir.
• İştahsızlık ve kilo kaybı. Karın içinde sıvı birikmesi ve karaciğer büyümesi sindirim sistemini olumsuz etkiler. İştah azalır, yemek yemek rahatsızlık yaratır ve zamanla kilo kaybı gelişebilir.
• Öksürük. Akciğer çevresinde sıvı birikmesi (plevral efüzyon) öksürüğe yol açabilir. Bu öksürük genellikle kurudur ve yatarken artabilir.
• Çarpıntı. Kalp ritminde düzensizlikler gelişebilir. Özellikle atriyal fibrilasyon konstriktif perikarditle birlikte görülebilir.

Konstriktif perikarditin belirtileri kalp yetmezliği, siroz veya nefrotik sendrom gibi başka hastalıklarla çok benzerdir. Bu nedenle tanı süreci zaman alabilir ve ayrıntılı bir değerlendirme gerektirir.

Ne Zaman Doktora Görünmeli

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurun:

• Açıklanamayan yorgunluk ve nefes darlığı birlikte varsa ve günlük yaşamı etkiliyorsa değerlendirme yapılmalıdır.
• Bacaklarda veya karında şişlik fark ettiyseniz, özellikle bu şişlik kısa sürede gelişip artıyorsa doktora gidin.
• Boyun damarlarınızın şişkin göründüğünü veya belirginleştiğini fark ettiyseniz bir kardiyoloji değerlendirmesi alın.
• Daha önce perikardit, tüberküloz, kalp ameliyatı veya göğüs bölgesine radyoterapi geçirdiyseniz ve yeni belirtiler ortaya çıkıyorsa doktorunuzu arayın.

Konstriktif Perikardit Nedenleri

Konstriktif perikardit, perikardı etkileyen herhangi bir iltihabın ya da hasarın ardından gelişebilir. Ancak bazı vakalarda net bir neden bulunamaz.

• Tüberküloz (Verem). Dünya genelinde konstriktif perikarditin en sık nedenidir. Tüberküloz bakterisi perikarda ulaştığında şiddetli bir iltihap başlatır. Bu iltihap zamanla perikardın kalınlaşmasına ve sertleşmesine yol açar. Tüberkülozun yaygın olduğu gelişmekte olan ülkelerde konstriktif perikarditin büyük çoğunluğu bu nedene bağlıdır. Gelişmiş ülkelerde ise tüberküloz dışı nedenler daha ön plana çıkmaktadır.
• İdiyopatik (nedeni bilinmeyen) veya viral perikardit. Gelişmiş ülkelerde konstriktif perikarditin en sık nedeni budur. Daha önce geçirilmiş bir perikardit atağı — özellikle viral kaynaklı olanlar — perikardı kalıcı olarak hasar bırakabilir. Her perikardit vakası konstriktif perikardite dönüşmez; bu komplikasyon görece nadir gelişir.
• Kalp ameliyatı. Açık kalp ameliyatı sonrasında perikard dokusu hasar görebilir ve iyileşme sürecinde kalınlaşıp sertleşebilir. Bypass ameliyatı, kapak cerrahisi veya doğumsal kalp hastalığı operasyonları konstriktif perikardit riskini artırabilir. Bu komplikasyon ameliyattan aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir.
• Göğüs bölgesine radyoterapi. Akciğer kanseri, lenfoma veya meme kanseri tedavisinde uygulanan radyoterapi perikardı etkileyebilir. Radyasyon hasarı yıllar içinde perikardın fibrozisine (sertleşmesine) yol açabilir. Bu nedenle göğüs bölgesine radyoterapi alan kişiler uzun vadeli kalp takibine alınmalıdır.
• Bağ dokusu hastalıkları. Romatoid artrit, lupus ve skleroderma gibi otoimmün hastalıklar perikardı etkileyebilir. Bu hastalıklarda bağışıklık sistemi yanlışlıkla perikard dokusuna saldırarak iltihaplanmaya ve zamanla konstrüksiyona yol açabilir.
• Bakteriyel enfeksiyonlar. Stafilokok veya streptokok gibi bakteriler perikard boşluğuna ulaşarak pürülan (irinli) perikardit oluşturabilir. Bu ağır enfeksiyon tedavi edilse bile perikardda kalıcı hasar bırakabilir.
• Böbrek yetmezliği (Üremik perikardit). İleri evre böbrek yetmezliğinde kanda biriken üre perikarda toksik etki gösterir ve perikardit gelişimine yol açabilir. Diyaliz tedavisinin yaygınlaşmasıyla birlikte bu neden daha az görülür hale gelmiştir.
• Travma. Göğüs bölgesine ciddi darbe veya penetran yaralanmalar perikarda zarar verebilir. Bu hasarın ardından konstriktif perikardit gelişebilir.
• İlaçlar. Nadir de olsa bazı ilaçlar perikardı etkileyebilir. Hidralazin, prokainamid ve bazı kemoterapötik ajanlar bu ilaçlar arasındadır.

Konstriktif Perikardit Tanısı

Konstriktif perikardit tanısı koymak güçtür. Belirtiler başka hastalıklarla çok benzer olduğundan tanı için birden fazla testin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

• Fizik muayene. Doktorunuz kalp seslerini dinler. Konstriktif perikarditte "perikardiyal knock" adı verilen kalbe özgü, erken diyastolik bir ses duyulabilir. Boyun damarlarının dolgunluğu, bacaklardaki şişlik ve karındaki sıvı birikmesi değerlendirilir.
• Elektrokardiyografi (EKG). EKG konstriktif perikardit tanısı için yeterli değildir ancak ritim bozukluklarını ve kalp kasındaki değişiklikleri gösterebilir. Düşük voltajlı EKG ve atriyal fibrilasyon görülebilir.
• Akciğer filmi. Göğüs röntgeninde kalbin büyüklüğü, perikardda kireçlenme (kalsifikasyon) ve akciğer çevresindeki sıvı görülebilir. Perikard kalsifikasyonu konstriktif perikardit için önemli bir ipucudur; ancak her hastada görülmez.
• Ekokardiyografi. Kalp ultrasonu konstriktif perikardit tanısında çok değerlidir. Perikardın kalınlaşması, kalp odacıklarının dolumundaki anormalliklere ve kalp hareketlerindeki karakteristik değişiklikler görülebilir. Özellikle solunum sırasında kalp odacıklarındaki basınç değişikliklerinin değerlendirilmesi tanıya büyük katkı sağlar.
• Kalp MRI ve BT. Bu görüntüleme yöntemleri perikardın kalınlığını, sertliğini ve kalsifikasyonunu çok net gösterir. Kalp MRI ayrıca perikardda aktif iltihap olup olmadığını da değerlendirebilir. Konstriktif perikarditin restriktif kardiyomiyopati adı verilen başka bir hastalıktan ayırt edilmesinde çok yardımcıdır.
• Kardiyak kateterizasyon. Kalp içi basınçların doğrudan ölçüldüğü özel bir testtir. Konstriktif perikarditin karakteristik basınç paterni bu testle net şekilde ortaya konur. Özellikle ekokardiyografi ve görüntüleme yöntemleriyle tanı kesinleştirilemediğinde yapılır.
• Kan testleri. İnflamasyon belirteçleri (CRP, sedimantasyon), tüberküloz testleri, otoimmün hastalık göstergeleri, böbrek fonksiyonları ve karaciğer enzimleri değerlendirilir. Altta yatan nedeni bulmaya yardımcı olur.

Konstriktif Perikardit Tedavisi

Konstriktif perikarditin tedavisi hastalığın evresine, ciddiyetine ve altta yatan nedene göre belirlenir.

• Altta yatan nedenin tedavisi. Tüberküloza bağlı konstriktif perikarditte antitüberküloz ilaçlar kullanılır. Bakteriyel enfeksiyonda antibiyotik tedavisi uygulanır. Otoimmün hastalıklarda kortikosteroidler ve immünosüpresif ilaçlar verilebilir. Erken dönemde hastalık henüz tam olarak yerleşmemişse altta yatan nedenin tedavisiyle perikard düzelebilir ve cerrahi gereksinimden kaçınılabilir.
• İlaç tedavisi. İlaçlar konstriktif perikarditi iyileştiremez ancak belirtileri geçici olarak hafifletebilir. İdrar söktürücüler (diüretikler) vücuttaki fazla sıvıyı atarak şişliği ve nefes darlığını azaltır. Kalp ritim bozukluğu varsa buna yönelik ilaçlar kullanılabilir. İlaç tedavisi tek başına yeterli olmaz; çoğunlukla cerrahi hazırlık sürecinde destek amacıyla kullanılır.
• Perikardiyal dekortikasyon (Perikardiyektomi). Kesin ve kalıcı tedavi yöntemidir. Ameliyatta sertleşmiş ve kalınlaşmış perikard dokusu cerrahi olarak çıkarılır. Bu sayede kalbin serbestçe genişleyip kasılması yeniden mümkün hale gelir. Başarılı bir perikardiyektomi sonrasında hastalar belirgin ve kalıcı bir iyileşme yaşar. Bu ameliyat açık kalp cerrahisi deneyimi gerektiren büyük bir operasyondur. Ameliyat riski hastanın genel durumuna ve hastalığın ciddiyetine göre değişir.
• Ameliyat sonrası iyileşme. Perikardiyektomi sonrası iyileşme zaman alır. Kalp yeni duruma alışırken yorgunluk ve efor kapasitesinde kısıtlılık devam edebilir. Tam iyileşme aylar sürebilir. Düzenli takip ve rehabilitasyon bu süreçte büyük önem taşır.
• Ameliyat yapılamayan hastalar. İleri yaş, ciddi eşlik eden hastalıklar veya çok ilerlemiş hastalık nedeniyle ameliyat uygun görülmeyen hastalarda destekleyici tedavi sürdürülür. Diüretikler, tuz kısıtlaması ve aktivite düzenlemesi yaşam kalitesini artırmaya yardımcı olur.

Konstriktif Perikardit ile Yaşam

Konstriktif perikardit tanısı almak zorlayıcı olabilir. Ancak doğru tanı ve uygun tedaviyle pek çok hasta önemli ölçüde iyileşir.

• Cerrahi sonrası beklentiler. Başarılı perikardiyektomi sonrasında hastaların büyük çoğunluğu belirgin iyileşme bildirir. Nefes darlığı azalır, şişlikler geriler ve egzersiz kapasitesi artar. Ancak tam iyileşme birkaç ay sürebilir. Uzun süreli ve ağır hastalığı olanlar daha uzun iyileşme süreci yaşayabilir.
• Düzenli takip. Hem cerrahi geçiren hem de ameliyat yapılamayan hastalar düzenli kardiyoloji takibine ihtiyaç duyar. Kalp fonksiyonları, belirtiler ve ilaç etkinliği düzenli aralıklarla değerlendirilir.
• Yaşam tarzı düzenlemeleri. Tuz kısıtlaması, fazla sıvı tüketiminden kaçınmak ve aşırı fiziksel efordan uzak durmak belirtilerin yönetilmesinde yardımcı olur. Doktorunuzun önerilerine göre aktivite düzeyinizi ayarlayın.
• Altta yatan hastalığın takibi. Tüberküloz, otoimmün hastalık veya böbrek yetmezliği gibi altta yatan bir neden varsa bu durumların takibi de ihmal edilmemelidir.

Randevuya Hazırlanma

Konstriktif perikardit şüphesiyle doktora gitmek karmaşık görünebilir. Hazırlıklı olmak hem tanı sürecini kolaylaştırır hem de doktorunuzla daha verimli bir görüşme yapmanızı sağlar.

Yapabilecekleriniz:

• Nefes darlığı, yorgunluk ve şişlik gibi belirtilerin ne zaman başladığını ve nasıl ilerlediğini not edin.
• Daha önce perikardit, tüberküloz, kalp ameliyatı veya göğse radyoterapi geçirdiniz mi? Bunları belirtin.
• Kullandığınız tüm ilaçları listeleyin.
• Romatoid artrit, lupus gibi otoimmün hastalık tanınız varsa belirtin.
• Varsa önceki ekokardiyografi, EKG veya görüntüleme sonuçlarını getirin.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza sorabileceğiniz sorular:

• Hastalığım hangi evrede?
• Ameliyat gerekiyor mu?
• Ameliyat yapılmazsa ne olur?
• Ameliyatın riskleri nelerdir?
• İyileşme süreci nasıl işler?
• Hangi belirtilerde acile gitmeliyim?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?
• Tuz ve sıvı kısıtlaması yapmalı mıyım?

Doktorunuz size şunları sorabilir:

• Belirtiler ne zaman başladı ve nasıl ilerledi?
• Daha önce perikardit veya kalp iltihabı geçirdiniz mi?
• Tüberküloz tanısı aldınız mı?
• Kalp ameliyatı veya göğüs bölgesine radyoterapi geçirdiniz mi?
• Romatoid artrit veya lupus gibi bir otoimmün hastalığınız var mı?
• Böbrek hastalığı tanınız var mı?
• Bacaklarınızda veya karnınızda şişlik var mı?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?