Aort Kapak Hastalığı

Genel Bakış

Aort kapak hastalığı, kalbin sol ventrikülü ile vücudun ana atardamarı olan aort arasında yer alan kapağın düzgün çalışmamasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Aort kapağı normalde üç yaprakçıktan oluşur ve her kalp atımında açılıp kapanarak kanın tek yönlü akmasını sağlar. Bu kapak tam olarak açılamadığında ya da tam kapanmadığında kalp daha fazla güç harcamak zorunda kalır ve zamanla ciddi sorunlar gelişebilir.

Aort kapağı hastalığı yavaş ve sinsi bir seyir izleyebilir. Pek çok kişide belirti yıllarca ortaya çıkmaz. Hastalık ilerledikçe kalp artan yükü taşıyamaz hale gelir ve nefes darlığı, yorgunluk, göğüs ağrısı ve bayılma gibi belirtiler başlar. Erken tanı ve düzenli takip hastalığın seyrini belirlemede büyük fark yaratır.

Aort kapağı hastalığının birkaç farklı türü vardır. Her türün belirtileri, nedenleri ve tedavisi birbirinden farklılık gösterebilir.

Türleri

• Aort kapağı darlığı. Aort kapak yaprakçıkları zamanla kalınlaşır ve kireçlenerek sertleşir. Kapak tam olarak açılamaz ve kanın dışarı çıkışı güçleşir. Sol ventrikül kan pompalamak için giderek daha fazla güç harcamak zorunda kalır. En sık görülen ciddi kapak hastalıklarından biridir ve özellikle ileri yaşta kalsifikasyona (kireçlenme) bağlı olarak gelişir. Biküspit aort kapağı olan kişilerde ise bu tablo çok daha erken yaşlarda ortaya çıkabilir.
• Aort kapağı yetmezliği. Kapak tam kapanamaz ve pompalanan kanın bir kısmı aortadan sol ventriküle geri kaçar. Sol ventrikül hem ileri hem de geri kaçan kanı pompalamak zorunda kaldığından zamanla aşırı yüklenir ve büyür. Romatizmal ateş, biküspit aort kapağı, aortun genişlemesi ve enfeksiyonlar bu durumun başlıca nedenleri arasındadır.
• Biküspit aort kapağı. Aort kapağının normalde üç yaprakçık yerine iki yaprakçıkla doğuştan geliştiği bir durumdur. En sık görülen doğumsal kalp anomalilerinden biridir. Biküspit aort kapağı hem darlığa hem de yetmezliğe yatkınlık yaratır. Bunun yanı sıra aortun genişlemesiyle yani atardamarın normalden daha fazla şişmesiyle de sıkça birlikte görülür. Bu nedenle yaşam boyu takip gerektirir.

Belirtileri

Aort kapağı hastalığı uzun süre hiçbir belirti vermeyebilir. Hastalık ilerleyip kalp yeterince telafi edemez hale geldiğinde belirtiler ortaya çıkmaya başlar.

• Nefes darlığı. Başlangıçta yalnızca efor sırasında görülebilir. Zamanla istirahatte ya da yatarken de belirginleşebilir.
• Yorgunluk ve halsizlik. Kalp yeterince kan pompalayamadığında süregelen bir bitkinlik hissi gelişebilir.
• Göğüste ağrı veya baskı hissi. Özellikle aort kapağı darlığında eforla birlikte görülebilir.
• Baş dönmesi ve bayılma. Ciddi aort darlığında egzersiz sırasında ya da sonrasında baş dönmesi ve bayılma görülebilir. Bu belirti mutlaka ciddiye alınmalıdır.
• Çarpıntı. Kalbin hızlı, düzensiz ya da güçlü biçimde çarptığı hissedilebilir.
• Bacak ve ayak bileklerinde şişlik. Hastalık ilerledikçe vücutta sıvı birikimi görülebilir.

Ne Zaman Doktora veya Acile Başvurulmalı

Aşağıdaki belirtiler fark edildiğinde bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

• Eforla ya da dinlenirken ortaya çıkan nefes darlığı
• Egzersiz kapasitesinde belirgin ve açıklanamayan düşme
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı hissi
• Açıklanamayan yorgunluk ya da bacaklarda şişlik

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

• Ani ve şiddetli göğüs ya da sırt ağrısı
• Egzersiz sırasında ya da sonrasında bayılma
• Ani ve şiddetli nefes darlığı

Nedenleri

Aort kapağı hastalığının nedeni türüne göre farklılık gösterir.

• Yaşa bağlı kalsifikasyon. Kapak yaprakçıklarının zamanla kireçlenerek sertleşmesi en sık görülen nedendir. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve şeker hastalığı bu süreci hızlandırabilir.
• Biküspit aort kapağı. Doğuştan iki yaprakçıklı gelişen kapak hem darlığa hem de yetmezliğe zemin hazırlar ve bu kişilerde kapak hastalığı çok daha erken yaşlarda ortaya çıkabilir.
• Romatizmal kalp hastalığı. Tedavi edilmemiş boğaz enfeksiyonunun ardından gelişen romatizmal ateş kapak yaprakçıklarına kalıcı hasar bırakabilir.
• Enfektif endokardit. Kapak yaprakçıklarına yerleşen bakteri enfeksiyonu ciddi ve hızlı ilerleyen kapak hasarına yol açabilir.
• Aortun genişlemesi. Kalbin hemen çıkışındaki büyük atardamarın normalden fazla genişlemesi kapak halkasını da genişleterek yetmezliğe zemin hazırlayabilir. Bu durum Marfan sendromu, biküspit aort kapağı ve yüksek tansiyonla ilişkili olabilir.

Tanısı

Aort kapağı hastalığı tanısı çoğunlukla muayenede duyulan bir kalp üfürümüyle ya da başka bir nedenle yapılan tetkikte tesadüfen saptanır. Tanıda kullanılan başlıca yöntemler şunlardır.

• Kalp ultrasonografisi. Tanının temel taşıdır. Kapağın yapısını, açılıp kapanma özelliğini, darlık ya da kaçak derecesini ve sol ventrikülün durumunu gösterir. Aortun genişleyip genişlemediği de bu yöntemle değerlendirilebilir.
• EKG. Kalbin elektrik aktivitesini kaydeder ve ritim bozukluklarını ya da kalp büyümesine bağlı değişiklikleri gösterebilir.
• Aort görüntülemesi. Aortun genişlediği durumlarda bilgisayarlı tomografi ya da manyetik rezonans ile büyük atardamarın tüm uzunluğu görüntülenir.
• Koroner değerlendirme. Cerrahi ya da girişim planlanmadan önce kalp damarlarının da incelenmesi gerekir.

Tedavisi

Tedavi hastalığın türüne, ciddiyetine ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

• İzlem. Hafif ve orta dereceli hastalıkta düzenli ekokardiyografi ve takip yeterli olabilir.
• İlaç tedavisi. İlaçlar kapağı doğrudan tedavi etmez ancak belirtileri hafifletir, kalbi korur ve komplikasyonları önlemeye yardımcı olur. Yüksek tansiyonun kontrolü, kalp yetmezliği ilaçları ve ritim bozukluklarının tedavisi bu kapsamda ele alınır.
• Cerrahi kapak onarımı ya da değişimi. Hastalık ilerlediğinde kapağın onarılması ya da değiştirilmesi gerekebilir. Biyolojik ve mekanik kapak seçenekleri mevcuttur ve seçim hastanın yaşına, genel durumuna ve tercihine göre yapılır.
• Kateter yöntemli girişimler. Açık kalp ameliyatı gerektirmeyen yöntemler giderek daha fazla hastada uygulanabilir hale gelmektedir. Aort kapağı darlığında TAVI yani kateter aracılığıyla yeni kapak yerleştirme yöntemi, ameliyat riski yüksek olan ya da ameliyatı tercih etmeyen uygun hastalarda tercih edilebilir.

Yaşam Tarzı ve Takip

Aort kapağı hastalığı düzenli izlem gerektiren bir durumdur. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve şeker hastalığı gibi risk faktörlerinin iyi yönetilmesi hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir. Sigaranın bırakılması kalp ve damar sağlığını doğrudan olumlu etkiler.

Diş tedavileri ve belirli cerrahi girişimler öncesinde enfeksiyonu önlemek amacıyla antibiyotik kullanımı bazı hastalarda önerilebilir. Diş hekiminizi ve tedavi yapacak her doktoru kapak hastalığınız hakkında bilgilendirin.

Kalp ultrasonografisi ile kapak durumu ve kalp odacıklarının boyutu düzenli aralıklarla değerlendirilmelidir. Takip sıklığı hastalığın ciddiyetine göre belirlenir. Yeni bir belirti başladığında randevuyu beklemeyin ve doktorunuzu arayın.