Mitral Kapak Prolapsusu

Genel Bakış

Mitral kapak prolapsusu, kalbin sol üst odacığı ile sol alt odacığı arasındaki kapağın yaprakçıklarından birinin ya da her ikisinin sol ventrikül kasıldığında sol atriyuma doğru geri sarktığı bir durumdur. Normalde mitral kapak yaprakçıkları kapandığında tam ve düzgün biçimde bir araya gelir. Prolapsusta ise bir ya da her iki yaprakçık hafifçe balonlaşarak sol atriyum tarafına doğru hareket eder.

Mitral kapak prolapsusu en sık görülen kalp kapağı sorunlarından biridir. Toplumun yaklaşık yüzde ikisinde görülür. Çoğu kişide yaşam boyu hiçbir belirti vermez ve ciddi bir sorun oluşturmaz. Pek çok kişi bu durumu rutin muayene sırasında ya da başka bir nedenle yapılan kalp ultrasonografisinde tesadüfen öğrenir.

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin büyük çoğunluğu için prognoz çok iyidir ve tedavi gerekmez. Ancak bazı vakalarda yaprakçıkların bu anormal hareketi mitral kapaktan kan kaçağına yani mitral yetmezliğe yol açabilir. Bu durum geliştiğinde daha yakın izlem ve zaman zaman da tedavi gerekebilir.

Belirtileri

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin büyük çoğunluğu hiçbir belirti yaşamaz. Belirtiler ortaya çıktığında ise genellikle hafiftir ve çoğunlukla hayatı tehdit etmez. Bazı belirtilerin prolapsustan mı yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığı her zaman net olmayabilir.

• Çarpıntı. En sık bildirilen belirtilerden biridir. Kalbin düzensiz, hızlı ya da takla atar gibi çarptığı hissedilebilir. Çoğunlukla ciddi bir ritim bozukluğunun işareti değildir; ancak kalıcı ya da şiddetli olursa değerlendirilmesi gerekir.
• Göğüs ağrısı. Göğüs sol tarafında ani ve batıcı nitelikte bir ağrı ya da sıkışma hissi zaman zaman görülebilir. Bu ağrı genellikle eforla ilişkili değildir ve kısa sürede geçer. Koroner damar hastalığındaki göğüs ağrısından farklıdır.
• Nefes darlığı. Bazı kişilerde hafif eforla nefes darlığı hissedilebilir. Belirgin bir mitral yetmezlik gelişmediği sürece ciddi nefes darlığı beklenmez.
• Yorgunluk. Açıklanamayan ve süregelen bir yorgunluk hissi bildirilebilir. Ancak bu belirtinin doğrudan mitral kapak prolapsusuyla ilişkisi her zaman net değildir.
• Baş dönmesi. Zaman zaman hafif baş dönmesi ya da sersemlik hissi ortaya çıkabilir.
• Anksiyete hissi. Bazı kişilerde çarpıntı ve göğüs rahatsızlığı kaygıyı artırabilir. Mitral kapak prolapsusu olan kişilerde anksiyetenin biraz daha sık görülebildiği bilinmekle birlikte bu ilişki tam anlamıyla açıklanamamıştır.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Mitral kapak prolapsusu tanısı olan kişilerin aşağıdaki durumlarda bir sağlık kuruluşuna başvurması önerilir.

• Çarpıntı sık, uzun süreli ya da giderek kötüleşiyorsa
• Nefes darlığı yeniden başlarsa ya da belirginleşirse
• Egzersiz kapasitesinde açıklanamayan düşme olursa
• Bacak veya ayak bileklerinde şişlik gelişirse

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı
• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi
• Çok hızlı ya da çok düzensiz kalp atışı
• Ani ve şiddetli nefes darlığı

Nedenleri

Mitral kapak prolapsusu çoğunlukla kalıtsal bir durumdur. Kapak yaprakçıklarını oluşturan doku normalden daha fazla esneklik gösterebilir. Bu fazla esneklik yaprakçıkların kasılma sırasında olması gerekenin ötesine geçmesine ve sol atriyuma doğru sarkmalarına yol açar. Bazı bağ dokusu hastalıklarında bu durum daha belirgin biçimde karşımıza çıkabilir.

• Kalıtsal geçiş. Mitral kapak prolapsusu aynı aile içinde birden fazla kişiyi etkileyebilir. Birinci derece akrabalarda hastalık varsa risk daha yüksektir.
• Marfan sendromu. Bağ dokusunu etkileyen bu genetik hastalıkta mitral kapak prolapsusu sıkça görülür ve zaman zaman daha ciddi bir seyir izleyebilir.
• Ehlers-Danlos sendromu. Bir diğer bağ dokusu hastalığı olan bu durumda da mitral kapak prolapsusu görülebilir.
• İnce yapılı vücut tipi. Mitral kapak prolapsusu ince yapılı kişilerde ve özellikle genç kadınlarda biraz daha sık görülebilir. Bu ilişki tam anlamıyla açıklanamamıştır ancak uzun zamandır gözlemlenmiştir.

Risk Faktörleri

• Aile öyküsü. Birinci derece akrabalarda mitral kapak prolapsusu varsa risk artabilir.
• Kadın cinsiyet. Mitral kapak prolapsusu her iki cinsiyette de görülmekle birlikte kadınlarda biraz daha sık bildirilir.
• Bağ dokusu hastalıkları. Marfan sendromu ve Ehlers-Danlos sendromu gibi hastalıklar mitral kapak prolapsusuyla ilişkilidir.

Tanısı

Mitral kapak prolapsusu çoğunlukla tesadüfen ya da rutin muayenede fark edilir. Doktor muayenesinde steteskopla kalp dinlendiğinde karakteristik bir klik sesi duyulabilir. Bu ses sistolde yani kalbin kasıldığı anda ortaya çıkar ve ardından bir üfürüm gelebilir. Bu klik sesi mitral kapak prolapsusu için oldukça tanısal bir bulgudur.

• Kalp ultrasonografisi (ekokardiyografi). Tanıyı doğrulayan ve izlemde en temel yöntemdir. Yaprakçıkların sol atriyuma ne kadar sarkıp sarkmadığını gerçek zamanlı olarak gösterir. Kapaktan kan kaçağı olup olmadığını ve varsa ne kadar olduğunu ölçer. Sol ventrikülün boyutunu ve işlevini değerlendirir. Prolapsusun derecesi ve eşlik eden yetmezlik durumu hem tanıyı hem de takip planını şekillendirir.
• EKG. Ritim bozukluklarını saptamada kullanılır. Mitral kapak prolapsusu olan bazı kişilerde T dalgası değişiklikleri ya da erken atımlar görülebilir. EKG tek başına tanı koydurucusu değildir ancak çarpıntı şikayeti olan hastalarda önemlidir.
• Holter monitör. Çarpıntı ya da ritim bozukluğu şikayeti olan hastalarda 24 saat ya da daha uzun süre taşınan bu taşınabilir EKG cihazı günlük yaşamdaki ritim değişikliklerini kaydeder. Çarpıntının ritim bozukluğuyla ilişkili olup olmadığını ortaya koymada değerlidir.
• Efor testi. Egzersiz sırasında ortaya çıkan belirtileri değerlendirmek ya da egzersizle tetiklenen ritim bozukluklarını araştırmak için kullanılabilir.

Tedavisi

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin büyük çoğunluğu herhangi bir tedaviye ihtiyaç duymaz. Tedavi ihtiyacı olup olmadığı ve ne tür bir tedavinin uygun olduğu kapaktan kan kaçağı olup olmadığına ve belirtilerin ciddiyetine göre belirlenir.

Belirtisiz Hastalarda Yaklaşım

Kan kaçağı olmayan ya da hafif düzeyde olan ve belirtisi bulunmayan mitral kapak prolapsusu için herhangi bir ilaç ya da girişim gerekmez. Bu gruptaki hastaların büyük çoğunluğu normal yaşamlarını sürdürebilir. Düzenli kardiyoloji kontrolü ve belirli aralıklarla yapılan kalp ultrasonografisi yeterlidir.

Çarpıntı ve Göğüs Ağrısının Yönetimi

• Beta blokerler. Çarpıntı ve göğüs rahatsızlığı belirtileri olan bazı hastalarda beta blokerler bu şikayetleri hafifletmeye yardımcı olabilir. Kalp hızını yavaşlatarak ve ritim bozukluklarını baskılayarak etki ederler. Her hastada kullanılmaz; semptomatik faydası olan seçilmiş hastalarda tercih edilir.
• Kafeinsiz yaşam tarzı değişiklikleri. Kafein, alkol ve sigaranın azaltılması ya da bırakılması bazı hastalarda çarpıntı sıklığını azaltabilir.

Ritim Bozukluklarının Tedavisi

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin büyük bölümünde görülen çarpıntı ciddi bir ritim bozukluğuna işaret etmez. Ancak Holter monitörde ciddi ventriküler ritim bozuklukları saptandığında antiaritmik ilaç tedavisi ya da kateter ablasyon değerlendirilebilir. Bu karar kardiyolog tarafından bireysel risk değerlendirmesiyle yapılır.

Mitral Yetmezlik Geliştiğinde Tedavi

Mitral kapak prolapsusu ilerleyerek belirgin kan kaçağına yani mitral yetmezliğe dönüştüğünde tedavi gerekebilir. Bu durumda tedavi yaklaşımı mitral yetmezliğin derecesine ve sol ventrikülün durumuna göre belirlenir.

• İzlem ve ilaç tedavisi. Orta dereceli yetmezlikte düzenli ekokardiyografi ile sol ventrikülün durumu izlenir. Kalp yetmezliği belirtileri varsa ilaç tedavisi başlanabilir.
• Mitral kapak onarımı. Belirgin mitral yetmezlik geliştiğinde ve sol ventrikülde büyüme ya da işlev bozukluğu başladığında cerrahi önerilir. Mitral kapak prolapsusu kaynaklı yetmezlikte kapak onarımı çok başarılı sonuçlar vermekte ve kapak değişimine kıyasla tercih edilen yöntem olmaktadır. Onarılan kapak kan sulandırıcı gerektirmez ve uzun vadeli sonuçlar genellikle çok iyidir. Deneyimli merkezlerde minimal invaziv yani küçük kesi ile yapılan onarım yöntemleri de mümkündür.
• Mitral kapak değişimi. Onarımın mümkün olmadığı durumlarda biyolojik ya da mekanik kapak ile değişim yapılır.
• MitraClip. Cerrahi riski yüksek olan uygun hastalarda kateter yöntemiyle yaprak uçlarını birbirine klipsleyen bu cihaz kan kaçağını azaltmak için kullanılabilir.

Komplikasyonları

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin büyük çoğunluğu komplikasyon yaşamaz. Ancak bazı vakalarda aşağıdaki durumlar gelişebilir.

• Mitral yetmezliği. En sık görülen komplikasyondur. Yaprakçıkların anormal hareketi zamanla kapaktan kan kaçağına zemin hazırlayabilir. Yetmezlik ilerledikçe sol ventrikülde büyüme ve işlev bozukluğu gelişebilir.
• Ritim bozuklukları. Atriyal fibrilasyon ve bazı ventriküler ritim bozuklukları gelişebilir. Atriyal fibrilasyon hem belirtileri ağırlaştırabilir hem de felç riskini artırabilir.
• Enfektif endokardit. Özellikle belirgin yetmezlik eşlik ediyorsa kapak yüzeyine bakteri yerleşimi riski artabilir.
• Ani kalp durması. Çok nadir görülür. Ağır mitral yetmezliği olan ve ciddi ventriküler ritim bozukluğu saptanan kişilerde risk biraz daha yüksek olabilir. Basit mitral kapak prolapsusunda ani kalp durması riski genel toplumdan belirgin biçimde yüksek değildir.

Yaşam Tarzı

Mitral kapak prolapsusu olan kişilerin büyük çoğunluğu için günlük yaşamda önemli bir kısıtlama gerekmez. Doğru bilgilendirilmek ve gereksiz endişeden kaçınmak bu hastalığı yönetmenin en önemli parçalarından biridir.

Fiziksel Aktivite

Belirgin mitral yetmezliği olmayan ve ritim bozukluğu saptanmayan mitral kapak prolapsusu olan kişiler egzersiz dahil günlük fiziksel aktivitelerine serbestçe devam edebilir. Bu gruptaki hastalar için egzersiz kısıtlaması gerekmez. Belirgin yetmezlik ya da ritim bozukluğu saptandığında egzersiz kısıtlaması konusunda kardiyologunuz size rehberlik edecektir.

Kafein, Alkol ve Sigara

Kafein, alkol ve sigara bazı kişilerde çarpıntıyı artırabilir. Bu maddeleri azaltmak ya da bırakmak belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir. Sigara aynı zamanda genel kalp ve damar sağlığını olumsuz etkiler; bırakmak bu açıdan da önemlidir.

Anksiyete ve Stres Yönetimi

Mitral kapak prolapsusu olan bazı kişilerde çarpıntı ve göğüs rahatsızlığı kaygıyı artırabilir. Hastalığın gerçek doğasını anlamak yani büyük çoğunlukla iyi huylu bir durum olduğunu bilmek bu kaygıyı azaltmada çok yardımcı olabilir. Gerektiğinde stres yönetimi teknikleri ya da psikolojik destek almak da faydalıdır.

Enfektif Endokardit Korunması

Günümüzde basit mitral kapak prolapsusu için rutin antibiyotik profilaksisi önerilmemektedir. Ancak belirgin mitral yetmezliği olan ya da daha önce kapak enfeksiyonu geçirmiş hastalar farklı bir grupta değerlendirilebilir. Bu konuyu kardiyologunuzla görüşün ve diş hekiminizi kapak hastalığınız hakkında bilgilendirin.

Düzenli Takip

Mitral kapak prolapsusu düzenli kardiyoloji izlemi gerektiren bir durumdur. Takip sıklığı kan kaçağının derecesine göre belirlenir. Kaçak olmayan ya da çok hafif olan hastalarda her birkaç yılda bir kontrol yeterliyken belirgin yetmezlik geliştiğinde daha sık izlem gerekir. Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri gelişirse doktorunuzu arayın ya da acile gidin.

• Çarpıntı sık, uzun süreli ya da giderek kötüleşiyorsa
• Nefes darlığı yeniden başlarsa ya da belirginleşirse
• Bacak veya ayak bileklerinde şişlik gelişirse
• Bayılma ya da bayılmak üzere olma hissi gelişirse
• Ateş ve halsizlikle birlikte terleme başlarsa

Randevuya Hazırlanma

Mitral kapak prolapsusu tanısıyla doktora gitmeden önce hazırlıklı olmak hem doğru değerlendirmeye hem de size en uygun yaklaşıma ulaşmayı kolaylaştırır.

Yapabilecekleriniz

• Çarpıntı ya da göğüs rahatsızlığı yaşıyorsanız ne zaman ve hangi durumlarda ortaya çıktığını not edin.
• Ailede mitral kapak prolapsusu ya da bağ dokusu hastalığı öyküsü varsa paylaşın.
• Önceki ekokardiyografi raporlarınız varsa getirin.
• Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri listeleyin.
• Kafein, alkol ve sigara alışkanlıklarınızı aktarın.
• Sorularınızı önceden yazın.

Doktorunuza Sorabileceğiniz Sorular

• Kapağımdan kan kaçağı var mı ve ne kadar?
• Herhangi bir tedaviye ya da ilaca ihtiyacım var mı?
• Spor yapabilir miyim ve egzersiz konusunda herhangi bir kısıtlama var mı?
• Diş tedavisi öncesinde antibiyotik kullanmam gerekiyor mu?
• Çarpıntılar ciddi bir ritim bozukluğuna işaret ediyor mu?
• Ne sıklıkla kontrol olmam gerekiyor?

Doktorunuzun Size Sorabileceği Sorular

• Çarpıntı ne zaman başladı ve ne sıklıkta oluyor?
• Göğüs ağrısı eforla mı yoksa efordan bağımsız mı ortaya çıkıyor?
• Ailede mitral kapak prolapsusu ya da bağ dokusu hastalığı var mı?
• Kafein, alkol ya da sigara kullanıyor musunuz?
• Nefes darlığı ya da egzersiz kapasitesinde düşme fark ettiniz mi?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?