Derin Ven Trombozu

Genel Bakış

Derin ven trombozu (DVT), bacaklardaki derin damarlarda kan pıhtısı oluşmasıyla ortaya çıkan ciddi bir durumdur. Pıhtı genellikle baldır veya uyluk bölgesindeki damarlarda gelişir. Nadiren kol, karın veya pelvis bölgesinde de oluşabilir.

DVT'nin en büyük tehlikesi pıhtının koparak kan dolaşımıyla akciğerlere ulaşmasıdır. Bu duruma pulmoner emboli denir ve yaşamı tehdit eden bir acil durumdur. Kopan pıhtı akciğerdeki damarları tıkar, solunumu zorlaştırır ve kalbe aşırı yük bindirir. Bu nedenle DVT erken tanınmalı ve tedavi edilmelidir.

DVT her yaşta görülebilir ancak 60 yaş üzerinde daha sık karşılaşılır. Uzun süreli hareketsizlik, ameliyat, bazı hastalıklar ve kalıtsal yatkınlık riski artıran önemli faktörlerdir. Pek çok durumda DVT önlenebilir bir durumdur.

Belirtileri

DVT'nin belirtileri kişiden kişiye değişir. Bazılarında çok belirgindir, bazılarında hafif seyreder. Yaklaşık yarısında ise hiçbir belirti olmayabilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Bacakta şişlik. Genellikle tek bacakta ortaya çıkar. Baldır, ayak bileği veya uyluk bölgesinde şişme görülebilir. Şişlik ani veya kademeli olarak gelişir.
• Bacakta ağrı veya hassasiyet. Özellikle baldırda kramp benzeri bir ağrı hissedilir. Yürüme veya ayakta durma ile artar. Bazen ağrı olmaksızın yalnızca dokunmada hassasiyet olabilir.
• Sıcaklık artışı. Pıhtının olduğu bölgede deri normalden daha sıcak hissedilir.
• Ciltte renk değişikliği. Etkilenen bölgede kızarıklık, morarma veya solgunluk görülebilir.
• Bacakta ağırlık hissi. Etkilenen bacak yorgun ve ağır hissedilir.

Belirtiler genellikle bir bacakta ortaya çıkar. Her iki bacağın aynı anda etkilenmesi nadirdir.

Ne Zaman 112 Aranmalı

Aşağıdaki durumlarda derhal 112 aranmalıdır:

• Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kan tükürme, hızlı nabız veya baş dönmesi gelişirse pulmoner emboli işareti olabilir. Bu tıbbi acil bir durumdur.
• Bacakta şiddetli şişlik, ağrı ve renk değişikliği birlikte varsa ve bacak tamamen hareket edemiyorsa acil değerlendirme gerekir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

DVT, kan pıhtılaşma sisteminin aşırı çalışması veya kan akışının yavaşlaması sonucu gelişir.

En önemli risk faktörleri şunlardır:

• Uzun süreli hareketsizlik. Uzun uçak veya araba yolculukları, yatak istirahati ve hareketsiz yaşam tarzı kan akışını yavaşlatır. Bacak kasları çalışmadığında damarlardaki kan durağanlaşır ve pıhtı oluşma riski artar.
• Ameliyat. Özellikle kalça, diz, karın veya pelvis ameliyatları DVT riskini önemli ölçüde artırır. Ameliyat sonrası hareketsizlik ve damar hasarı pıhtı oluşumuna zemin hazırlar.
• Yaralanma ve kırıklar. Bacak kırıkları, büyük yaralanmalar ve yanıklar damar hasarına yol açar ve pıhtılaşma riskini artırır.
• Gebelik ve doğum sonrası dönem. Gebelik sırasında artan basınç ve hormonal değişiklikler DVT riskini artırır. Risk doğumdan sonraki ilk altı hafta boyunca da devam eder.
• Doğum kontrol hapı ve hormon tedavisi. Östrojen içeren ilaçlar kanın pıhtılaşma eğilimini artırır.
• Kanser. Bazı kanser türleri kan pıhtılaşma sistemini aktive eder. Pankreas, akciğer, over ve kan kanserleri özellikle yüksek risk taşır. Kemoterapi de riski artıran bir faktördür.
• Kalp yetmezliği. Kalp pompalaması zayıfladığında damarlarda kan birikir ve pıhtı riski artar.
• Kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları. Bazı kişiler doğuştan kanın aşırı pıhtılaşmasına yatkın olabilir. Ailede genç yaşta DVT veya pulmoner emboli öyküsü varsa bu olasılık akla gelmelidir.
• Obezite. Fazla kilo bacak damarlarına baskı yapar ve dolaşımı olumsuz etkiler.
• Sigara. Damar sağlığını bozar ve kan pıhtılaşmasını kolaylaştırır.
• Yaş. 60 yaş üzerinde risk belirgin biçimde artar.
• Aile öyküsü. Ailede DVT veya pulmoner emboli öyküsü varsa risk daha yüksektir.

Tanısı

DVT tanısı öykü, muayene ve görüntüleme testleriyle konur.

Tanı süreci genellikle şunları içerir:

• Ayrıntılı öykü ve muayene. Belirtilerin ne zaman başladığı, risk faktörlerinin varlığı ve aile öyküsü değerlendirilir. Bacak muayenesinde şişlik, hassasiyet ve renk değişikliği aranır.
• D-dimer kan testi. Kanda pıhtı parçalanma ürünlerini ölçer. Yüksek değer pıhtı olabileceğini gösterir. Düşük değer ise DVT olasılığını büyük ölçüde dışlar.
• Doppler ultrason. DVT tanısında en sık kullanılan ve en güvenilir testtir. Damarlardaki kan akışını görüntüler ve pıhtıyı gösterir. Ağrısız bir yöntemdir.
• BT veya MR. Karın, pelvis veya göğüs bölgesindeki damarlarda pıhtı şüphesi varsa kullanılır.

Tedavisi

DVT tedavisinin temel hedefleri pıhtının büyümesini önlemek, koparak akciğerlere gitmesini engellemek ve yeni pıhtı oluşumunu önlemektir.

Tedavi seçenekleri şunlardır:

• Kan sulandırıcı ilaçlar. DVT tedavisinin temelidir. Bu ilaçlar pıhtının büyümesini önler ve yeni pıhtı oluşumunu engeller. Heparin enjeksiyonu, varfarin hapı ve yeni nesil kan sulandırıcılar (rivaroksaban, apiksaban gibi) bu grupta yer alır. "Kan sulandırıcı" terimi kullanılsa da bu ilaçlar kanı gerçekten sulandırmaz; pıhtılaşma sürecini yavaşlatır. Tedavi genellikle en az üç ay sürer; bazı durumlarda daha uzun veya yaşam boyu devam edebilir.
• Kompresyon çorapları. Dizden aşağıya giyilen özel elastik çoraplardır. Bacağa dışarıdan hafif baskı uygulayarak kan akışını iyileştirir ve şişliği azaltır. Ayrıca DVT sonrası kronik bacak ağrısı ve şişlik gelişme riskini düşürür.
• Pıhtı çözücü ilaçlar. Çok büyük veya yaşamı tehdit eden pıhtılarda kullanılır. Pıhtıyı hızlı bir şekilde eritir. Kanama riski yüksek olduğundan dikkatle seçilmiş hastalarda uygulanır.
• Filtre yerleştirme. Kan sulandırıcı kullanılamayan veya kullanıldığı halde emboli gelişen hastalarda uygulanan bir yöntemdir. Karın bölgesindeki ana damara kateter yoluyla özel bir filtre yerleştirilir. Bu filtre kopan pıhtının akciğerlere gitmesini engeller.
• Trombektomi. Nadiren, çok büyük pıhtılarda kateter yoluyla veya cerrahi olarak pıhtı çıkarılabilir. Bu işlem tüm hastalarda uygulanmaz; yalnızca seçilmiş vakalarda düşünülür.

DVT'den Korunma

DVT'nin pek çok vakası basit önlemlerle engellenebilir.

Koruyucu önlemler şunlardır:

• Hareketsiz kalmayın. Uzun yolculuklarda saatte bir kalkın, yürüyün ve bacak egzersizleri yapın. Oturarak ayak bileklerini döndürmek ve baldır kaslarını sıkmak kan akışını iyileştirir.
• Bol su için. Susuz kalmak kanı koyulaştırır ve pıhtı riskini artırır. Uzun yolculuklarda ve günlük yaşamda yeterli sıvı alın.
• Kompresyon çorapları giyin. Uzun uçuşlarda veya yüksek risk taşıyorsanız dizden aşağıya giyilen elastik çorap kullanın.
• Ameliyat sonrası erken hareket edin. Ameliyat sonrası doktorun önerdiği anda yürümeye başlayın. Erken hareket DVT riskini önemli ölçüde azaltır.
• Kilo verin. Fazla kilo varsa sağlıklı beslenme ve egzersizle kilo vermek riski düşürür.
• Sigarayı bırakın. Sigara damar sağlığını bozar ve pıhtı riskini artırır.
• İlaçlarınızı düzenli kullanın. Doktorunuz koruyucu kan sulandırıcı önerdiyse düzenli kullanın.

DVT ile Yaşam

DVT tedavisi aldıktan sonra çoğu kişi normal yaşamına döner. Ancak bazı önemli noktalar göz önünde bulundurulmalıdır.

• İlaç tedavisine uyun. Kan sulandırıcı tedavi süresi ve dozu doktor tarafından belirlenir. İlacı düzenli kullanmak çok önemlidir. Eksik veya fazla kullanım ciddi sorunlara yol açabilir.
• Düzenli kontrol yaptırın. Varfarin kullanıyorsanız düzenli kan testi gerekir. Yeni nesil kan sulandırıcılarda rutin test gerekmez; ancak periyodik kontroller önerilir.
• Kanama belirtilerine dikkat edin. Kan sulandırıcı kullanırken kanama riski artar. Dişeti kanaması, burun kanaması, idrar veya dışkıda kan, olağandışı morluklar gibi belirtilerde doktorunuza haber verin.
• Yeni ilaç veya işlem öncesi bilgilendirin. Herhangi bir tıbbi işlem, diş tedavisi veya yeni ilaç başlamadan önce kan sulandırıcı kullandığınızı mutlaka belirtin.
• Aktif kalın. Düzenli egzersiz kan dolaşımını iyileştirir ve yeni pıhtı riskini azaltır. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi aktiviteler önerilir.
• Kronik bacak sorunlarına dikkat edin. DVT sonrasında bazı kişilerde uzun süreli bacak ağrısı, şişlik ve ağırlık hissi gelişebilir. Bacak yorgun hissedilir ve uzun süre ayakta durmak zorlaşır. Sıkıştırıcı çorap kullanmak bu riski azaltır.

Randevuya Hazırlanma

Yapabilecekleriniz:

• Belirtilerin ne zaman başladığını ve nasıl ilerlediğini not edin.
• Son zamanlarda uzun yolculuk, ameliyat veya yaralanma geçirip geçirmediğinizi belirtin.
• Kullandığınız tüm ilaçları ve doğum kontrol hapını listeleyin.
• Ailede DVT, pulmoner emboli veya genç yaşta pıhtılaşma sorunu öyküsü varsa paylaşın.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza sorabileceğiniz sorular:

• DVT tanısı kesin mi?
• Pulmoner emboli riskim var mı?
• Hangi tedaviyi alacağım ve ne kadar sürecek?
• Kan sulandırıcı kullanırken hangi ilaçlardan kaçınmalıyım?
• Egzersiz yapabilir miyim?
• Tekrar DVT gelişme riskim nedir?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?

Doktorunuz size şunları sorabilir:

• Belirtiler ne zaman başladı?
• Son zamanlarda uzun yolculuk yaptınız mı?
• Yakın zamanda ameliyat geçirdiniz mi?
• Gebelik, doğum kontrol hapı veya hormon tedavisi kullanıyor musunuz?
• Ailede DVT veya pulmoner emboli öyküsü var mı?
• Daha önce pıhtılaşma sorunu yaşadınız mı?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?