Kalp Yetmezliği Tanısı ve Tedavisi

Kalp yetmezliği tanısı; belirtilerinizin değerlendirilmesi, fizik muayene ve çeşitli kalp testleriyle konur. Ekokardiyografi, EKG ve kan testleri kalbin ne kadar etkilendiğini ve nedenini anlamaya yardımcı olan başlıca yöntemlerdir.

Kalp yetmezliği tedavisi hastalığın türüne ve şiddetine göre belirlenir; yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ve bazı durumlarda tıbbi cihazlar ya da cerrahi seçenekleri içerir. Doğru tedaviyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Tedavi sonrası düzenli takip ve yaşam tarzı değişikliklerinin sürdürülmesi hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için gereklidir.

Tanısı

Kalp yetmezliği tanısı tek bir testle konulamaz. Doktorunuz belirtilerinizi, geçmiş hastalıklarınızı ve çeşitli tetkiklerin sonuçlarını bir arada değerlendirerek tanıya ulaşır.

Kalp yetmezliği tanısında kullanılan yöntemler şunlardır:

• Fizik muayene. Doktorunuz akciğerlerinizi dinler; biriken sıvı nedeniyle oluşan karakteristik bir ses duyabilir. Bacaklardaki şişliği kontrol eder, boyun damarlarının dolup dolmadığına bakar ve kalbinizi dinler. Bu basit muayene çok değerli ipuçları verir.
• Kan testleri. BNP ya da NT-proBNP adı verilen iki özel kan değeri kalp yetmezliğini saptamada çok önemlidir. Bu değerler kalp baskı altındayken yükselir ve hem tanıda hem de tedavinin ne kadar işe yaradığını izlemede kullanılır. Böbrek fonksiyonları, karaciğer değerleri, kan şekeri, kolesterol ve tiroid hormonları da rutin olarak değerlendirilir.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonografisi). Kalp yetmezliği tanısında en önemli görüntüleme yöntemidir. Ses dalgaları kullanılarak kalbin görüntüsü oluşturulur; kalbin ne kadar güçlü kasıldığı, odacıkların büyüklüğü, kapakların düzgün çalışıp çalışmadığı ve kalp kasının ne kadar sertleştiği görülebilir. Bu tetkik hem tanıyı doğrular hem de kalp yetmezliğinin türünü belirler.
• EKG (elektrokardiyografi). Kalbin elektrik aktivitesini kaydeder. Ritim bozukluklarını, geçirilmiş kalp krizinin izlerini ve kalp kasındaki değişiklikleri gösterir. Tek başına kalp yetmezliği tanısı koydurmazverir ama önemli ek bilgi sağlar.
• Akciğer grafisi. Akciğerlerde sıvı birikimini ve kalbin büyüyüp büyümediğini gösterir. Hızlı ve kolay uygulanan bu tetkik kalp yetmezliğinde sıklıkla başvurulan ilk görüntüleme yöntemidir.
• Kalp MRI. Kalbin yapısını ve çalışma biçimini çok daha ayrıntılı biçimde görüntüler. Ekokardiyografinin yeterli olmadığı durumlarda ya da kalp kası hastalığından şüphelenildiğinde tercih edilir.
• Efor testi. Egzersiz sırasında kalbin nasıl tepki verdiğini değerlendirir. Kalp yetmezliğinin ne ölçüde egzersiz kapasitesini kısıtladığını anlamaya ve tedavi planını oluşturmaya yardımcı olur.
• Koroner anjiyografi. Kalp damarlarının tıkalı ya da dar olup olmadığını görmek için yapılır. Kalp yetmezliğinin koroner arter hastalığından kaynaklandığından şüphelenildiğinde ya da tedavi seçenekleri değerlendirilirken uygulanır.

Tedavisi

Kalp yetmezliği tedavisinin temel hedefleri şunlardır: belirtileri hafifletmek, hastaneye yatış riskini azaltmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve yaşam süresini uzatmak. Bu hedeflere ulaşmak için ilaç tedavisi, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde tıbbi cihazlar ya da cerrahi seçenekler bir arada kullanılır.

Kalp yetmezliği tedavisinde kullanılan yöntemler şunlardır:

• ACE inhibitörleri ve ARB'ler. Kalp yetmezliğinin temel ilaçlarıdır. Damarları genişleterek kalbin daha az güçle daha fazla kan pomalamasını sağlarlar. Aynı zamanda kalbin zamanla daha da kötüleşmesini yavaşlatırlar. Kalp yetmezliği olan hemen hemen herkes bu ilaçlardan birini kullanır. Bazı hastalarda öksürük yan etkisi görülebilir; bu durumda ARB olarak bilinen alternatif bir ilaç grubuna geçilebilir.
• Beta blokerler. Kalp hızını yavaşlatır ve kalbin daha verimli çalışmasını sağlar. Başlangıçta yorgunluğu artırabilir gibi görünse de düzenli kullanımda kalp fonksiyonunu ve yaşam süresini anlamlı biçimde iyileştirirler. Ani bırakılmamalıdır.
• Diüretikler (idrar söktürücüler). Vücuttaki fazla sıvıyı böbrekler aracılığıyla dışarı atarak nefes darlığını ve bacak şişliğini hafifletir. Belirtileri en hızlı gideren ilaçlardır. Günlük kilo takibi ve tuz kısıtlamasıyla birlikte kullanıldığında çok daha etkili olurlar.
• MRA (mineralokortikoid reseptör antagonistleri). Spironolakton ve eplerenon bu gruptadır. Hem hafif bir idrar söktürücü etkileri vardır hem de kalbin zamanla kötüleşmesini yavaşlatırlar. Kalp yetmezliği tedavisinin önemli bir parçasıdır.
• SGLT2 inhibitörleri. Başlangıçta diyabet ilacı olarak geliştirilen bu ilaçların kalp yetmezliği üzerinde de çok güçlü koruyucu etkileri olduğu keşfedilmiştir. Hem hastaneye yatış riskini hem de ölüm riskini belirgin biçimde azaltırlar. Günümüzde kalp yetmezliği tedavisinin dört temel direğinden biri olarak kabul edilmektedir.
• ARNI (sakubitril/valsartan). Kalp üzerindeki yükü azaltırken aynı zamanda kalbi koruyan doğal maddelerin yıkılmasını önleyen yeni nesil bir ilaçtır. Standart ilaçlara kıyasla kalp yetmezliği nedeniyle ölüm ve hastaneye yatış riskini daha fazla azalttığı gösterilmiştir.
• İvabradine. Kalp hızını yavaşlatan ancak beta blokerlerin yapamadığı durumlarda ya da ek destek olarak kullanılan bir ilaçtır. Özellikle kalp hızı yüksek seyreden hastalarda faydalıdır.
• Demir takviyesi. Kalp yetmezliği olan pek çok hastada demir eksikliği bulunur. Bu durum hem yorgunluğu artırır hem de kalbin işlevini daha da bozar. Demir takviyesi bu hastaların önemli bir kısmında belirtileri belirgin biçimde iyileştirebilir.
• CRT cihazı (kardiyak resenkronizasyon tedavisi). Bazı kalp yetmezliği hastalarında kalbin sol ve sağ tarafı koordineli biçimde çalışmaz. Göğüs altına yerleştirilen ve kalp içine ince teller gönderilen bu küçük cihaz her iki tarafın eş zamanlı atmasını sağlar. Bu düzeltme kalbin pompalama gücünü artırabilir ve belirtileri önemli ölçüde azaltabilir.
• ICD cihazı (implante defibrilatör). Kalp yetmezliği olan bazı hastalarda tehlikeli ritim bozuklukları ani kardiyak durdurmaya yol açabilir. ICD bu tehlikeli ritmi anında algılayıp elektrik şokuyla normale döndüren küçük bir cihazdır. Yüksek riskli hastalarda hayat kurtarıcı bir koruma sağlar.
• Mekanik kalp destek cihazları. İleri evre kalp yetmezliğinde kalp artık yeterince kan pompalayamıyorsa mekanik bir pompa kalbe yardımcı olmak amacıyla yerleştirilebilir. Bu cihazlar hem kalp nakline köprü olarak hem de uzun vadeli tedavi olarak kullanılabilir.
• Kalp nakli. Tüm tedavilere rağmen ilerleyen ve yaşamı tehdit eden kalp yetmezliğinde kalp nakli son seçenek olarak değerlendirilebilir. Nakil listesine girebilmek için belirli kriterlerin karşılanması gerekir ve bu süreç uzman merkezlerde yürütülür.
• Altta yatan nedenin tedavisi. Kalp yetmezliğinin nedeni tedavi edilebilirse bu çoğu zaman kalp fonksiyonunu da iyileştirir. Tıkalı damarların açılması, hasarlı kapakların onarılması ya da değiştirilmesi, ritim bozukluğunun düzeltilmesi bu tedavilere örnek gösterilebilir.

Randevuya Hazırlanma

Kalp yetmezliği tanısıyla kardiyoloji randevusuna gitmeden önce hazırlıklı olmak hem zamanı daha verimli kullanmanızı hem de doktorunuzla daha iyi bir iletişim kurmanızı sağlar.

Yapabilecekleriniz:

• Belirtilerinizin ne zamandan beri sürdüğünü ve son dönemde nasıl değiştiğini not edin
• Nefes darlığının hangi aktivitelerle ortaya çıktığını gözlemleyip aktarın
• Son birkaç haftadaki kilo değişimlerinizi not edin
• Varsa evde ölçtüğünüz tansiyon ve nabız değerlerini getirin
• Kullandığınız tüm ilaçları, vitamin ve takviyeleri listeleyin
• Ailede kalp hastalığı öyküsü varsa belirtin
• Sorularınızı önceden yazın; randevu sırasında aklınızdan çıkabilir

Doktorunuza sorabileceğiniz sorular şunlardır:

• Kalp yetmezliğim hangi evrede ve ne kadar ilerlemiş?
• Kalp yetmezliğimin nedeni nedir?
• Hangi ilaçları kullanmam gerekiyor ve bunların yan etkileri neler?
• Cihaz tedavisine ihtiyacım var mı?
• Evde hangi belirtileri takip etmeliyim, ne zaman acile gitmeliyim?
• Ne kadar egzersiz yapabilirim?
• Beslenme ve tuz konusunda nelere dikkat etmeliyim?
• Ne sıklıkla kontrole gelmem gerekiyor?

Doktorunuzun size sorabileceği sorular şunlardır:

• Nefes darlığı ne zamandan beri var, hangi aktivitelerle ortaya çıkıyor?
• Geceleri nefes nefese uyanıyor musunuz ya da yatarken nefes almakta güçlük çekiyor musunuz?
• Bacaklarınızda şişlik var mı, gün içinde artıyor mu?
• Son dönemde beklenmedik kilo artışı yaşadınız mı?
• Hangi ilaçları kullanıyorsunuz, düzenli alıyor musunuz?
• Tuz tüketiminiz nasıl?
• Sigara kullanıyor musunuz, alkol tüketiminiz var mı?
• Diyabetiniz ya da başka kronik hastalığınız var mı?