Kalp Krizi Tanısı ve Tedavisi

Kalp krizi tanısı belirtilerin değerlendirilmesi, EKG ve kan testleriyle hızla konur. Tedavide öncelikli hedef tıkalı damarı mümkün olan en kısa sürede açmaktır; bunu takiben ilaç tedavisi ve kardiyak rehabilitasyon süreci başlar. Erken tanı ve doğru tedavi kalp hasarını en aza indirir, komplikasyon riskini azaltır ve uzun vadeli yaşam kalitesini belirleyici ölçüde etkiler.

Tanısı

Kalp krizi şüphesiyle hastaneye başvurulduğunda tanı süreci hızla işler. İlk birkaç dakika içinde birden fazla test eş zamanlı olarak uygulanabilir.

Kalp krizi tanısında kullanılan yöntemler şunlardır:

• EKG (elektrokardiyografi). Kalp krizinin tanısında ilk ve en hızlı adımdır. Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder; STEMI'de karakteristik ST yükselmesi görülür ve bu bulgu acil damar açma kararını tetikler. EKG birkaç dakika içinde çekilir ve sonuçları anında değerlendirilebilir.
• Troponin testi. Kalp kası hasar gördüğünde kana troponin adlı bir protein sızar. Bu proteinin yükselmesi kalp krizinin en güvenilir kan göstergesidir. İlk başvuruda ve birkaç saat sonra tekrar ölçülerek değişim izlenir. Yüksek duyarlıklı troponin testleri artık kalp hasarını çok erken evrede saptayabilmektedir.
• Diğer kan testleri. CK-MB ve miyoglobin gibi diğer kalp hasarı belirteçleri de değerlendirilebilir. Böbrek fonksiyonları, kan şekeri, kolesterol ve tam kan sayımı tedavi planını şekillendirmek açısından önemlidir.
• Akciğer grafisi. Kalbin büyüklüğünü ve akciğerlerdeki olası sıvı birikimini gösterir; genel durumu değerlendirmede yardımcı olur.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonografisi). Kalbin kasılma gücünü, duvar hareketlerini ve kapak işlevini değerlendirir. Hangi bölgenin etkilendiğini ve hasarın ne kadar olduğunu ortaya koyabilir. Acil koşullarda hızlıca uygulanabilir.
• Koroner anjiyografi. Kasığa ya da bileğe yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla kalp damarlarına boyalı madde verilerek tıkanıklığın yeri ve derecesi doğrudan görüntülenir. STEMI'de bu işlem hem tanı hem de tedavi amacıyla aynı seansta uygulanır; tıkalı damar tespit edilir edilmez stent yerleştirilebilir.

Tedavisi

Kalp krizi tedavisinde temel hedef tıkalı damarı olabildiğince hızlı açmak, kalp kasının daha fazla hasar görmesini önlemek ve sonraki kalp krizi riskini azaltmaktır. Tedavi acil müdahale, ilaç tedavisi ve uzun vadeli koruyucu tedavi olmak üzere üç aşamada ele alınabilir.

Acil Tedavi

• Anjiyoplasti ve stent (PKG - perkütan koroner girişim). Günümüzde STEMI'nin standart ve en etkili tedavisidir. Kasık ya da bilek damarından ilerletilen ince bir balon kateter tıkalı bölgeye ulaştırılır; balon şişirilerek damar açılır ve damarın açık kalmasını sağlamak için stent adı verilen küçük bir metal iskelet yerleştirilir. "Kapıdan balona" süresi olarak bilinen, hastanın kapıdan girişinden stent yerleştirilmesine kadar geçen sürenin 90 dakikanın altında tutulması hedeflenir. Bu işlem başarıyla uygulandığında kalp kasına kan akışı yeniden sağlanır.
• Pıhtı eritici ilaçlar (trombolitik tedavi). Anjiyoplasti imkânı olmayan ya da hastaneye ulaşmanın çok uzun süreceği durumlarda damar içindeki pıhtıyı eriten ilaçlar kullanılabilir. Bu yöntem anjiyoplastiden daha az etkili olabilir; ancak anjiyoplastinin hızla uygulanamadığı koşullarda hayat kurtarıcı bir seçenektir.
• Baypas ameliyatı (CABG - koroner arter baypas greftleme). Çok sayıda damarda ya da teknik olarak stent uygulamasına uygun olmayan bölgelerde tıkanıklık varsa ya da anjiyoplasti başarısız olduysa baypas ameliyatı gerekebilir. Bu ameliyatta vücudun başka bir bölgesinden alınan damar, tıkalı koroner arterin üzerinden geçirilerek yeni bir kan yolu oluşturulur. Genellikle acil değil, planlı bir müdahaledir; ancak bazı durumlarda acil olarak uygulanabilir.

İlaç Tedavisi

• Aspirin. Pıhtı oluşumunu önleyen aspirin kalp krizi tedavisinin temel taşlarından biridir. Hastaneye başvuru öncesinde ya da ambulansta başlanabilir ve ömür boyu kullanım gerektirir.
• P2Y12 inhibitörleri (ikili antiplatelet tedavi). Klopidogrel, tikagrelor ya da prasugrel gibi ilaçlar aspirinle birlikte kullanılır. Özellikle stent takılan hastalarda pıhtı oluşumunu önlemek için belirli bir süre bu ikili tedaviye devam edilmesi gerekir. Stentin türüne ve hastanın özelliklerine göre bu süre değişebilir.
• Beta blokerler. Kalp hızını ve kan basıncını düşürerek kalbin iş yükünü azaltır. Ritim bozukluklarını önlemeye yardımcı olur ve uzun vadede kalp kasını korur.
• ACE inhibitörleri ve ARB'ler. Kalp üzerindeki yükü azaltır ve kalp yetmezliği gelişme riskini düşürür. Özellikle kalp kasında önemli hasar olan hastalarda uzun vadeli koruyucu etkileri güçlüdür.
• Statinler (kolesterol düşürücüler). Kalp krizi geçiren herkese yüksek doz statin başlanması önerilir. Statinler yalnızca kolesterolü düşürmekle kalmaz; plakları stabilize ederek yeni kalp krizi riskini azaltır. Bu ilaçlar uzun vadeli, çoğunlukla ömür boyu kullanım gerektirir.
• Antikoagülanlar. Heparin gibi ilaçlar hastane yatışı süresince pıhtı oluşumunu engellemek amacıyla kullanılır. Bazı hastalarda taburculuk sonrasında da antikoagülan tedaviye devam edilebilir.
• Nitrogliserin. Koroner arterleri genişleterek kalbe giden kan akışını artırır ve göğüs ağrısını giderir. Acil tedavide ve göğüs ağrısı atakları sırasında kullanılır.

Kardiyak Rehabilitasyon

Kalp krizi sonrası taburcu olan hastalar için kardiyak rehabilitasyon programları uzun vadeli iyileşmenin en önemli bileşenlerinden biridir. Bu programlar egzersiz eğitimi, beslenme danışmanlığı, risk faktörlerinin yönetimi ve psikolojik destek gibi bileşenleri kapsar. Kardiyak rehabilitasyona katılımın hem tekrar kalp krizi riskini hem de genel ölüm riskini anlamlı biçimde azalttığı gösterilmiştir. Taburculuk sonrasında doktorunuz sizi bu programa yönlendirebilir.

Randevuya Hazırlanma

Kalp krizi sonrası kontrol randevularına hazırlıklı gitmek hem tedavi sürecini hem de uzun vadeli iyileşmeyi destekler.

Yapabilecekleriniz:

• Kullandığınız tüm ilaçları, dozlarını ve kullanım sürelerini listeleyin
• Taburculuktan bu yana yaşadığınız belirtileri not edin (göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, bacak şişliği)
• Evde ölçtüğünüz tansiyon ve nabız değerlerini getirin
• İlaçlarla ilgili yan etki yaşadıysanız belirtin
• Sorularınızı önceden yazın

Doktorunuza sorabileceğiniz sorular şunlardır:

• Kalp kasımda ne kadar hasar oluştu?
• Stent ya da baypas sonrası ne kadar süre ilaç kullanmam gerekiyor?
• Hangi belirtiler gelişirse acile gitmem gerekiyor?
• Kardiyak rehabilitasyon programına katılabilir miyim?
• Ne zaman işe, arabaya ve cinsel aktiviteye dönebilirim?
• Kolesterol ve tansiyon hedeflerim neler olmalı?
• Ne sıklıkla kontrol randevusu almam gerekiyor?

Doktorunuzun size sorabileceği sorular şunlardır:

• İlaçlarınızı düzenli kullanıyor musunuz?
• Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı yaşıyor musunuz?
• Günlük aktivitelerinizi yaparken zorlanıyor musunuz?
• Sigarayı bıraktınız mı?
• Beslenme ve egzersiz konusunda değişiklikler yaptınız mı?
• Uyku kaliteniz nasıl, depresyon ya da kaygı yaşıyor musunuz?