Triküspid Kapak Hastalığı

Genel Bakış

Triküspid kapak hastalığı, kalbin sağ üst odacığı ile sağ alt odacığı arasında yer alan triküspid kapağın düzgün çalışmamasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Triküspid kapak normalde üç yaprakçıktan oluşur ve her kalp atımında açılıp kapanarak kanın yalnızca bir yönde akmasını sağlar. Bu kapak yeterince açılamadığında ya da tam kapanamadığında kalbin sağ tarafındaki kan akışı bozulur ve zamanla ciddi sorunlar gelişebilir.

Triküspid kapak hastalığı diğer kapak hastalıklarına kıyasla daha az bilinmekle birlikte klinik açıdan önemli bir durumdur. Çoğunlukla sol taraftaki kapak hastalıklarının ya da akciğer damarı basıncının artmasının bir sonucu olarak gelişir. Bu nedenle triküspid kapak hastalığı pek çok vakada altta yatan başka bir kalp sorununun habercisi ya da yansıması olabilir.

Hafif triküspid kapak hastalığı uzun süre belirti vermeyebilir. Hastalık ilerledikçe vücutta sıvı birikimi, yorgunluk ve nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Erken tanı ve doğru tedaviyle yaşam kalitesi korunabilir.

Türleri

• Triküspid kapak yetmezliği. En sık görülen türdür. Kapak tam kapanmaz ve sağ alt odacık her kasıldığında kanın bir kısmı sağ üst odacığa geri kaçar. Çoğunlukla sağ alt odacığın genişlemesine ikincil olarak gelişir; yani kapağın kendisinde değil, kalbin boyutundaki değişiklikten kaynaklanır. Mitral kapak hastalığı, akciğer damarı basıncı artışı ve kalp yetmezliği gibi sol taraf kalp sorunları bu tabloya zemin hazırlayan başlıca nedenlerdir. Birincil triküspid yetmezliğinde ise sorun doğrudan kapak yaprakçıklarında ya da yaprakçıkları tutan kirişlerde bulunur.
• Triküspid kapak darlığı. Kapak yaprakçıkları kalınlaşır ve birbirine yapışarak tam açılamaz hale gelir. Sağ üst odacıktan sağ alt odacığa geçen kan azalır. Oldukça nadir görülen bu tür en sık romatizmal ateşe bağlı olarak gelişir ve çoğunlukla mitral kapak darlığıyla birlikte karşımıza çıkar.

Belirtileri

Triküspid kapak hastalığının belirtileri çoğunlukla altta yatan kalp sorunlarının belirtileriyle iç içe geçtiğinden ayırt edilmesi güç olabilir. Hafif triküspid kapak hastalığında uzun süre hiçbir belirti görülmeyebilir.

• Bacak, ayak bileği ve karında şişlik. En belirgin belirtilerden biridir. Sağ kalp yeterince kan pompalayamadığında vücutta sıvı birikmesi başlar. Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik gelişebilir. Karın bölgesinde sıvı birikmesi de görülebilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Vücuda yeterli kan ulaşmadığında süregelen bir bitkinlik hissi gelişebilir.
• Nefes darlığı. Özellikle efor sırasında ortaya çıkabilir. Altta yatan sol taraf kalp hastalığı da nefes darlığına katkıda bulunabilir.
• Boyun damarlarında dolgunluk hissi. Sağ üst odacıkta artan basınç boyun damarlarının şişmesine yol açabilir. Bazı kişiler bu durumu boyun bölgesinde bir dolgunluk ya da nabız hissi olarak fark edebilir.
• Karın bölgesinde rahatsızlık ve dolgunluk hissi. Karaciğerde sıvı birikmesi ve büyümesi karında ağırlık ve dolgunluk hissine yol açabilir.
• Çarpıntı ve düzensiz kalp atışı. Atriyal fibrilasyon triküspid kapak hastalığında sık görülür. Kalbin hızlı ya da düzensiz çarptığı hissedilebilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Aşağıdaki belirtiler fark edildiğinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

• Bacak, ayak bileği ya da karında şişlik
• Eforla ya da dinlenirken ortaya çıkan nefes darlığı
• Açıklanamayan yorgunluk ve halsizlik
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı hissi

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Ani ve şiddetli nefes darlığı
• Ani ve şiddetli göğüs ağrısı
• Bayılma veya bayılmak üzere olma hissi
• Çok hızlı ya da çok düzensiz kalp atışı

Nedenleri

Triküspid kapak hastalığının nedeni türüne göre farklılık gösterir. Yetmezlik ve darlık farklı nedenlerden kaynaklanır.

• Sol taraf kalp hastalıkları. Mitral kapak hastalığı ya da aort kapağı hastalığı gibi sol taraf sorunlar sol kalbin basıncını artırır. Bu artış zamanla sağ kalbi de etkiler ve sağ alt odacık genişler. Genişleyen sağ alt odacık triküspid kapak halkasını da büyüterek kapağın tam kapanamamasına yol açabilir. İkincil triküspid yetmezliğinin en sık nedeni budur.
• Pulmoner hipertansiyon. Akciğer damarlarındaki basınç artışı sağ alt odacığu daha fazla çalışmak zorunda bırakır ve zamanla sağ alt odacık büyüyerek triküspid yetmezliğe zemin hazırlayabilir.
• Romatizmal ateş. Triküspid kapak darlığının en sık nedenidir. Tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonunun ardından gelişen romatizmal ateş triküspid kapak yaprakçıklarına hasar verebilir. Bu durumda çoğunlukla mitral kapak da birlikte etkilenmiştir.
• Enfektif endokardit. Özellikle damar yolu kullanan kişilerde triküspid kapak enfeksiyonlara karşı savunmasızdır. Bakteri enfeksiyonu kapak yaprakçıklarını tahrip edebilir ve ciddi yetmezliğe yol açabilir.
• Kalp kası hastalıkları. Dilate kardiyomiyopati gibi kalp kası hastalıkları kalbi büyüterek triküspid kapak halkasının genişlemesine zemin hazırlayabilir.
• Doğumsal kapak sorunları. Ebstein anomalisi adı verilen doğumsal bir bozuklukta triküspid kapak yaprakçıkları normalden daha aşağıda yerleşmiş olur. Bu durum kapağın düzgün çalışmasını engeller ve yetmezliğe ya da darlığa yol açabilir.
• Göğüs travması. Göğüs kafesine gelen ciddi bir darbe triküspid kapak yaprakçıklarına ya da kapağı tutan kirişlere hasar verebilir.

Risk Faktörleri

• Sol taraf kapak hastalığı öyküsü. Mitral ya da aort kapağı hastalığı olan kişilerde triküspid kapak etkilenme riski daha yüksektir.
• Pulmoner hipertansiyon. Herhangi bir nedene bağlı akciğer damarı basıncı artışı sağ kalbi etkiler ve triküspid yetmezliğine zemin hazırlayabilir.
• Geçirilmiş romatizmal ateş. Özellikle triküspid darlık açısından önemli bir risk faktörüdür.
• Enfektif endokardit öyküsü. Daha önce kapak enfeksiyonu geçirmiş kişilerde risk artmaktadır.
• İleri yaş ve kalp yetmezliği. Kalp yetmezliğine bağlı sağ kalp büyümesi ilerledikçe triküspid yetmezliği gelişme riski artar.

Tanısı

Triküspid kapak hastalığı tanısı çoğunlukla başka bir kalp sorunu araştırılırken tesadüfen ya da belirtilerin değerlendirilmesi sırasında saptanır.

• Tıbbi öykü ve fizik muayene. Belirtilerin ne zaman başladığı ve nasıl ilerlediği sorgulanır. Bilinen kalp hastalığı, romatizmal ateş öyküsü ve damar yolu kullanımı özellikle önemlidir. Fizik muayenede steteskopla kalp dinlendiğinde triküspid yetmezliğe özgün bir üfürüm duyulabilir. Boyun damarlarının dolgunluğu, karaciğer büyüklüğü ve bacaklardaki şişlik de değerlendirilir.
• Kalp ultrasonografisi (ekokardiyografi). Tanının ve izlemin temel taşıdır. Triküspid kapağın yapısını ve hareketini gerçek zamanlı olarak gösterir. Yetmezlik ya da darlık derecesini ölçer. Sağ alt odacığın boyutunu ve işlevini değerlendirir. Akciğer damarı basıncını tahmin etmeye de yardımcı olur. Altta yatan sol taraf kapak hastalığı ya da diğer kalp sorunları da bu yöntemle ortaya konabilir.
• EKG. Sağ kalp büyümesine bağlı elektriksel değişiklikleri ve atriyal fibrilasyonu saptamada kullanılır.
• Kalp MRI. Sağ alt odacığın boyutunu ve işlevini çok hassas biçimde değerlendirir. Özellikle ekokardiyografinin yetersiz kaldığı durumlarda ya da doğumsal kapak sorunlarının ayrıntılı değerlendirilmesinde kullanılabilir.
• Kan testleri. Karaciğer fonksiyon testleri triküspid kapak hastalığının karaciğer üzerindeki etkisini ortaya koyabilir. Kalp yetmezliği belirteçleri olan BNP ya da NT-proBNP kalp üzerindeki baskıyı yansıtır.

Tedavisi

Triküspid kapak hastalığının tedavisi türüne, ciddiyetine ve altta yatan nedene göre belirlenir. Pek çok vakada asıl hedef altta yatan kalp sorununu tedavi etmektir.

Altta Yatan Nedenin Tedavisi

İkincil triküspid yetmezliğinin en önemli tedavi ilkesi budur. Sol taraf kapak hastalığı düzeltildiğinde ya da kalp yetmezliği etkili biçimde tedavi edildiğinde sağ alt odacık küçülebilir ve triküspid yetmezliği kendiliğinden azalabilir. Bu nedenle izole triküspid müdahalesi her zaman ilk seçenek değildir.

İlaç Tedavisi

• Diüretikler. Vücuttaki fazla sıvıyı uzaklaştırarak bacak şişliğini, karın büyümesini ve nefes darlığını hafifletir. Triküspid kapak hastalığında semptomatik rahatlamada en etkili ilaçlardır.
• Atriyal fibrilasyon tedavisi. Atriyal fibrilasyon geliştiğinde kalp hızını kontrol eden ilaçlar ve kan sulandırıcılar kullanılır. Felç riskini azaltmak için kan sulandırıcı tedavi çoğunlukla zorunludur.
• Kalp yetmezliği ilaçları. Altta yatan kalp yetmezliğinin tedavisi hem kalbi korur hem de ikincil triküspid yetmezliğini azaltabilir.

Cerrahi ve Kateter Yöntemli Girişimler

Triküspid kapak girişimi çoğunlukla sol taraf kapak ameliyatıyla eş zamanlı olarak planlanır. İzole triküspid cerrahisi daha az sıklıkla uygulanır.

• Triküspid kapak onarımı. Mümkün olduğunda kapağın değiştirilmesi yerine onarılması tercih edilir. Kapak halkasını sağlamlaştırmak amacıyla halka eklenmesi en sık kullanılan onarım yöntemidir. Onarım kan sulandırıcı gerektirmemesi açısından önemli bir avantaj sunar.
• Triküspid kapak değişimi. Onarımın mümkün olmadığı durumlarda kapak değişimi gerekebilir. Triküspid kapak değişiminde biyolojik kapaklar sıkça tercih edilir çünkü bu konumdaki mekanik kapaklar pıhtı riski açısından daha sorunlu olabilir.
• Kateter yöntemli girişimler. Cerrahi riski yüksek olan uygun hastalarda kateter aracılığıyla uygulanan onarım ya da değişim yöntemleri giderek daha fazla merkezde uygulanabilir hale gelmektedir. Bu seçeneğin sizin için uygun olup olmadığını kardiyologunuzla değerlendirin.

Yaşam Tarzı ve Takip

Triküspid kapak hastalığı düzenli izlem gerektiren bir durumdur. Ekokardiyografi ile kapak durumu ve sağ alt odacığın boyutu periyodik olarak değerlendirilir. Takip sıklığı hastalığın ciddiyetine ve altta yatan duruma göre belirlenir.

Günlük tuz tüketimini azaltmak vücuttaki sıvı birikimini hafifletmeye yardımcı olabilir. Her sabah aynı saatte tartılmak ve kiloyu kayıt altına almak sıvı birikimini erken fark etmenin pratik bir yoludur. Kısa sürede belirgin kilo artışı olursa doktorunuzu aramanız gerekebilir.

Diş hekiminizi ve tedavi yapacak her doktoru triküspid kapak hastalığınız hakkında bilgilendirin. Bazı hastalarda diş tedavileri ve belirli cerrahi girişimler öncesinde enfeksiyonu önlemek amacıyla antibiyotik kullanımı önerilebilir.

Yeni bir belirti başladığında randevuyu beklemeyin ve doktorunuzu arayın.