Atriyal fibrilasyonun kesin nedeni her zaman bilinmez, ancak belirli sağlık durumları ve yaşam tarzı faktörleri riski önemli ölçüde artırır.
AF nasıl gelişir?
Normalde kalbinizin sağ üst odacığında bulunan sinüs düğümü adlı doğal kalp pili, düzenli elektrik sinyalleri üretir. Bu sinyaller kalbin ritmik bir şekilde atmasını sağlar.
Atriyal fibrilasyonda bu sistemde bir bozulma olur. Kalbin üst odacıklarından gelen çok sayıda düzensiz elektrik sinyali, kaotik ve hızlı kalp atışlarına neden olabilir. Atriyumlar titreşir, düzgün kasılmaz. Bu durum kalbin kanı etkin bir şekilde pomplamasını zorlaştırır.
Kalp ve damar hastalıkları
Yüksek tansiyon AF'nin en yaygın nedenlerinden biridir. Kontrol edilmeyen yüksek tansiyon kalp kasını zorlar ve zamanla kalbin yapısını değiştirir. Bu değişiklikler AF gelişme riskini artırır.
Koroner arter hastalığı, yani kalbi besleyen damarlarda tıkanıklık, AF'ye yol açabilir. Kalp kası yeterli kan ve oksijen almadığında ritim bozuklukları ortaya çıkabilir.
Kalp kapak hastalıkları, özellikle mitral kapak problemleri, AF'nin önemli nedenlerindendir. Kapaklar düzgün çalışmadığında kalp içinde basınç değişiklikleri olur ve bu AF'yi tetikleyebilir.
Kalp yetmezliği hem AF'ye neden olabilir hem de AF'nin sonucu olabilir. Kalp yeterince güçlü pompalamadığında ritim bozuklukları gelişebilir.
Geçirilmiş kalp krizi kalp dokusunda hasar bırakır ve bu hasar AF riskini artırır.
Doğuştan kalp hastalıkları bazı insanlarda AF'ye yatkınlık yaratır.
Kalp zarının iltihabı, yani perikardit, geçici olarak AF'ye neden olabilir.
Diğer tıbbi durumlar
Tiroid bezinin aşırı çalışması AF'nin önemli bir nedenidir. Hipertiroidizm kalp hızını artırır ve ritim bozukluklarına yol açabilir. Bu nedenle AF tanısı konduğunda tiroid fonksiyonları mutlaka kontrol edilir.
Akciğer hastalıkları, özellikle KOAH ve pulmoner emboli, AF riskini artırır. Akciğerler ve kalp yakın ilişki içindedir, akciğer problemleri kalbi etkiler.
Pnömoni gibi akut enfeksiyonlar geçici olarak AF'yi tetikleyebilir. Enfeksiyon tedavi edildiğinde ritim normale dönebilir.
Uyku apnesi AF ile güçlü ilişkilidir. Uykuda sık sık nefes durması kalbe stres verir ve AF riskini önemli ölçüde artırır. Uyku apnesinin tedavisi AF'yi iyileştirebilir.
Diyabet AF riskini artıran bir diğer durumdur. Uzun süreli yüksek kan şekeri kalp ve damarlara zarar verir.
Yaş ve genetik faktörler
Yaş AF için en güçlü risk faktörüdür. AF 65 yaş üzerinde çok daha yaygındır ve yaşla birlikte risk giderek artar. Kalp yaşlandıkça elektrik sistemi değişir ve ritim bozuklukları daha kolay gelişir.
Aile geçmişi de önemlidir. Ebeveynlerinizde veya kardeşlerinizde AF varsa sizin de geliştirme riskiniz daha yüksektir. Bazı genetik varyasyonlar AF'ye yatkınlık yaratır.
Irk faktörü de rol oynar. Avrupa kökenli insanlarda AF daha yaygındır, Afrika kökenli insanlarda daha azdır.
Erkeklerde kadınlara göre biraz daha fazla görülür, ancak ileri yaştaki kadınlar AF geliştirdiklerinde genellikle daha ağır şikayetler yaşarlar.
Yaşam tarzı faktörleri
Obezite veya fazla kilo AF için önemli bir risk faktörüdür. Fazla kilo kalbe ekstra yük bindirir, kan basıncını artırır ve kalbin yapısını değiştirir. Kilo vermek AF riskini azaltabilir ve hatta mevcut AF'yi iyileştirebilir.
Aşırı alkol tüketimi AF'nin bilinen bir nedenidir. Düzenli aşırı içki AF riskini önemli ölçüde artırır. Hatta "tatil kalbi sendromu" denen durum vardır. Tek seferlik aşırı alkol bile sağlıklı kişilerde geçici AF'ye neden olabilir.
Sigara içmek kalp ve damarlara zarar vererek AF riskini artırır. Sigarayı bırakmak riski azaltır.
Fiziksel aktivite eksikliği risk faktörüdür. Hareketsiz yaşam tarzı obezite ve yüksek tansiyona yol açabilir, bunlar da AF riskini artırır.
Yüksek stres seviyeleri ve kronik kaygı AF gelişimine katkıda bulunabilir.
İlginç bir şekilde, aşırı yoğun egzersiz de risk faktörüdür. Maraton koşucuları ve aşırı dayanıklılık sporcularında AF riski artar. Ancak orta şiddette düzenli egzersiz koruyucudur.
Tetikleyiciler
Bazı faktörler AF ataklarını tetikler. Alkol, özellikle aşırı tüketim, en yaygın tetikleyicidir. Kafein bazı insanlarda atakları başlatabilir.
Uyarıcı maddeler, kokain veya amfetamin gibi uyuşturucular, AF'yi tetikler ve kalbe ciddi zarar verebilir.
Bazı ilaçlar AF riskini artırabilir. Soğuk algınlığı ilaçlarındaki dekonjestanlar ve bazı astım ilaçları kalp hızını artırır.
Stres ve kaygı, yorgunluk ve uyku eksikliği, elektrolit dengesizlikleri de tetikleyici olabilir.
İkincil nedenler
Bazen AF geçici bir durumun sonucu olarak ortaya çıkar. Ameliyat sonrası, özellikle kalp ameliyatı sonrası AF yaygındır. Genellikle geçicidir ve birkaç hafta içinde düzelir.
Ciddi enfeksiyon veya hastalık, aşırı fiziksel stres, dehidratasyon (susuz kalma) ve elektrolit (potasyum, kalsiyum, magnezyum gibi) bozuklukları geçici AF'ye neden olabilir. Bu durumlarda altta yatan neden tedavi edildiğinde AF genellikle kaybolur.
Yalnız AF
Bazı kişilerde, özellikle 60 yaşın altındaki genç bireylerde, bilinen bir neden olmadan AF gelişebilir. Buna "yalnız AF" veya "idiyopatik AF" denir. Bu kişilerde kalp tamamen normal görünür ve başka sağlık sorunu yoktur. Yine de yaşam tarzı faktörleri veya henüz keşfedilmemiş genetik faktörler rol oynuyor olabilir.
AF riskini azaltmak için yapılabilecekler
Risk faktörlerinin birçoğu değiştirilebilir. Sağlıklı kilo korumak, kan basıncınızı kontrol altında tutmak, diyabetinizi iyi yönetmek, sigarayı bırakmak ve alkol tüketiminizi sınırlamak AF riskini önemli ölçüde azaltabilir.
Düzenli ama aşırı olmayan egzersiz, stres yönetimi, yeterli ve kaliteli uyku da koruyucu faktörlerdir.
Eğer yüksek risk grubundaysanız, örneğin ailenizde AF varsa veya kalp hastalığınız varsa, doktorunuzla düzenli kontroller yapın. Erken tespit ve tedavi komplikasyonları önler.